ට්‍රම්ප්, පුටින් සහ ෂී: ඓතිහාසික හමුව ලෝකයට කුමන බලපෑමක් ඇති කරයි ද?

ෂී
    • Author, ග්‍රිගෝර් ඇටනේසියන්
    • Role, බීබීසී රුසියානු වාර්තාකරු
  • Published
  • කියවීමේ කාලය: මිනිත්තු 7

චීනය, රුසියාව සහ ඇමෙරිකා එක්සත් ජනපදයේ නායකයින්ගේ පළමු ත්‍රෛපාර්ශ්වික හමුව සඳහා වන සූදානම යුරෝපය තුළ දැඩි අවධානයක් යොමු වී ඇති අතර, ඇතැමුන් එය දෙවන ලෝක යුද්ධයෙන් පසු ලෝකය බලපෑම් කලාපවලට බෙදා වෙන් කිරීම හා සමාන තත්ත්වයක් ලෙස දකිති.

නොවැම්බර් 4 වන දින, පාසල් ළමුන් පිරිසක් සමග රතු චතුරශ්‍රයේ මොස්කව් ප්‍රදර්ශන ශාලාවේ පැවති ප්‍රදර්ශනයක් නැරඹීමට ගිය රුසියානු ජනාධිපති ව්ලැදිමීර් පුටින්, 1945 පෙබරවාරි යෝල්ටා සමුළුවේදී එවක බ්‍රිතාන්‍ය අග්‍රාමාත්‍ය වින්ස්ටන් චර්චිල්, එක්සත් ජනපද ජනාධිපති ෆ්‍රෑන්ක්ලින් ඩී. රූස්වෙල්ට් සහ සෝවියට් සමාජවාදී සමූහාණ්ඩුවේ අග්‍රාමාත්‍ය ජෝසෆ් ස්ටාලින් නිරූපණය කෙරෙන විශාල මූර්තියක් ඉදිරිපිට නතර විය.

"මේ ඉන්නේ යුද්ධයෙන් පසු ලෝකය කෙසේ සංවිධානය කළ යුතු ද යන්න සාකච්ඡා කිරීම සඳහා එක්වූ ප්‍රධාන රටවල් තුනේ නායකයන්," පුටින් දරුවන්ට පැවසීය.

ඊට පෙර දිනයේදී, චීන විදේශ අමාත්‍යාංශය සහ ක්‍රෙම්ලීනය, රුසියානු ජනාධිපති ව්ලැඩිමීර් පුටින්, අමෙරිකානු ජනාධිපති ඩොනල්ඩ් ට්‍රම්ප් සහ චීන ජනාධිපති ෂී ජින්පිං අතර නොවැම්බර් 18-19 දිනවල ෂෙන්සෙන්හි පැවැත්වෙන ආසියා-පැසිෆික් ආර්ථික සහයෝගිතා (Apec) සමුළුවට සමගාමීව හමුවීමක් සම්බන්ධයෙන් නිවේදනය කර තිබිණි. සිකුරාදා දිනයේදී, ධවල මන්දිරයේ ප්‍රකාශිකා ඔලිවියා වේල්ස් එම හමුව සිදු වන බව තහවුරු කළා ය.

එවැනි හමුවක් සඳහා රුසියාව යෝජනා කරන බවට වාර්තා ඔක්තෝබර් මැද භාගයේදී මුලින් ම වාර්තා මතු වූ විට, යෝල්ටාහි පිහිටි රුසියානු සාර්වරුන්ගේ පැරණි කළු මුහුදේ නිල නිවසේ පැවති හිට්ලර්-විරෝධී සන්ධානයේ නායකයින්ගේ හමුව බොහෝ දෙනෙකුට සිහිගන්වමින් ඒවා වහා ම යුරෝපා සංගමයේ සහ යුක්‍රේනයේ කණස්සල්ලට හේතු විය.

