'Troi cannoedd i ffwrdd os na chawn gyllid ychwanegol' - colegau

Wythnos diwethaf, dywedodd Prifysgol Aberystwyth y bydden nhw'n gwneud arbedion pellach a fyddai'n golygu llai o staff
- Cyhoeddwyd
Gallai cannoedd o fyfyrwyr gael eu "troi i ffwrdd" o golegau, os nad oes newidiadau'n cael eu gwneud i gyllideb ddrafft Llywodraeth Cymru, yn ôl penaethiaid addysg bellach.
Maen nhw'n rhybuddio y bydd yn arwain at sefyllfa drychinebus, ar ôl i adroddiad nodi faint o bobl ifanc yn y DU sydd ddim mewn addysg, gwaith na hyfforddiant.
Ddydd Mawrth datgelodd y Gweinidog Cyllid, Elin Jones, gynlluniau gwariant ar gyfer 2027-28, oedd yn cynnwys £851m ar gyfer Medr - y sefydliad sy'n ariannu addysg a hyfforddiant i bobl dros 16 oed.
Byddai'r cytundeb hwnnw yn golygu toriadau i addysg bellach, meddai Colegau Cymru.
Dywedodd Llywodraeth Cymru eu bod yn cydweithio gyda Medr i "ddarparu trydedd system addysg sy'n canolbwyntio ar ganlyniadau, er mwyn cefnogi dysgwyr, ysgogi twf economaidd a chyfrannu at Gymru mwy llewyrchus a theg".

"Fis Medi nesa', byddwn ni mewn sefyllfa lle bydd gennym filoedd o ddysgwyr na fydd yn cael eu hariannu," medd David Hagendyk
Dywedodd David Hagendyk, prif weithredwr Colegau Cymru, nad ydy colegau addysg bellach yn derbyn digon o gyllid i dalu am eu holl ddysgwyr ar hyn o bryd a bod y galw am lefydd yn cynyddu.
"Yng Nghymru eleni, rydym yn ariannu 5,000 o ddysgwyr heb unrhyw gefnogaeth o gwbl gan Lywodraeth Cymru.
"Fis Medi nesa', byddwn ni mewn sefyllfa lle bydd gennym filoedd o ddysgwyr na fydd yn cael eu hariannu, a channoedd o ddysgwyr yn cael eu troi i ffwrdd o'r coleg os na chawn ni'r cyllid ychwanegol yna."
Mae colegau wedi rhybuddio yn y gorffennol nad oes ganddyn nhw ddigon o gyllid i ateb y galw sydd yna am rai cyrsiau - yn enwedig rhaglenni ar lefel mynediad mewn meysydd fel adeiladu, iechyd a gofal cymdeithasol.

Awgrymodd Elin Jones ddydd Mawrth y byddai trafodaethau'n digwydd ynghylch cefnogaeth i'r "sectorau pwysig yma"
Yr un diwrnod â chyhoeddi cyllideb ddrafft y llywodraeth, cafodd adroddiad sylweddol ar gyfleoedd i bobl ifanc ei gyhoeddi yn San Steffan.
Mae'r argymhellion yn adroddiad y cyn-weinidog Llafur Alan Milburn, yn cynnwys mwy o gefnogaeth gwaith i bobl sydd o dan 25 oed, newid y system budd-daliadau, a rhoi hawl gyfreithiol i bobl ifanc gael llwybr at addysg, hyfforddiant, neu waith.
Yn dilyn adroddiad Milburn, cyhoeddodd Llywodraeth y DU y bydden nhw'n ariannu llefydd mewn colegau yn llawn i bawb rhwng 16 ac 18 oed yn Lloegr am 2027-28.
"Ar un llaw mae gennym adolygiad Milburn, oedd yn becyn cynhwysfawr o gynigion a diwygiadau hirdymor.
"Ar y llaw arall, roedd gennych chi Lywodraeth Cymru na wnaeth gymryd y cyfle yn y pen draw," meddai Mr Hagendyk.
'Pwysau' ar gyllideb Medr
Dywedodd llefarydd ar ran Medr: "Rydym yn cydnabod y pwysau ariannol sylweddol sy'n wynebu gwasanaethau cyhoeddus ledled Cymru, a bod angen gwneud penderfyniadau anodd wrth bennu cyllideb ddrafft Llywodraeth Cymru.
"Mae cyllideb ddrafft Medr ar gyfer 2027-28 yn aros yr un fath mewn termau arian parod. Rydym yn gweithio'n agos gyda darparwyr a phartneriaid i ddeall goblygiadau'r gyllideb ddrafft a'u rheoli.
"Byddwn yn parhau i ganolbwyntio ar ddiogelu cyfleoedd i ddysgwyr a chefnogi system addysg drydyddol ac ymchwil sy'n parhau i gyflawni'r hyn sydd ei angen ar Gymru."
Yn siarad yn Siambr y Senedd ddydd Mawrth mi wnaeth Elin Jones gydnabod bod yno "bwysau" ar gyllideb Medr, sydd hefyd yn ariannu prifysgolion.
Awgrymodd y byddai trafodaethau'n digwydd ynghylch cefnogaeth i'r "sectorau pwysig yma".
Roedd setliad y gyllideb ddrafft ar gyfer Medr yn 2027-28 yn golygu toriad o 0.9% wrth ystyried chwyddiant gyda chwtogi pellach ar gyfer 2028-29.
Dywedodd Prifysgolion Cymru fod sefydliadau'n wynebu'r "amgylchiadau ariannol mwyaf heriol o fewn cof", sy'n golygu y bydd angen gwneud penderfyniadau anodd i dorri costau.
Wythnos diwethaf, dywedodd Prifysgol Aberystwyth y bydden nhw'n gwneud arbedion pellach a fyddai'n golygu cyflogi llai o staff.

