Rhannu lampau SAD i rai na sydd 'isio codi, gwisgo na bwyta yn y gaeaf'

Mae Linda Cowee wedi bod yn cael cefnogaeth gan dîm Canolfan Felin Fach ym Mhwllheli, sy'n rhoi cymorth i bobl sydd â chyflyrau fel SAD
- Cyhoeddwyd
Mae dyddiau byr y gaeaf yn gallu bod yn anodd i Linda Cowee o Chwilog ger Pwllheli - ers yn 18 oed mae wedi profi effeithiau difrifol SAD.
Mae anhwylder affeithiol tymhorol – neu SAD – yn effeithio ar fwy na miliwn o bobl yn y DU bob blwyddyn.
"Dwi'm eisiau codi yn y bore, dwi'm isio gwisgo a bwyta," meddai Linda gan egluro ei bod yn gweld gwahaniaeth mawr rhwng yr haf a'r gaeaf.
"Yn y gaeaf does gen i ddim diddordeb mewn pethau dwi'n licio yn yr haf pryd mae'r haul allan.
"Dwi'm dim eisiau mynd allan ac mae'n anodd cael y cymhelliant i fynd allan i 'neud rhywbeth, dyna'r broblem."
Mae Linda wedi bod yn cael cefnogaeth gan dîm Canolfan Felin Fach ym Mhwllheli, sy'n rhoi cymorth i bobl sydd â chyflyrau fel SAD.
Mae'r cyflwr yn digwydd pan nad oes yna gymaint o olau dydd - mae hynny yn gallu effeithio ar hwyliau, lefelau egni a lles cyffredinol.
Bellach mae cynllun newydd wedi'i lansio ar draws Cymru i roi lampau SAD am ddim, mewn partneriaeth gyda llyfrgelloedd lleol.
Beth yw anhwylder affeithiol tymhorol, neu SAD?

Mae Judith Griffith yn dweud bod y galw am y lampau wedi bod yn fwy na'r disgwyl
Mae Judith Griffith yn uwch-lyfrgellydd yng Nghonwy, ac mae'n dweud bod ymateb da wedi bod i'r lampau.
"Mae gennym ni bump lamp ac maen nhw i gyd wedi mynd allan ar fenthyg yn syth bin, ac mae yna restr aros am y lampau - felly pan mae pobl yn gorffen efo nhw ar ôl tair wythnos, maen nhw'n dychwelyd nhw i'r llyfrgell ac mae 'na rywun arall yn disgwyl i'w benthyg," meddai.
"Roedden ni'n gobeithio y bydden nhw yn boblogaidd achos 'da ni'n sylweddoli bod pobl yn dioddef dros y gaeaf o iselder oherwydd natur y tymor, ond 'da ni wedi cael ein siomi ar yr ochr orau o ran faint o bobl sydd yn gofyn amdanyn nhw."

Mae'r bocs yn cynnwys lamp a gwybodaeth i helpu gyda SAD
Dywedodd Judith bod amrywiaeth o bobl wedi dangos diddordeb yn y lampau.
"Mae pobl o bob oedran yn menthyg y lampau a'r pecyn cadw'n dda drwy'r gaeaf," meddai.
"'Da ni wedi cael adborth gan rywun sydd wedi menthyg un yn dweud yn barod bo' nhw'n teimlo'n ysgafnach yn y boreau o ganlyniad ac mae hynny'n hwb mawr i ni, i glywed bod o wedi cael yr effaith yna arnyn nhw."
Mae Judith yn gobeithio y bydd y cynllun yn helpu i hybu gwasanethau arall sydd ar gael.
"Yn sicr mae'r neges wedi cael ei rhannu ar ein gwefannau cymdeithasol ni ac mae 'na ddiddordeb wedi dod gan bobl sydd efallai ddim wedi bod i'r llyfrgell mewn amser maith neu erioed wedi bod mewn llyfrgell.
"Mae hwn yn eu helpu nhw i ddod mewn ac wrth gwrs 'da ni'n medru dangos iddyn nhw be arall fedrwn ni ei gynnig.
"Mae gennym ni gasgliadau llyfrau sy'n medru eu helpu nhw, mae gennym ni grwpiau cymdeithasol y gallan nhw ymuno efo nhw, a 'da ni'n lle croeso cynnes."