ජර්මනියට එරෙහි යුද්ධයේ ජයග්‍රහණයෙන් පසු ජපානයට එරෙහි යුද්ධයට එක්වීමට ස්ටාලින් එකඟ වීමේ ප්‍රතිඵලයක් ලෙස, නැගෙනහිර යුරෝපය පුරා සෝවියට් බලපෑම ව්‍යාප්ත කිරීම පිළිගනු ලැබී ය. එසේ ම, රහසිගත නැගෙනහිර ආසියානු ගිවිසුමක් යටතේ සෝවියට් සංගමයට ජපානය සතු දකුණු සැකලින් (South Sakhalin) සහ කුරිල් දූපත් (Kuril Islands) හිමිකර දෙන ලද අතර, චීනයේ පෝර්ට් ආතර් (Port Arthur) නගරයේ සෝවියට් නාවික කඳවුර යළි ස්ථාපනය කිරීමත් මැන්චූරියාවේ (Manchuria) විශේෂ ආර්ථික අවශ්‍යතා නැවත ලබාදීමත් අනුමත කෙරිණි.

එතැන් පටන්, නැගෙනහිර යුරෝපයේ 'යෝල්ටා' යන්න මහා බලවතුන් කුඩා රටවල අවශ්‍යතා නොසලකා ලෝකය බලපෑම් කලාපවලට බෙදාගත් දේශපාලන ගනුදෙනුවක සංකේතයක් ලෙස සැලකේ.

මහා බලවතුන් අතර බලපෑම් කලාප නැවත බෙදාගැනීමක් පමණක් සිදුවන 'තවත් යෝල්ටා සමුළුවක්' බවට මෙය පත්වීම තමන් කිසිසේත් අපේක්ෂා නොකරන බව යුක්රේන ජනාධිපති වොලොදිමීර් සෙලෙන්ස්කි ප්‍රකාශ කළේ ය.

නව 'යෝල්ටා' සම්මුතියක් පිළිබඳ රුසියාවේ අපේක්ෂාවන්ට අනුකූලව කටයුතු ඉදිරියට ගියහොත්, ඇලස්කා හමුවෙන් අනතුරුව රුසියාවට හිමි වන දෙවන ප්‍රධාන රාජ්‍යතාන්ත්‍රික ජයග්‍රහණය මෙය වනු ඇති බව විශ්ලේෂකයෝ පෙන්වා දෙති.

ජර්මානු චාන්සලර් ෆ්‍රෙඩ්රික් මර්ස් පැවසුවේ, යුක්රේනයේ යුද්ධය අවසන් කිරීම පිළිබඳ ඕනෑ ම සාකච්ඡාවකට යුරෝපය සම්බන්ධ විය යුතු බව ය.

"යුරෝපය මෙම ක්‍රියාවලිය තුළ භූමිකාවක් ඉටු කළ යුතු යි," ඔහු පැවසීය.

"සාම විසඳුමක ප්‍රධාන ගැටලු, සම්බාධක හෝ අනාගත ආරක්ෂක ගෘහ නිර්මාණ ශිල්පය කියන කුමක් වුණත්, යුරෝපීයයන් වන අපගේ සහභාගීත්වයෙන් පමණක් විසඳා ගන්න පුළුවන් - සහභාගී වන සියලු දෙනා මේක දන්නවා"

"1950 දශකය වන විට, ඇතැම් පිරිස් අතර ‘යාල්ටා’ යන්න සැලකුණේ සදාචාරමය වශයෙන් සැක සහිත, දැඩි විවේචනයට ලක් වූ දේශපාලන ගනුදෙනුවක සංකේතයක් ලෙසය."
ඡායාරූප ශීර්ෂ වැකිය, 1950 දශකය වන විට, ඇතැම් පිරිස් අතර 'යෝල්ටා' යන්න සැලකුණේ සදාචාරමය වශයෙන් සැක සහිත, දැඩි විවේචනයට ලක්වූ දේශපාලන ගනුදෙනුවක සංකේතයක් ලෙස ය.

