Zambia: Leta ishinja umukuru w'abatavuga rumwe na yo kugirana isano no kwigomeka kwitwaje intwaro

Leta ya Zambia yashinje umukandida mu matora ya perezida utavuga rumwe n'ubutegetsi, Brian Mundubile, kuba afite aho ahuriye n'ahantu abashinzwe umutekano bataye muri yombi abantu benshi ndetse bakahafatira intwaro za gisirikare zo ku rwego rwo hejuru.

Abategetsi bavuze ko icyo gikorwa gifitanye isano na gahunda yo kwigomeka mu buryo bwitwaje intwaro.

Mu itangazo yasohoye, umunyamabanga wa leta ya Zambia, Patrick Kangwa, yashinje abo bantu kugirana isano na "gahunda za gisirikare zirimo abanyamahanga n'ibigo by'imyitozo ya gisirikare binyuranyije n'amategeko, ku bw'ibyo bikaba biteje inkeke ikomeye ku mutekano w'igihugu".

Yavuze ko abasanzwe aho hantu bari bafite intwaro za gisirikare zo ku rwego rwo hejuru zemerewe gutungwa na bacye, kandi ko bari bafite amasasu n'ibindi bikoresho bigenewe gukoreshwa mu kwigomeka kwitwaje intwaro.

Iryo tangazo rivuga ko igikorwa cyo kubafata cyatumye hafatwa izo ntwaro ndetse n'abantu bacyekwa kuba muri uwo mutwe hamwe n'abandi bari bari aho. Ryongeraho ko bamwe bahunze ndetse ko aho baherereye hatazwi.

Bivugwa ko abantu bari bari aho barashe amasasu ku bashinzwe umutekano, bituma habaho kurasana.

Kangwa yavuze amazina y'abantu benshi muri abo batawe muri yombi avuga ko ari abayoboke bakomeye b'amashyaka amwe ya politike.

Mu bantu 11 batawe muri yombi, ndetse bashobora gushinjwa ibyaha, harimo Patrick Mwansa, umugabo w'umukobwa w'uwahoze ari Perezida za Zambia Edgar Lungu. Bafungiye kuri sitasiyo za polisi zitandukanye zo mu murwa mukuru Lusaka.

Kangwa yagize ati: "Ni n'ingenzi kuvuga ko Bwana Brian Mundubile, umukandida perezida wa [w'ishyaka] wa NRPUP, na we yasanzwe aho hantu."

"Amaperereza arakomeje kandi igihugu kizakomeza guhabwa amakuru uko bikwiye."

Iryo tangazo rivuga ko abacyekwa barezwe ibyaha ndetse ko imiryango yabo n'abanyamategeko babo bazemererwa kubageraho.

Leta isohoye iri tangazo mu gihe akanama k'amatora ka Zambia gakomeje gutangaza ibyavuye mu matora rusange yo ku itariki ya 13 y'uku kwezi kwa Kanama (8).

Mu majwi amaze gutangazwa yo mu turere tw'itora 135 muri 226, Perezida Hakainde Hichilema w'ishyaka UPND ni we uza imbere n'amajwi 1,544,140 (angana na 58.85%), mu gihe Mundubile, umukandida w'ishyaka NRPUP, aza ku mwanya wa kabiri n'amajwi 1,030,662 (angana na 39.28%).

Mbere, Mundubile yari yavuze ko yatsinze amatora ashingiye ku ibarura ry'amajwi ryakozwe n'itsinda rye, ibarura ribangikanye n'iry'akanama k'amatora. Yari yazamuye ibirego binyuranye bijyanye n'igikorwa cy'amatora, birimo n'amakuru ko igisirikare cyagize uruhare mu bigo biteranyirizwamo amajwi ndetse anavuga ko habayeho inenge zijyanye n'udusanduku tw'itora.

Nyuma yaho yavuze ko yari arimo guhatwa ibibazo n'abasirikare ba Zambia bijyanye na videwo ebyiri yatangaje, anavuga yakubiswe ubwo yari afunze, ibyo birego bikaba byarahakanywe n'abategetsi.

Yanashinje leta ya Tanzania kohereza abantu bo kwivanga mu matora. Leta ya Tanzania yakanye yivuye inyuma icyo kirego ivuga ko kitari ukuri kandi ko nta shingiro gifite.