معمای تصویر آینه‌ای مولکول‌های حیات؛ نوبل شیمی ۲۰۲۶ به دانشمندان فرانسوی و ژاپنی رسید
منبع تصویر، AFP via Getty Images
آکادمی سلطنتی علوم سوئد اعلام کرد که جایزه نوبل شیمی ۲۰۲۶ به هانری کاگان و کنزو سوآی، دانشمندان فرانسوی و ژاپنی اعطا کرده است.
کمیته نوبل گفت این جایزه را به این دلیل به این دو دانشمند اهدا کرده است که توضیحی برای معمای متقارن نبودن مولکول‌هایی ارائه کردند که حیات به آنها وابسته است .
بر اساس اعلام کمیته نوبل «همه مولکول‌هایی که موجودات زنده استفاده می‌کنند، مانند اسیدهای آمینه که ماده اولیه پروتئین‌ها هستند، دارای ویژگی‌ای به نام کایرالیته هستند.»
«معنی این وضعیت این است که این مولکول‌ها در دو شکل وجود دارند که تصویر آینه‌ای یکدیگرند.»
این دو مولکول که تصویر آینه‌ای هم هستند (کایرال)، یعنی یکی راست‌گرد است و یکی چپ‌گرد، خواص و فعالیت یکسانی ندارند و برای ادامه حیات لازم است نوع مناسب تولید شود.
حیات به‌شدت انتخاب‌گر است و فقط با یکی از این دو شکل کار می‌کند مثلا در موجودات زنده برای تولید پروتئین همیشه از آمینو اسیدهای چپ‌گرد استفاده می‌کنند و قند دی‌ان‌ای همیشه راست‌گرد است.
اما وقتی در آزمایشگاه این مولکول‌ها تولید می‌شود نیمی راست‌گرد می‌شوند نیمی چپ‌گرد و این همان معمایی که به گفته کمیته نوبل بیش از یک قرن است که بی‌توضیح مانده است.
اما کشف این دو دانشمند که برنده جایزه نوبل شیمی امسال شدند به صنایع دارویی نشان داد شکل مناسب مولکول برای تاثیر درمانی کدام است و چگونه می‌توان تولید این نوع موثر را افزایش داد.
منبع تصویر، Callista Images/Getty Images
این موضوع در ساخت دارو اهمیت ویژه‌ای دارد. ممکن است یک شکل از یک مولکول خاصیت مقابله با بیماری داشته باشد اما که شکل دیگر هیچ اثری نداشته باشد.
هانری کاگان و کنزو سوآی دریافتند چگونه واکنش‌های شیمیایی را طوری طراحی کنند که مقدار بسیار بیشتری از شکل درست و موردنظر مولکول تولید شود.
دو روز پیش، کارل دایسروت، روانپزشک و متخصص مغز و اعصاب آمریکایی، و همکاران آلمانی او، پیتر هگمان و گئورگ ناگل، به‌دلیل فعالیت‌هایشان در زمینه اپتوژنتیک برنده جایزه نوبل فیزیولوژی و پزشکی امسال شدند.
کمیته نوبل اعلام کرد که پژوهش آنها در اپتوژنتیک به درک بهتر سازوکارهای درونی مغز و کارکرد ذهن کمک کرده است.