'අසාමාන්‍ය ආකෘතිය'

Skip podcast promotion and continue reading
WhatsApp BBC News සිංහල
අපගේ BBC News සිංහල නිල WhatsApp Channel එක follow කරන්න

උණුසුම් පුවත්, විශ්ලේෂණ සහ විශේෂ විශේෂාංග ඔබේ දුරකතනය වෙත ඍජුව ම ලබා ගන්න.

සම්බන්ධ වීමට link එක click කරන්න

End of podcast promotion

නමුත් වෝල් ස්ට්‍රීට් ජර්නලය වාර්තා කළ පරිදි, රුසියාවට හිතකර කොන්දේසි මත යුක්රේනයේ යුද්ධය අවසන් කිරීම සඳහා සහය ලබා ගැනීම පුටින් සැබවින් ම ඉලක්ක කර ගත හැකි වුව ද, ට්‍රම්ප් සහ ෂී සමග ඔහුට සාකච්ඡා කිරීමට අවශ්‍ය වන්නේ කුමක් ද යන්න අපැහැදිලි ය.

"යුක්රේනය අනිවාර්යයෙන් ම එක් ආකාරයකින් හෝ වෙනත් ආකාරයකින් මතු වේවි," රුසියානු ජනාධිපති උපදේශක යූරි උෂාකොව් පැවසුවේ ය. නමුත් ඔහු තවදුරටත් පැවසුවේ, "මෙතරම් ඉහළ මට්ටමකින් සහ එවැනි අසාමාන්‍ය ආකෘතියකින් සාකච්ඡා කළ හැකි වන්නේ කුමක් ද යන්න පිළිබඳ මූලික දළ සටහන් පමණ යි මේ දක්වා තියෙන්නේ," යනුවෙනි.

යුක්රේනය න්‍යාය පත්‍රයේ පවතින බව ප්‍රතික්ෂේප කළ ට්‍රම්ප් ඒ වෙනුවට පැවසුවේ: "න්‍යෂ්ටික අවි සහ න්‍යෂ්ටික අවිහරණය ගැන සාකච්ඡා කරන්න පුළුවන් වෙයි," යනුවෙනි.

වොෂින්ටනයේ ඇමෙරිකානු විශ්වවිද්‍යාලයේ සහකාර මහාචාර්ය ජෝසෆ් ටොරිජියන් පවසන පරිදි, යුද්ධයේදී රුසියාවට සහය දෙන බවට ඇති මතය දුර්වල කිරීමට හැකි සෑම දෙයක් ම කරමින් සිටින බැවින්, යුරෝපය නොමැතිව යුක්රේන සාකච්ඡාවලට සහභාගී වීමට චීනයට කිසිදු කැමැත්තක් නැත.

මෑත වසරවලදී චීන ප්‍රභූන් වැඩි වශයෙන් යුරෝපීය සංගමය නොසලකා හැර ඇතත්, ඔවුහු ප්‍රධාන වෙළෙඳ හවුල්කරුවන් ලෙස යුරෝපීය රටවල් සමග යහපත් සබඳතා පවත්වා ගැනීමට උනන්දු වෙති.

නමුත් න්‍යෂ්ටික අවි පිළිබඳ සාකච්ඡා ගැන බීජිනය ද සැකයෙන් පසුවන බව ටොරිජියන් සඳහන් කරයි.

"ඔවුන් සතුව ඇත්තේ කුඩා න්‍යෂ්ටික වැඩසටහනක් නිසා, එහි ඇති එක් වාසියක් වන්නේ එහි අපැහැදිලි බව යැයි ඔවුන්ට හැඟෙනවා," ඔහු පවසයි.

ෂී

'සාමය ඇති කිරීම'

එවැනි රැස්වීමක් සඳහා රුසියාවේ උනන්දුව පැහැදිලි ය - ඔවුන්ගේ අරමුණ විය හැක්කේ යුක්රේන සාකච්ඡාවලින් යුරෝපය බැහැර කිරීම සහ නැවත වරක් මොස්කව් ජාත්‍යන්තර වේදිකාව මත හුදෙකලා කළ නොහැකි බව පෙන්නුම් කිරීම ය.

