Кыргызстан

Дүйнө

Аялзат

Башкы бет

Видео жаңылыктар

Видео

Биздин видеолор

Kyrgyz

25-октябрда Жогорку Кеңештин жалпы жыйынында "Чет элдик өкүл жөнүндөгү" мыйзам долбоору каралып, биринчи окуудан өттү. 

"Чет элдик өкүл" мыйзам долбоору. Тараза ташы кайда оойт? 

Газанын саламаттыкты сактоо кызматкерлери Израиль жооп иретинде аба соккуларын баштагандан бери Газада 5000ден ашуун кишинин өмүрү кыйылганын жана кургактан чабуул күтүлүп жатканын билдирди.

Учурда Израиль менен Газада эмне болуп жатат?

Кытай өткөн жылы өзүнүн өзөктүк запастарын кыйла кеңейтти жана азыр беш жүздөй колдонууга даяр ядролук дүрмөттү кармап турат, деп билдирди АКШ.

АКШ: Кытай ядролук арсеналын кескин көбөйттү

Кыргызстанда мындан туура үч жыл мурун өткөн парламенттик шайлоо одоно мыйзам бузуулар менен коштолуп, анын жыйынтыгына нааразы элдин шары менен өлкөдө бийлик алмашкан. Үч жыл ичинде Кыргызстанда кандай өзгөрүүлөрдү болгонун талдоочулар Би-Би-Сиге тизмектеп берди. 

Октябрь окуяларына үч жыл. Шайлоо чырынан кийинки өзгөрүү элге эмне берди?  

12-октябрда Россия президенти Владимир Путиндин Кыргызстанга мамлекеттик сапары башталат. Кийинки күнү Бишкекте КМШ саммити өтөт. Кремлдин кожоюнунун бул сапары Россия эл аралык масштабдуу санкцияларга кабылып, Батыш менен эрегиш күч алган жана Борбордук Азия үчүн геосаясий оюндар кызыган учурда өткөн жатат.

Путиндин сапары: Кызыган геосаясий оюндар 

Израил ХАМАСтын чабуулдарына жооп берип жаткадыктан Газа тилкеси жаңы гуманитардык кризиске кептелиши мүмкүн деп бийликтер билдиришти.

Израиль: Газа "жакында күйүүчү май, дары-дармек жана азык-түлүксүз калат" 

Украин аскердик жетекчилигиндеги Би-Би-Синин булактарынын айтымында, Украинанын куралдуу күчтөрүнүн чабуулунун негизги бутасы азыр Запорожье облусундагы Токмак шаары болуп саналат. Ал быйыл алынат деген чоң үмүт бар. 

Токмак үчүн салгылашуу. Украина  чабуулунун негизги максатына жете алабы?

АКШ Конгрессинин Өкүлдөр палатасы өз тарыхында биринчи жолу спикери, республикачы Кевин Маккартини кызматтан кетирди. Ага өзүнүн партиясынын оңчул-радикал мүчөлөрүнүн чакан тобу каршы чыгып, Демократиялык партия добуштары менен аларга өз лидерин кетирүүгө жардам берди.

АКШ: биринчи жолу республикачы спикер кызматтан алынды

Кыргызстан менен Тажикстандын чек араны тактоо боюнча өкмөттүк делегацияларынын башчылары чек арада чыр-чатакка себеп болгон көйгөйлөрдү чече турган протоколго кол коюшканын билдиришүүдө. Эки өлкөнүн өкмөттүк делегацияларынын кезектеги жолугушуусу 2-октябрда Баткенде өттү. 

"Бүт көйгөйлөрдү чечет". Кыргызстан-Тажикстан чек ара сүйлөшүүлөрү

Жаңы Карабак согушу бир суткадан көбүрөөк созулду: таанылбаган республика куралын таштоого жана куралдуу бөлүктөрүн таркатууга макул болду. 21-сентябрда Азербайжан менен Карабак армяндарынын өкүлдөрү жолугушуп, алардын мындан аркы биргелешкен келечегин талкуулашат. Алар Тоолуу Карабактын тургундарына эми эмне болот деген негизги маселени чечиши керек.  

Карабакта ок атышуу токтоду. Таанылбаган республика эми эмне болот?

