تنگه هرمز و سایه بازگشت جنگ؟

رسانه‌های آمریکایی شامگاه چهارشنبه از آمادگی ارتش آمریکا در منطقه برای ازسرگیری حملات به ایران خبر دادند. دو نشریه آتلانتیک و اکسیوس گزارش دادند که این حمله ممکن است پیش از انتخابات میان‌دوره‌ای کنگره در دوم نوامبر (۱۲ آبان) انجام شود، هرچند دونالد ترامپ هنوز تصمیم نهایی خود را نگرفته است.

همزمان با انتشار این گزارش‌ها، ترامپ در یک سخنرانی انتخاباتی در تگزاس بار دیگر وعده پایان سریع جنگ و کاهش قیمت بنزین و گازوییل را مطرح کرد.

در حالی که شبکه «سی‌بی‌اس» به نقل از داده‌های موسسه «کپلر» گزارش داد صادرات نفت منطقه در هفته گذشته حتی از سطح پیش از جنگ نیز فراتر رفته است، اظهارات محمدرضا نقدی، مشاور عالی فرمانده سپاه، درباره کاهش شدید تردد کشتی‌ها در تنگه هرمز نیز بازتاب گسترده‌ای داشت. او گفته بود روزانه فقط ۱۰ کشتی از این آبراه عبور می‌کنند، در حالی که پیش از جنگ شمار کشتی‌های عبوری به بیش از ۱۰۰ فروند در روز می‌رسید.

این تناقض ظاهری میان افزایش صادرات نفت و ادامه بالا ماندن قیمت بنزین و گازوییل، به یکی از محورهای اصلی گزارش‌ها و تحلیل‌های رسانه‌های آمریکایی تبدیل شده است.

خبرگزاری رویترز نوشت در هفته گذشته، همزمان با افزایش صادرات تولیدکنندگان نفت حوزه خلیج فارس، حملات به نفتکش‌های در حال عبور از تنگه هرمز به بالاترین سطح خود از زمان آغاز جنگ ایران رسیده است. وضعیتی که هزینه‌ها و خطرات بیشتری برای محموله‌ها و خدمه کشتی‌ها به همراه داشته و باعث افزایش چشمگیر هزینه‌های حمل و بیمه نفتکش‌ها شده است.

ناظران یکی از دلایل کاهش نیافتن قیمت نفت را همین هزینه سنگین عبور از تنگه هرمز می‌دانند. برخی تحلیلگران نیز می‌گویند افزایش صادرات نفت لزوماً به معنای افزایش سریع عرضه بنزین و گازوییل در بازار نیست.

روزنامه واشنگتن پست شرایط را این‌گونه توصیف کرد: «ایران در جنگ متعارف شکست خورده است، اما نشان داده که همچنان می‌تواند از طریق جنگ نامتقارن، هزینه‌هایی را تحمیل کند.»

تعدیل موضع آمریکا در مورد غنی سازی؟

در شرایطی که احتمال درگیری دوباره افزایش یافته، جی‌دی ونس، معاون رئیس‌جمهور آمریکا، در گفت‌وگو با خبرگزاری رویترز گفت ایران باید کاهش «معنی‌داری» در ظرفیت غنی‌سازی خود ایجاد کند.

شبکه «سی‌بی‌اس» این اظهارات را نشانه‌ای از تعدیل موضع آمریکا دانست.

اگر چنین برداشتی درست باشد، می‌تواند روزنه‌ای از امید برای مخالفان ادامه جنگ ایجاد کند؛ چون به گشوده شدن یکی از گره‌های اصلی دیپلماسی، که تاکنون در بن‌بست قرار داشته، کمک خواهد کرد.

واکنش مارکو روبیو، وزیر خارجه آمریکا، به پرسش‌ها درباره این اظهارات محتاطانه و مبهم بود. او نه این برداشت را تایید کرد و نه رد و تنها گفت وارد جزئیات مذاکرات نمی‌شود و آنچه اهمیت دارد این است که ایران به سلاح هسته‌ای دست پیدا نکند.

برخی ناظران اما این برداشت‌ها از سخنان ونس را بی‌اساس دانسته‌اند و گفته‌اند منظور او احتمالاً «کاهش معنی‌دار» ذخایر اورانیوم ۶۰ درصدی ایران بوده، نه پذیرش ادامه غنی‌سازی در چارچوب یک توافق احتمالی.

خروج نیروهای آمریکا:

روزنامه نیویورک تایمز در گزارشی از خروج بمب‌افکن‌های آمریکا از بریتانیا به عنوان نقطه آغاز بررسی آنچه «پیامدهای ناخواسته جنگ با ایران» توصیف کرده، استفاده کرده است.

این روزنامه، تصمیم دولت ترامپ برای خروج این بمب‌افکن‌ها را در کنار تخلیه برخی پایگاه‌های آمریکا در منطقه و آسیب‌های وارد شده به آنها، نشانه‌ای از کاهش حضور نظامی آمریکا در خاورمیانه دانسته و نوشته است: «جنگی که قرار بود گستره قدرت آمریکا را به نمایش بگذارد، اکنون نتیجه‌ای معکوس به بار آورده است.»

در بخش دیگری از این گزارش آمده است: «در ماه‌های گذشته و با تداوم مناقشه با ایران، آسیب‌پذیری‌های بزرگ و تازه‌ای آشکار شده و وزارت دفاع و فرماندهان ارتش را به اقداماتی واداشته که تا یک سال پیش حتی تصور آن را هم نمی‌کردند. این رویارویی درس‌های تلخی درباره پیامدهای ناخواسته "جنگ انتخابی" دونالد ترامپ به همراه داشته است.»

هرچند جریان نفت از خلیج فارس متوقف نشده، اما واقعیت این است که نه تنش در تنگه هرمز فروکش کرده و نه مسیر دیپلماسی گشوده شده است؛ وضعیتی که خطر بازگشت درگیری را همچنان زنده نگه می‌دارد.