'Ifanc, gwleidyddol ac yn anghytuno ar annibyniaeth'

Mae Cerys ar y chwith. Mae ganddi wallt tywyll a blond. Mae hi'n gwisgo coch. Mae Patrick ar y dde ac yn gwisgo du.Ffynhonnell y llun, BBC Cymru
Disgrifiad o’r llun,

Mae gan Cerys a Patrick farn wahanol ar ddyfodol Cymru yn y Deyrnas Unedig

GanMegan Davies
BBC Cymru
  • Cyhoeddwyd

Mae Cerys a Patrick yn debyg. Mae'r ddau yn ifanc, yn Gymry, ac yn ymddiddori'n fawr mewn gwleidyddiaeth.

Ond yr hyn sy'n hollti nhw yw eu barn am ddyfodol Cymru o fewn y Deyrnas Unedig.

Dywedodd academydd blaenllaw fod y sgwrs ynghylch annibyniaeth i Gymru "wedi ei normaleiddio" ymhlith pobl ifanc.

Yr wythnos hon, sefydlodd llywodraeth Plaid Cymru gorff newydd i ystyried yr achos dros annibyniaeth i Gymru, yn ogystal â mwy o ddatganoli i Fae Caerdydd.

I Patrick, yr ateb i Gymru fyddai mwy o bwerau datganoledig o fewn y Deyrnas Unedig, tra bod Cerys yn credu y gallai cenedl annibynnol gynnig mwy o gyfleoedd i bobl.

Ffurfiodd Plaid Cymru lywodraeth yng Nghymru am y tro cyntaf ar ôl ennill 46 o seddi yn ystod etholiad y Senedd ym mis Mai 2026.

Er nad yw Plaid Cymru wedi galw am refferendwm ar annibyniaeth, mae ail linell ei chyfansoddiad yn dweud: "Fel Plaid Genedlaethol Cymru, amcanion y blaid fydd: sicrhau annibyniaeth i Gymru yn Ewrop."

O blaid yr undeb mae Reform UK, oedd yr ail blaid fwyaf yn y Senedd ar ôl ennill 34 o seddi yn etholiad mis Mai.

Dywedodd eu harweinydd yng Nghymru, Helen Jenner, nad yw pleidleiswyr "eisiau gweld Cymru'n cael ei rhwygo allan o'r Deyrnas Unedig" a dywedodd fod y comisiwn yn "chwerthinllyd".

'Elfennau ymarferol' heb eu hateb

Roedd arolwg barn diweddar gan Survation ar gyfer y grŵp o blaid annibyniaeth YesCymru wedi awgrymu fod pobl o dan 35 oed yng Nghymru yn fwy o blaid annibyniaeth na phobl hŷn.

"Mae pobl yn teimlo eu bod wedi'u gadael ar ôl, yn enwedig fy oedran i," meddai Patrick, myfyriwr 20 oed o Gasnewydd.

Ychwanegodd ei fod yn deall pam fod pobl yn "llawn egni ac yn frwdfrydig" ynglŷn ag annibyniaeth oherwydd materion fel "benthyciadau myfyrwyr, costau byw, y sefyllfa geo-wleidyddol".

Ond dywedodd: "Ar hyn o bryd, dydw i ddim yn credu bod achos dros hynny."

Fodd bynnag, dywedodd Patrick y byddai'n cefnogi pwerau datganoledig pellach i Gymru o fewn yr undeb.

Dywedodd fod "elfennau ymarferol" fel y posibilrwydd o ffin rhwng Cymru a Lloegr yn parhau i fod yn gwestiynau heb eu hateb iddo.

Dyma lun o'r Prif Weinidiog gyda Cerys.Ffynhonnell y llun, Llun Cyfrannwr
Disgrifiad o’r llun,

Gwnaeth Cerys araith yn ddiweddar mewn rali annibyniaeth yn Aberystwyth ac yno cafodd gwrdd â Phrif Weinidiog Cymru, Rhun ap Iorwerth

I Cerys, dysgu siarad Cymraeg fel oedolyn ac ehangu ei dealltwriaeth o hanes ei gwlad, oedd wedi cynnig "sylweddoliad" bod Cymru "mewn gwirionedd yn haeddu llawer gwell nag a roddwyd inni yn y gorffennol ac yn y presennol".

"Rwy'n credu, pe bai Cymru yn annibynnol, y gallem gynnig mwy o gyfle i bobl yma," meddai'r fenyw 35 oed o Ben-y-bont ar Ogwr.

Ychwanegodd y byddai hi eisiau gweld Cymru yn cael mwy o bwerau dros blismona a chyfiawnder - maes polisi sy'n cael ei reoli gan San Steffan ar hyn o bryd.

Mae Cerys yn teimlo bod pobl yn cadw gwneud addewidion o ran cynnig mwy o bwerau ond dyw'r addewidion hynny byth yn cael eu gwireddu.

"Byddai mwy o bwerau yn wych ond byddaf yn credu yn y pwerau hynny pan fyddaf yn eu gweld a than hynny, rwy'n credu mai annibyniaeth yw ein dewis gorau."

Mae Prif Weinidog y DU, Andy Burnham wedi dweud yn flaenorol ei fod yn agored i'r syniad o roi rheolaeth i lywodraeth Cymru dros blismona yng Nghymru.

'Rhwyg demograffig go iawn'

Dywedodd academydd blaenllaw o Brifysgol Caerdydd ei bod hi'n "syfrdanol o bwysig" bod "pobl ifanc yn fwyafrif o blaid annibyniaeth".