ඇමෙරිකානු නායකයා සඳහා වන ආයාචනය ද පැහැදිලි ය.

"උත්කර්ෂවත් බව සහ පසුබිම් හේතු නිසා ට්‍රම්ප් ඒ පිළිබඳව උද්යෝගයෙන් පසුවනවා," ටොරිජියන් සඳහන් කරයි.

"මෙම මහා බලවතුන් එකට එකතු වීම කෙතරම් අපූරු ද යන්නත්, එය කළ පළමු පුද්ගලයා ඔහු බවත්, සාමය ගෙන එන්නේ ඔහු බවත් පැවසෙන කතාව කියන්න ඔහුට හැකි වෙයි."

සෝවියට් ඉල්ලීම්

නමුත් චීනයට ලැබෙන, ප්‍රතිලාභ එතරම් පැහැදිලි නැත.

"යෝල්ටා කියන්නේ චීන ජාතිකයින්ට සුන්දර මතකයක් නෙමෙයි," ටොරිජියන් සටහන් කරයි.

මැන්චූරියාව තුළ විශේෂ සෝවියට් බලතල ස්ටාලින් විසින් අත්පත් කර ගනු ලැබීම පිළිබඳව ඔවුහු කෝපයට පත්වූහ.

"1949දී චීනයේ කොමියුනිස්ට් ජයග්‍රහණයෙන් පසු, මාඕ සේතුං පවා සිතුවේ සෝවියට්වරුන් යෝල්ටාහිදී ඉල්ලා සිටි සහ දිගින් දිගට ම ඉල්ලා සිටි සියලු ම දේවල් දැඩි වේදනාකාරී දේවල් ලෙස යි," ටොරිජියන් සටහන් කරයි.

එමෙන් ම මෙම මතභේද චීනය සහ සෝවියට් සංගමය අතර පසුව ඇති වූ දෙදරීම අර්ධ වශයෙන් පැහැදිලි කරයි.

නැගෙනහිර යුරෝපය සම්බන්ධයෙන් ගත් කල, සෝවියට් බලපෑම් කලාපය පුළුල් කිරීම නොවැළැක්විය හැකි යථාර්ථයක් පිළිගැනීමක් ද යන්න පිළිබඳව ඉතිහාසඥයෝ තවමත් විවාද කරති. 1945 පෙබරවාරි වන විට, රතු හමුදාව රුමේනියාව, බල්ගේරියාව සහ පෝලන්තය, හංගේරියාව සහ චෙකොස්ලොවැකියාව යන රටවල විශාල කොටස් අත්පත් කරගෙන සිටියේ ය.

නමුත් අද වන විට, ක්‍රෙම්ලිනය දැනටමත් රුසියානු භූමිය ලෙස ප්‍රකාශ කර ඇති නැගෙනහිර යුක්රේනයේ සියලුම ප්‍රදේශ පවා රුසියානු හමුදාවේ පාලනය යටතේ නොමැත – එමෙන් ම, 1945 දී මෙන් නොව, යුද්ධයට ඍජුව ම සම්බන්ධ වී සිටින්නේ සමුළුවට සහභාගී විය හැකි පාර්ශ්වයන්ගෙන් එක් අයෙකු පමණකි.

ජාත්‍යන්තර කීර්තිය

ලෝකය බල කලාපවලට පැහැදිලිව බෙදා වෙන් කිරීමට තවමත් උනන්දු වන්නේ රුසියාව පමණක් බව ටොරිජියන් පවසයි.

බටහිර අර්ධ ගෝලය එක්සත් ජනපද බලපෑම් ක්ෂේත්‍රයක් ලෙස විස්තර කරමින් ට්‍රම්ප් යටතේ ජාතික ආරක්ෂක උපාය මාර්ගය සම්මත කළ ද, තායිවානයට දක්වන සහයෝගය අතහැරීමට එක්සත් ජනපදය සූදානම් නැත. ලතින් ඇමරිකාව තුළ චීනයේ පැවැත්ම බීජිනයට තවදුරටත් වැදගත් වේ.

