Кыргызстан

Дүйнө

Аялзат

Башкы бет

Видео жаңылыктар

Видео

Биздин видеолор

Kyrgyz

Аскерлерге зомбулук көрсөттү деп, камакка алынган Коргоо министрлигинин үч кызматкерине даттанган жоокерлер кайрадан тосмо арыз жазып беришкен. 


“Арызыбыздан баш тартабыз”. Кой-Таштагы аскерлердин аноним каттары

БУУ баш болгон бир катар эл аралык уюмдар Кыргызстанда журналисттерди массалык кармоону айыптап, аларга каршы кылмыш иштерин токтотууга чакырууда. Алардын арасында "Жарандык укуктарын коргоочулары",  Human Rights Watch, Адам укуктары боюнча эл аралык өнөктөштүк, Норвегиялык Хельсинки комитети, «Кырсыктагы адам», Адам укуктарынын Хельсинки комитети, Адам укуктарынын эл аралык федерациясы жана Кыйноолорго каршы күрөшүүнүн дүйнөлүк уюму жана башкалар бар.

Эл аралык коомчулук журналисттерди массалык кармоону айыптады

Адамдар жыл сайын өздөрүнө берген убаданы аткарбай, кийинки жылга калтыргандыктан, психологдор айткандай  “жалган үмүт синдромуна” чалдыгышат.
Эксперттер мындай ооруга чалдыкпоо үчүн чыныгы кол жете турган максаттарды коюуну сунуштайт.

Жашооңузду 2024-жылы кантип   өзгөртө аласыз?

Бизде даңазаланып жаткан хан, датка, баатыр дегендер  Нүзүптөй он миңдеген регулярдуу аскерлерди жетектеп, Ташкент, Коженттей шаарларды багындырмак түгүл, Кара-Колго же Токмокко, Жалал-Абадга деле  ээлик кыла алышпаган, аркаларынан аттуу-тондуу, жарактуу 100 жигитти деле ээрчите алышкан эмес, бардык күчтөрү  кошуна уруулар менен  жоолашканга, чабышканга чыккан “кызыл союлдардан” болушкан. Алардын фонунда Нүзүп миңбашы  лилипуттардын арасындагы Геркулестей  тарыхый фигура  болуп саналат.

Нүзүп миңбашы ким болгон?

Түштүк Корея өз жанын кыйгандарды азайтуу үчүн жаңы чараларды көргөн жатат. Биринчи кезекте психикалык саламаттыкты текшерүүлөр жана дарыгерлердин кеп-кеңештери көбөйтүлмөкчү. K-Pop жана Самсунг сыяктуу глобалдык компаниялар менен дүйнөгө таанымал бул өлкө өз жанын кыйгандардын көрсөткүчү боюнча дагы дүйнөдө алдыда турат.

"Мен башкаларды куткаргыча, өз бир тууганым өз жанын кыйды"

Курманбек Бакиевге кун төлөткүсү келгендердин сунушу жана ага каршылардын Бишкекте болгон митинги бозгундагы экс-президентке каршылык маанайдын дагы эле курч экенин көрсөттү. Бакиевдин ойлогону, көксөгөнү -  Кыргызстандын бийлигин көндүрүп, 13 жыл мурдагы кандуу окуяларды кайра каратууга жетишүү.  Бул үчүн ар кандай жол издеп, туш-туш жакка киши салып, акча салып, тынбай аракет көрүүдө.

"Арам ой ишке ашпайт". Бакиевге Бишкектен кол кезешти

Кара-Көл шаарында жоголду деген тестиер үч бала тогуз күндөн кийин табылды. Бул тууралуу шаар милициясынан Би-Би-Сиге билдиришти. 

Кара-Көлдө жоголгон үч тестиер табылды

Советтик Орусияда башкалардын үстүнөн арыздануу көнүмүш адат болгон – Украинада согуш башталганы андай адаттын кайтып келгенин көрүүгө болот.

"Саткындарды жазалагыла". Орусияда “тоголок арыз” жазгандар көбөйдү

Кыргызстандын эгемен тарыхындагы саясий жана коомдук окуяларда көрүнүктүү орду бар чыгаан саясатчы, коомдук ишмер Топчубек Тургуналиев 82 жашында дүйнөдөн кайтты. Кыргызстанда коммунисттик башкарууга биринчилерден болуп каршы чыгып, эң алгачкы демократиялык саясий кыймылдын башында туруп, эгемендик үчүн күрөшкөн, бийликтеги адилетсиздикке, коррупцияга, үй-бүлөлүк башкарууга каршы башын сайып кармашып, түрмөгө түшсө да эрки сынбаган, "абийир туткуну" атыккан ишмердин бейнесине сүртүмдөрдү сунуштайбыз. 