Мурдакы союздук республикалардын ортосунда отуз жылдан бери чечилбеген чек ара, аймак талашы тууралуу сөз болгондо кээ бир авторлор 1991-жылы КМШ түзүлгөн Алма-Ата декларациясына кайрылган учурлар көп болууда. КМШны түзгөн республикалар аймактык бүтүндүктү жана чек араларды таануу жөнүндө декларацияга кол койгон менен андан кийин эмнеге жер талашып чатакташып жатканынын себептерин терең түшүнүү үчүн бул маселеге өзүнчө токтоло кетүү зарылдыгы чыгууда.

Алма-Ата декларациясы жана чек ара чатактары

Маданият, маалымат, спорт жана жаштар саясаты министрлиги “Клооп” басылмасына кат жолдоп, анда “cаясатчы Равшан Жээнбеков убактылуу кармоочу жайда кыйноого кабылганы” тууралуу жаңылыкты сайтынан алып салууну талап кылды.
Министрлик бул үчүн эки күндүк убакыт берип, эгер алардын талабы орундалбаса “Клооптун” сайты бөгөттөлөрүн эскертип жатат. 

“Клооптун” сайты бөгөттөлөбү? 

Кыргызстанда 18 жашка толгон балдарга энесинин атына (матроним) катталууга жол ачкан чечим чыгарган Конституциялык сот катуу кысымга кабылды. ЖК төрагасы Нурлан Шакиев  Конституциялык соттун төрагасынын жана бүт курамынын кызматтан кетишин талап кылды. Бир эле убакта Жогорку Кеңеш Конституциялык соттун чечимдерин кайра кароого президентке укук берген мыйзам долбоорун биринчи окууда карап кабыл алды. 

Матроним чуусу, жарга такалган Консот

Байкоочулар Кыргызстандагы кабелтең саясатчыны камоо саясий кырдаалдын курчушуна алып келбейби деген кабатыр ойлорун айтууда. Анткени Мадумаров парламентте отурганда кырдаалды стабилдүү кармоочу фактор болуп келген, эми анын күчтүү электораты козголсо, бул саясий күчтөрдү чабыштырууну көздөгөн тышкы оюнчуларга аябай жакшы шарт түзөт дейт айрым эксперттер. 

"Чыккынчылык"  жана чоң чыр санаасы

Кыргызстанда кезектеги жаңы окуу жылы башталар алдында "Билим берүү жөнүндө" жаңы мыйзамга кол коюлду. Мектеп директорлору менен анын окуу жана тарбия боюнча орун басарларынын эмгек акысы 50% көбөйдү. Өткөн жылы мугалимдердин эмгек акысы отуз жылда биринчи жолу  масштабдуу түрдө 80-100% көтөрүлгөн эле. Соңку чаралар улуттук билим берүүнүн деңгээлин технологиялык атаандаштык күчөгөн азыркы дүйнөдөгү талаптарга ылайык көтөрүү максатын көздөйт. Эгемендиктин өткөн жылдарында  билим берүүнүн сапаты түшүп,  аны жакшыртуу үчүн мамлекеттик масштабдуу чаралар зарыл болууда. Азыркы жасалма интеллект дүркүрөп өнүккөн глобалдык рынокто атаандашууга кудуреттүү болуш үчүн Кыргызстанга биринчи кезекте сапаттуу билим берүү керек.  

Эгемендүү билим берүү: өрнөгү жана өксүгү 

Жазуучу, журналист Олжобай Шакир “массалык башаламандыкты уюштуруу” деген айып менен УКМКнын абагына эки айга камалды. Анын адвокаты бул чечимге макул болбой, апелляциялык арыз менен шаардык сотко кайрыларын билдирди. 

“Чымын чаккандай да көрбөйм”. Олжобай Шакир эки айга камалды

Евгений Пригожин “Вагнер” аскердик тобун түзүүгө дээрлик он жыл жумшаган.

"Көп баштуу ажыдаар". Пригожиндин өлгөнү айтылды. Эми “Вагнерге” эмне болот?