"Dwi'n meddwl mai'r brif broblem o ran addysg a swyddi yw cael hyd i un, pan mae disgwyl eich bod wedi cael swydd o'r blaen," medd Nahla
Bu BBC Cymru yn holi rhai myfyrwyr tu allan i Goleg Caerdydd a'r Fro a dywedodd Nahla, 17, ei bod hi'n fyfyriwr sy'n gweithio ar benwythnosau.
"Dwi'n meddwl mai'r brif broblem o ran addysg a swyddi yw cael hyd i un, pan mae disgwyl eich bod wedi cael swydd o'r blaen.
"Mae gen i swydd, ond mae'n anodd dod o hyd i un sy'n ddibynadwy."
Dydi hi "ddim mor ddrwg â hynny" i Lucas, 17: "Dwi wedi cynllunio cael swydd unwaith fydda' i wedi gorffen fy nghwrs ac ati.
"Dwi 'chydig yn lwcus, ond dwi wedi clywed straeon gan bobl eraill ei bod hi wedi bod braidd yn anodd.
"Os edrychwch chi'n ddigon manwl, mae digon o gyfleoedd.
"Ond os nad y'ch chi'n barod i roi'r ymdrech i mewn, yna dyw e' ddim i chi, yw e'? Os nad y'ch chi'n barod i wneud y gwaith, fyddwch chi ddim yn ei gael."

O'r chwith: Daniel a Freddie
Mae Daniel, 16, yn credu ei bod hi'n "haws gydag addysg nag yw e' gyda swyddi".
"Dwi wedi cael trafferth ffeindio swydd wrth ddefnyddio adnoddau ar-lein ac yn y blaen, ond gawn ni weld - dwi ddim wedi llwyddo i gael un eto.
"Dwi'n meddwl ei fod e'n fater eitha' eang. Os y'ch chi wir wedi ymrwymo i ddod o hyd i swydd, byddwch chi'n gallu dod o hyd i un."
"Fi'n credu bod cryn dipyn o opsiynau ar gael ym mhob coleg, felly gallwch chi ganfod be' chi'n chwilio amdano," medd Freddie, 16.
"I mi yn bersonol, fi'n credu'r gallen nhw fod wedi gwneud gwaith gwell yn dangos i mi beth sydd ar y cyrsiau."
Ychwanegodd Freddie fod y cwrs y mae'n rhan ohono yn rhoi gwarant o swydd ar ei ddiwedd ac felly nad yw yn "poeni'n ormodol am y peth".
'Dyna'r realiti ariannol'
Wrth ateb cwestiwn yn y Siambr ddydd Mercher ar pam nad yw'r llywodraeth yn blaenoriaethu'r gyllideb sgiliau ac addysg bellach, dywedodd Elin Jones: "Os ydy'r gyllideb ar gyfer Medr yn cael ei chadw ar yr un lefel ariannol yng nghyd-destun bod toriad amser real yn ein cyllideb gyffredinol, yna dyna'r realiti ariannol rydym yn ei wynebu.
"Dwi'n gwybod bod yna bwysau yn y flwyddyn ariannol hon ac yn y flwyddyn ariannol nesaf.
"Rydyn ni eisiau gweld sut y gallwn ni gefnogi Medr a cholegau, i weld sut y gallwn ni ddarparu'r adnoddau ariannol sydd eu hangen i ateb y galw - sy'n bendant yn bodoli ymysg pobl ifanc ar hyn o bryd er mwyn dilyn addysg bellach."
'Cael gwared ar 150 o swyddi o Brifysgol Aberystwyth yn golled anferth'
- Cyhoeddwyd7 o ddyddiau yn ôl
Gallai toriadau Prifysgol Aberystwyth fod yn 'ergyd ofnadwy' i'r dref
- Cyhoeddwyd7 o ddyddiau yn ôl
Mae Ffederasiwn Hyfforddiant Cenedlaethol Cymru (FfHCC) wedi datgan bod toriad o £28 miliwn i gyllid rhaglenni cyflogadwyedd a bod cyllideb prentisiaethau yn cael ei rhewi.
Maen nhw'n dweud bod hynny'n cwestiynu ymroddiad y llywodraeth wrth daclo'r nifer o bobl ifanc sydd ddim mewn addysg, gwaith, neu hyfforddiant.
Dywed y bydd cyllid ar gyfer rhaglenni cyflogadwyedd, gan gynnwys Twf Swyddi Cymru Plws, yn "gostwng o £63m i £39.5m ar gyfer y flwyddyn 2027-28", a bod y gyllideb arfaethedig o £151.3m ar gyfer prentisiaethau yn cynrychioli "toriad mewn termau real".
Maent hefyd yn trio cael cefnogaeth gan ASau a phleidiau gwleidyddol i berswadio Plaid Cymru i ailystyried y toriadau sydd wedi'u cynnig.
Caiff y toriadau eu disgrifio fel rhai "dinistriol" mewn amser pan mae'r galw am raglenni cyflogadwyedd yn "llawer mwy na'r ddarpariaeth sydd ar gael".
Dywedodd Lisa Mytton, Cyfarwyddwr Strategol yr FfHCC, fod amser o hyd yn ystod y broses gyllidebu i Lywodraeth Cymru ailystyried eu buddsoddiad er mwyn cyflawni uchelgeisiau economaidd Cymru ac ychwanegodd bod "yna ddyletswydd i roi dyfodol i'n pobl ifanc".