Түбөлүк демократтын татаал жолу

Өткөн аптада балдардын зомбулук көргөн окуялары элдин көңүлүн бурду. Араван районунда жаш эне эгиз кыздарын шымына заара ушатып койгону үчүн катуу сабап жаткан видео тарап,  21 жаштагы Д.С. аттуу аял кармалып, абакка киргизилди. Андан кийин Бишкекте түнкү саат 23:30 чамасында  таштанды челекке ташталган жаңы төрөлгөн ымыркай табылды. 

Сабалган эгиз кыздардын атасы: "Моралдык жоопкерчиликти сезбейм" 

Улуттук статистикалык комиттеттин берген маалыматында, 2022-жылы кризистик борборлорго кайрылгандардын саны 14525 болду. 10 миңге жакыны үй-бүлөдө зомбулукка кабылган. Бул андан мурдагы жылга караганда эки миңге көп. Үй-бүлөдөгү зордук-зомблуктан улам барар жери жок калган айымдар үчүн Кыргызстанда түрдүү кризистик борборлор бар. Аларга берилчү алгачкы жардам тууралуу “Аялзат” кризистик борборунун психологу Айнур Кыдыралиева менен баарлаштык. 

Психолог: Кризистик борборго келгендер дарбазадан чыккандан да коркушат

Нарын районунун Орто-Нура айылында киши колдуу болгон жети жаштагы кыздын өлүмүнө шектелип кармалган 64 жаштагы зөөкүр 12 жылга эркинен ажыратылды. Жабырланган тарап нааразы болуп, сот чечимин талашып, кийинки инстанцияга арыз жазды.

Жети жашар кызды өлтүргөн зөөкүрдүн соту

Жаңы Карабак согушу бир суткадан көбүрөөк созулду: таанылбаган республика куралын таштоого жана куралдуу бөлүктөрүн таркатууга макул болду. 21-сентябрда Азербайжан менен Карабак армяндарынын өкүлдөрү жолугушуп, алардын мындан аркы биргелешкен келечегин талкуулашат. Алар Тоолуу Карабактын тургундарына эми эмне болот деген негизги маселени чечиши керек.  

Карабакта ок атышуу токтоду. Таанылбаган республика эми эмне болот?

Байкоочулар Кыргызстандагы кабелтең саясатчыны камоо саясий кырдаалдын курчушуна алып келбейби деген кабатыр ойлорун айтууда. Анткени Мадумаров парламентте отурганда кырдаалды стабилдүү кармоочу фактор болуп келген, эми анын күчтүү электораты козголсо, бул саясий күчтөрдү чабыштырууну көздөгөн тышкы оюнчуларга аябай жакшы шарт түзөт дейт айрым эксперттер. 

"Чыккынчылык"  жана чоң чыр санаасы

Эхинококкоз боюнча Бишкекте өтүп жаткан дүйнөлүк конгресске дүйнөнүн 23 өлкөсүнөн кесипкөй адистер жана эксперттер чогулду. Эхинококоз боюнча дүйнөлүк конгресс дүйнөнүн орус тилдүү бөлүгүндө биринчи жолу болуп жатат. Анткени дал ушул региондо бул оорунун жайылыш деңгээли жогору. Эң биринчи Кыргызстандын өзүндө эхинококкоз боюнча абал оор, 100 миң кишиге алты оорулуу туура келет.

Эхинококкоз:  Ичегиси ириген иттер жана караңгы кожоюндар 

Кыргызстанда кезектеги жаңы окуу жылы башталар алдында "Билим берүү жөнүндө" жаңы мыйзамга кол коюлду. Мектеп директорлору менен анын окуу жана тарбия боюнча орун басарларынын эмгек акысы 50% көбөйдү. Өткөн жылы мугалимдердин эмгек акысы отуз жылда биринчи жолу  масштабдуу түрдө 80-100% көтөрүлгөн эле. Соңку чаралар улуттук билим берүүнүн деңгээлин технологиялык атаандаштык күчөгөн азыркы дүйнөдөгү талаптарга ылайык көтөрүү максатын көздөйт. Эгемендиктин өткөн жылдарында  билим берүүнүн сапаты түшүп,  аны жакшыртуу үчүн мамлекеттик масштабдуу чаралар зарыл болууда. Азыркы жасалма интеллект дүркүрөп өнүккөн глобалдык рынокто атаандашууга кудуреттүү болуш үчүн Кыргызстанга биринчи кезекте сапаттуу билим берүү керек.  