Бир жарым жылдан бери жүрүп жаткан Украинадагы согушта Евгений Пригожиндин орус бийлигиндеги статусу бир нече жолу кескин өзгөргөн.
2023-жылдын жазында орус бийликтери мамлекеттин Пригожинге же ал түзгөн Вагнер тобуна эч кандай тиешеси жок деп билдиришкен. Бул таң калыштуу деле эмес – анткени формалдуу турдө, мындай куралдуу түзүлүштөр мыйзамсыз. Бирок жай айларында көп жылдар бою жеке аскердик компаниядар тууралуу сөз кылуудан оолак болуп келген мамлекеттик маалымат каражаттарында Петербургдук бизнесмен чогулткан жалданма аскерлер согушка катышып жаткандыгы тууралуу маалыматтар чыга баштады.

Пригожин кантип Украинадагы согуштун жүзү болуп калды?

Кыргызстандын Экономика министрлиги кыргыз-казак чек арасындагы жүк ташуучу унаалардын узун кезеги боючан Казакстанды айыптады. Кыргызстандын Чек ара кызматынын маалыматы боюнча ушул тапта 600дөн ашык унаа коңшу өлкөгө өтө албай турат. Чек арадагы чыңалган жагдай Кыргызстан коңшу өлкөгө сугат суу берүүнү убактылуу токтоткон маалга туш келди. 

Чек арадагы узун кезек: Кыргызстан Казакстанды айыптады

Пригожиндин учак кырсыгында каза тапканын бир катар ЖМКлар, анын ичинде Пригожиндин өзүнө эң жакын болгон маалымат каражаттары да анонимдүү булакка таянып кабарлашты.

Евгений Пригожин өлдүбү? Учак кырсыгы тууралуу эмне  белгилүү?

2024-жылы Орусияда 5-9-класстар үчүн жаңы тарых китеби пайда болот. Анын жалпы мазмуну азырынча белгисиз, бирок окуу китебинин автору, тарыхчы Александр Чубарьян Россия Улуу Британиядан айырмаланып, “классикалык” колониялык мамлекет болбогонун баса белгилегиси келет. Ал үчүн “империя” терминин кайра карап чыгуу пландалып жатканын автор буга чейин билдирген. Би-Би-Си маектешкен тарыхчылар жана деколониалист активисттер империянын “түрлөрүнүн” ортосунда эч кандай айырма жок экенин, тигил же бул жол менен Орусия элдерди жана аймактарды басып алып, аларды баш ийдиргендигин белгилешет; ал эми Чубарьян  сунуш кылган ыкма жок дегенде проблемалуу жерлерди тарыхтан “тазалоого” же “актоого” аракет кылат.

“Орус тарыхы — согуш тарыхы”. Эмне үчүн Кремль Россияны классикалык империя деп эсептегиси келбейт?

Бул жума рублдун төмөндөшү менен башталды: өткөн аптада доллардын курсу 100 рублден, ал эми евро 110 рублден ашты. Мунун баары орус Борбордук Банкынын рублдун кунун түшүрбөй кармап туруу аракетине карабастан болду. Борбордук банк өтө жумшак саясаты үчүн буга чейин Кремлдин сынына кабылган. Рубль эмне болот жана ал дагы канчага чейин төмөндөйт? 

Бир долларга жүз рубль. Орус валютасы эмне себептен арзандоодо?

Ата-бабабыздын акыл-ою, тынымсыз эмгеги, кылыч мизинде, кыл чайнашып, жаны канжыгада, каны көөкөрдө кармашып жүрүп, бирде жеңип, бирде жеңилип, нечен азап-тозокту башынан татыктуу кечирип, кайрадан ээ болгон эркиндиги, ээлик кылган мамлекети. Кыйын кездерде кыргыз баласы нечен сыноолорго чыдаган. Дал ошондой тагдыр чечүүчү сыноолордун бири - 1916-жылдагы улуттук-боштондук күрөшү болуп эсептелет.

1916-жылдагы улуттук-боштондук көтөрүлүштүн сабактары

Эл аралык Amnesty International укук коргоо уюму Кыргызстанда “Кемпир-Абад иши” деп белгилүү болгон чулгандуу кылмыш ишинин фигуранты, жарандык активист Рита Карасартова тууралуу өзүнчө петиция чыгарды. 

Саясат