රුසියාව තමන් ඇමෙරිකාවට සහ චීනයට සමාන මහා බලවතෙකු ලෙස දකි යි - එමෙන් ම චීන නිල ප්‍රකාශ බොහෝවිට රුසියාව සමාන රටක් ලෙස විස්තර කරයි - "නමුත් සංවෘත වූ දොරවල් පිටුපසදී, චීන විශේෂඥයින් හෝ චීන නායකත්වය රුසියාව ඔවුනට සමාන බලවතෙකු ලෙස සලකන්නේ නැහැ", ග්ලාස්ගෝ විශ්වවිද්‍යාලයේ මාර්සින් කැක්ස්මාර්ස්කි පවසයි.

"චීන නායකත්වය සහ ප්‍රභූන් සැබවින් ම චීනයට සමානයි කියලා සලකන එක ම රට එක්සත් ජනපදය විතර යි," ඔහු සඳහන් කරයි.

ෂී අනෙකුත් ප්‍රධාන බලවතුන්ගේ රාජ්‍ය නායකයින් පැමිණ හමුවන ගෝලීය රාජ්‍ය තාන්ත්‍රිකයෙකු ලෙස නිරූපණය කරමින් කැක්ස්මාර්ස්කි පවසන්නේ ත්‍රෛපාර්ශවික සමුළුවකට බීජිංහි ජාත්‍යන්තර කීර්තිය ඉහළ නැංවිය හැකි බව ය.

නමුත් එක්සත් ජනපද කොංග්‍රසය සඳහා පැවති මධ්‍යවාර මැතිවරණවලින් රිපබ්ලිකන් පක්ෂයේ පරාජය සමග, ලෝක වේදිකාව මත ට්‍රම්ප්ගේ තත්ත්වය පහත වැටී ඇත.

ප්‍රශ්නය වන්නේ චීනයට ඔහුගේ ජාත්‍යන්තර ස්ථාවරය ශක්තිමත් කිරීමට අවශ්‍ය ද යන්න යි, කැක්ස්මාර්ස්කි පවසයි, "මෙම හමුව ගැන මට තවමත් හරි ම අවිනිශ්චිත යි" ඔහු වැඩිදුරටත් සඳහන් කරයි.

2000 ගණන්වල නැගෙනහිර යුරෝපයේ කළ සංචාරවලදී, එවක එක්සත් ජනපද ජනාධිපති ජෝර්ජ් ඩබ්ලිව්. බුෂ් යෝල්ටා ගිවිසුම් ඓතිහාසික නපුරක් ලෙස නැවත නැවතත් හැඳින්විය - නිව් යෝර්ක් ටයිම්ස් පුවත්පතට අනුව, එහි අසල්වැසි රටවල කටයුතුවලට මැදිහත් වීමට රුසියාවට කිසිදු අයිතියක් නොමැති බවත්, සෝවියට් සංගමයේ ක්‍රියාකලාපයන් සඳහා සමාව ගත යුතු බවත් පවසමින් විශේෂයෙන් පුටින් වෙත එල්ල කළ ප්‍රකාශ වේ.

"තවදුරටත් යෝල්ටා නැහැ ," 2002 වසරේදී ලිතුවේනියානු අගනුවර වන විල්නියස්හිදී බුෂ් ප්‍රකාශ කළේ ය.

වසර 25කට ආසන්න කාලයකට පසුව, යෝල්ටා සමුළුවට යන්තමින් හෝ සමාන වන ආකෘතියකින් එක්සත් ජනපදයේ සහ චීනයේ නායකයින් සමග හමුවක් ලබා ගැනීමට පුටින් සමත් වන්නේ නම්, එම හමුවෙන් කිසිදු ස්ථිර ප්‍රතිඵලයක් නොලැබුණ ද එය ඔහුට සංකේතාත්මක ජයග්‍රහණයක් වනු ඇත.