Эгемендүү билим берүү: өрнөгү жана өксүгү 

2024-жылы Орусияда 5-9-класстар үчүн жаңы тарых китеби пайда болот. Анын жалпы мазмуну азырынча белгисиз, бирок окуу китебинин автору, тарыхчы Александр Чубарьян Россия Улуу Британиядан айырмаланып, “классикалык” колониялык мамлекет болбогонун баса белгилегиси келет. Ал үчүн “империя” терминин кайра карап чыгуу пландалып жатканын автор буга чейин билдирген. Би-Би-Си маектешкен тарыхчылар жана деколониалист активисттер империянын “түрлөрүнүн” ортосунда эч кандай айырма жок экенин, тигил же бул жол менен Орусия элдерди жана аймактарды басып алып, аларды баш ийдиргендигин белгилешет; ал эми Чубарьян  сунуш кылган ыкма жок дегенде проблемалуу жерлерди тарыхтан “тазалоого” же “актоого” аракет кылат.

“Орус тарыхы — согуш тарыхы”. Эмне үчүн Кремль Россияны классикалык империя деп эсептегиси келбейт?

Бишкекте кичиавтобуста топтошуп алып уурулук кылган шылуундардын айыбы ачылып калганда кайра кол салууга чейин барганы чөнтөк уурулардын ашынып баратканын көрсөттү. Алар менен күрөшүү милициянын колунан келбей калдыбы деген талкуу жанданды.

Чөнтөк уурулар кутурду, милиция утулдубу?

Мэрия “Тулпар” төлөм системасына биротоло өтүү чечимин кабыл алды.
20-августтан баштап автобус менен троллейбустарда жол кирени накталай акча менен төлөй албайсыз. 

Бишкек тыгылган, кир, түтөгөн  маршруткаларды сүрүп чыга алабы? 

Конституциялык сот жарандык активист Алтын Капалованын балдарына матроним берүү жөнүндө арызын карап, четке какты. Бирок аял-эркек теңчилиги үчүн эрезеге жеткен жарандарда тандоо мүмкүнчүлүгү болуш керек деп чечти. Эл ичиндеги консервативдүү катмар бул чечимди улуттук наркка бүлүк салган коркунуч катары карап, бул арызды баштаган активистке, аны караган Конституциялык сотко каршы курч билдирүүлөрдү жасоодо. Би-Би-Си Алтын Капалованын өзүн маекке тартып, чоң талаш-талкуунун чордонунда калган сот чечиминин чоо-жайын, анын максат-мүдөөсүн сурады. 

"Эркектер өлүп-тирилип кетейин деп жатат". Алтын Капалованын Би-Би-Сиге  маеги 

Патроним-матроним талкуусу кыргыздын кыргызча ысымы, кыргыз жаранынын тегин аныктоо формасы, аты-жөнүн жазуу иденттүүлүктүн маселеси экенин да бир ирет көрсөттү. Демек, зарылчылык эбак жаралып, калдайып маңдайыбызга турган соң, терең ойлонуп, чечип алуу кажет. 

Адам ысымы, аты-жөнү, теги – улуттук иденттүлүктүн маселеси

Кылмыштарды каттоо бюросунун маалыматы боюнча 2017-2022-жылдарда Индияда себи аз болуп калган үчүн эле 35 493 келин өлүмгө учураган, бул күнүнө орточо алганда жыйырмадан туура келет. 

"Себи жок деп мени далай жигит чанып кетти". Индиялык кыздын арманы

Бишкектин “Жал” кичи районунда жайгашкан Эне жана баланы коргоо улуттук борборунда балдарын алып келген ата-энелердин кезеги түнкү саат үчтөн башталат. Антпесе кезек жетпей, ал күнү балдары медициналык кароодон өтпөй калышы мүмкүн. Ата-энелерди бушайманга салган ооруканадагы кезек көйгөйүн кабарчылар барып көрүп келди. 

"Жалдагы" ооруканада жарым түндө кезек күткөндөр 

Жогорку Кеңештин депутаты Надира Нарматова “Медиахаб” коомдук фондунун кызматкери, журналист Асел Шамилованын үстүнөн сотко кайрылганы жатат. Депутат журналист анын кадыр-баркына шек келтирген берүү жасап, аны каралаганын айтууда. Бул окуя аталган эл өкүлүнүн бейөкмөт уюмдар жөнүндө мыйзам долбоорунун айланасында коомдук сын пикир курчуган учурда болуп жатат.   

Коом