"Nid ydyn nhw'n gweld dim byd rhyfedd nac amhosibl ynglŷn â Chymru yn dod yn annibynnol yn y dyfodol," meddai'r Athro Laura McAllister, o Ganolfan Llywodraethiant Cymru.

Dywedodd fod "amheuaeth fawr" ynghylch y pwnc wrth edrych ar farn pobl dros 65 oed, gan ychwanegu bod "rhwyg demograffig go iawn".

"Byddai angen rhywbeth llawer agosach at o leiaf hanner y boblogaeth yn cefnogi annibyniaeth cyn bod unrhyw obaith o ennill refferendwm," mae McAllister yn credu.

Ychwanegodd na all neb "fforddi bod yn hunanfodlon ynghylch dyfodol yr undeb" oherwydd "nad oes gan y cysyniad o'r Deyrnas Unedig hawl a roddwyd gan Dduw i oroesi yn ei ffurf bresennol".

"Yr hyn rydyn ni wedi'i weld mewn gwleidyddiaeth yn ddiweddar yw bod y potensial am newid yn gynhenid ​​​​i bopeth a ddigwyddodd," meddai.

Yn 2024, cyd-gadeiriodd McAllister gomisiwn a ddaeth i'r casgliad bod gadael y Deyrnas Unedig i Gymru yn opsiwn "hyfyw".

Mae Jac yn gwisgo cap ar ei ben ac yn gwenu Ffynhonnell y llun, BBC Cymru
Disgrifiad o’r llun,

Dywedodd Dr Jac Larner fod agweddau tuag at annibyniaeth a datganoli yn aml yn cael eu gyrru gan hunaniaeth genedlaethol

Gyda pholiadau piniwn yn awgrymu y byddai rhwng 20% ​​a 30% o bobl yng Nghymru o blaid annibyniaeth, mae academyddion wedi cymharu'r sefyllfa bresennol â'r Alban yn y blynyddoedd cyn y refferendwm annibyniaeth yn 2014.

"Mewn rhai ffyrdd mae'r sefyllfa yma'n edrych yn debyg i'r Alban yn 2007," meddai Dr Jac Larner, polwr a dadansoddwr gwleidyddol o Brifysgol Caerdydd, gan fyfyrio ar bryd y daeth Scottish National Party [SNP] i rym.

"Yr hyn sy'n wahanol yma [yng Nghymru] yw bod gennym ni lawer mwy o elyniaeth o hyd at y syniad o ddatganoli.

"Mae gennych chi tua thraean sydd eisiau cael gwared ar y datganoli yn gyfan gwbl, efallai ychydig llai na thraean sydd eisiau annibyniaeth."

Reform, sydd o blaid yr undeb, oedd yr ail blaid fwyaf yn Etholiad Senedd 2026, gan ffurfio'r wrthblaid swyddogol.

Dywedodd y Prif Weinidog Rhun ap Iorwerth: "Mae gen i weledigaeth ar gyfer Cymru, rwy'n cefnogi Cymru annibynnol."

Dywedodd ei fod yn ymwneud â "gwella llawer o bobl Cymru, mynd i'r afael ag anghyfiawnderau, mynd i'r afael ag annhegwch, mynd i'r afael ag anghydraddoldebau, creu ffyniant".

Ychwanegodd: "Yn y fan a'r lle, rwy'n delio â'r materion hynny gan ddelio â Phrif Weinidog y DU."

Ym mis Hydref, cyfarfu prif weinidogion Cymru a'r Alban â Phrif Weinidog y DU, Andy Burnham, yng Nglasgow ar gyfer y Cyngor Economaidd Cenedlaethol lle trafodwyd datganoli a chyllid.

Dywedodd Rhun ap Iorwerth fod "dealltwriaeth newydd o anghyfiawnder gwariant rheilffyrdd yng Nghymru" gan Burnham, yn ogystal â "sylweddoliad nad yw hyn wedi cael digon o sylw gwleidyddol gan lywodraethau'r DU yn y gorffennol".

Yn dilyn Cyllideb yr Hydref 2026, dywedodd ap Iorwerth wrth BBC Cymru fod "symiau pitw o arian yn dod ar gyfer y rheilffyrdd, pan maen nhw wedi dweud bod £14bn ar y ffordd" a "thoriad mewn termau real yn yr arian sydd gennym i'w wario ar wasanaethau cyhoeddus".

Burnham yn credu'n 'angerddol' yn y Deyrnas Unedig

Dywedodd llefarydd ar ran llywodraeth y Deyrnas Unedig: "Mae'r prif weinidog yn credu'n angerddol yn ein hundeb ac mae'n optimistaidd ynghylch dyfodol y Deyrnas Unedig.

"Mae ein safbwynt ar refferenda yn glir - mae'r prif weinidog yn canolbwyntio ar atebion ymarferol i helpu pobl gyda chostau byw a gwneud gwahaniaeth cadarnhaol ym mywydau beunyddiol pobl, nid cwestiynau cyfansoddiadol.

"Trwy bŵer cynnull Rhif 10 y Gogledd, bydd y prif weinidog yn meithrin perthynas waith adeiladol â phob llywodraeth ddatganoledig i archwilio sut y gallwn gyda'n gilydd gyfrannu at rymuso rhanbarthol, ail-ddiwydiannu a chyflawni twf da ym mhob cod post."

Dilynwch Cymru Fyw ar Facebook, dolen allanol, X, dolen allanol, Instagram, dolen allanol neu TikTok, dolen allanol.

Anfonwch unrhyw syniadau am straeon i cymrufyw@bbc.co.uk, dolen allanol neu cysylltwch drwy WhatsApp ar 07709850033.

Lawrlwythwch yr ap am y diweddaraf o Gymru ar eich dyfais symudol.

Pynciau cysylltiedig