"Mae'n rhaid i ni weld yn union beth fydd natur y setliad gawn ni cyn i ni fynd i weld beth sydd angen i ni wneud fel grŵp o golegau," meddai Aled Jones-Griffith
Dywedodd Aled Jones-Griffith, prif weithredwr Grŵp Colegau Llandrillo Menai, ar raglen Post Prynhawn y bydd "hi'n anodd i ni ddod i farn bendant ar yr union sefyllfa y byddwn ni'n wynebu fel grŵp o golegau nes gawn ni'r setliad interim gan Medr fel y corff sydd yn ein hariannu ni".
"Dwi'n meddwl bod o'n eitha' eironig bod y drafodaeth yma'n digwydd heddiw, drannoeth [i] adroddiad Alan Milburn yn nodi bod angen i fwy o bobl ifanc gael mynediad at addysg bellach, a mwy o bobl ifanc angen mynediad at brentisiaethau.
"Rydan ni hefyd yn ymwybodol nad oes yna ddim sicrwydd pendant i ddyfodol y cynllun Jobs Growth Wales, sydd mor mor bwysig yn cefnogi pobl ifanc i ailgysylltu, i ailymgymryd â hyfforddiant addysg, yn mynd i fyd gwaith.
"Mae'r sefyllfa'n anodd, ond mae'n rhaid i ni weld yn union beth fydd natur y setliad gawn ni cyn i ni fynd i weld beth sydd angen i ni wneud fel grŵp o golegau."
'Cymru mwy llewyrchus a theg'
Dywedodd Llywodraeth Cymru eu bod yn cyd-weithio gyda Medr i "ddarparu trydedd system addysg sy'n canolbwyntio ar ganlyniadau, er mwyn cefnogi dysgwyr, ysgogi twf economaidd a chyfrannu at Gymru mwy llewyrchus a theg".
"Byddwn yn buddsoddi £1b i gefnogi ein trydedd system addysg yn y flwyddyn nesaf, yn ychwanegol at yr £1b a gafodd ei fuddsoddi'n y flwyddyn ariannol bresennol.
"Er gwaethaf cyd-destun ariannol heriol, mae cyllideb Medr wedi cael ei diogelu. Mae sefyllfa ariannol y sector addysg uwch yn hynod heriol.
"Mae ein hadolygiad o addysg uwch yn ystyried sut mae'r sector yn cael ei ariannu a'i drefnu, er mwyn sicrhau system gynaliadwy a llwyddiannus ar gyfer y dyfodol."
Dilynwch Cymru Fyw ar Facebook, dolen allanol, X, dolen allanol, Instagram, dolen allanol neu TikTok, dolen allanol.
Anfonwch unrhyw syniadau am straeon i cymrufyw@bbc.co.uk, dolen allanol .
Lawrlwythwch yr ap am y diweddaraf o Gymru ar eich dyfais symudol.