Mae Hynek Janousek yn manteisio ar "gymaint o olau naturiol â gallai"
Mae Hynek Janousek, cyfieithydd yn ninas Prâg yn y Weriniaeth Siec hefyd yn byw gyda SAD.
Dywedodd ei fod wedi dechrau sylwi ar y newidiadau dros y gaeaf.
"Mae'r egni yn lleihau fel mae golau'r dydd yn byrhau, ac ers i fi sylweddoli fod rhywbeth o'i le yn y cyfnod yma, dwi wedi cael ffyrdd i ddelio gyda'r troi tymhorol.
"Dwi'n ceisio mynd am dro cymaint ag sydd yn bosib," ychwanegodd.
"Mae anifeiliaid yn help mawr, mae tair cath yn y tŷ."
Mae Hynek hefyd yn manteisio ar "gymaint o olau naturiol â phosib", ac yn dweud bod "unrhyw fath o symud yn help mawr".
'Trafferth codi o'r gwely'
Mae Rachel Dineen-Mabe yn llyfrgellydd cangen yn Llyfrgell Sgiwen.
Mae hi ei hun yn dioddef o SAD, ac mae ei llyfrgell hi yn un o'r rhai sy'n cymryd rhan yn y cynllun.
"Yn fy mhrofiad personol i, mae fel petai'n cymryd iselder ac yn ei droi e i lefel hollol newydd. Weithiau, rwy'n cael trafferth codi o'r gwely hyd yn oed; dwi jyst eisiau gaeafgysgu," meddai.
Dywedodd Rachel bod dyddiau tywyllach yn ei gwneud hi'n anodd gwneud "unrhyw beth".
"Dwi ddim eisiau gwneud dim byd heblaw cysgu, ac mae'n anodd iawn parhau i wneud pethau arferol, bob dydd – fel gwisgo, er enghraifft.
Nid oherwydd nad ydych chi eisiau gwneud y pethau hynny, ond oherwydd eich bod chi'n teimlo'n gorfforol analluog i'w gwneud."

Mae Rachel Dineen-Mabe yn dioddef o SAD
Mae David Taylor yn gweithio i Iechyd Cyhoeddus Cymru ac mae'n dweud bod y lampau yn gallu helpu pobl sydd yn methu mynd allan bob dydd.
"Mae'n anodd i bobl dreulio llawer o amser yn yr awyr agored dros y gaeaf, ac mae pobl yn gweithio lot felly mae golau SAD yn bwysig iawn i gael golau dydd i helpu gyda'r hwyliau," meddai David.
Mae David hefyd yn annog pobl i edrych ar ôl eu hiechyd corfforol.
"Byddwn i'n argymell i bobl fynd am dro - mae cerdded am amser byr yn helpu.
"Cadwch yn iach drwy wneud pethau i gadw yn heini. Mae cymryd un cam tu allan yn gallu helpu, a chymryd fitamin D pob dydd i'w helpu."
'Dim stigma'
Mae 11 cyngor ar draws Cymru yn rhan o'r cynllun sef Abertawe, Blaenau Gwent, Bro Morgannwg, Caerdydd, Caerffili, Casnewydd, Castell-nedd Port Talbot, Conwy, Merthyr Tudful, Powys a Wrecsam.
Mae cyflwyno'r cynllun yng Nghymru yn rhan o waith ehangach ar draws y DU, yn dilyn dwy flynedd o dreialon llwyddiannus yn yr Alban.
Mae'r lampau yn costio £99 yn y siopau, ond mae opsiynau rhatach ar gael.
Mae'r Athro Hester Parr o Brifysgol Glasgow wedi bod yn rhan o'r tîm sydd y tu ôl i lansiad y cynllun 'Wintering Well Box' yng Nghymru.
Mae'r bocs yn cynnwys lamp sy'n rhoi golau llawer disgleiriach na bwlb arferol. Mae'r golau yn efelychu golau dydd yn ystod y gaeaf - rhywbeth a all helpu i leihau symptomau SAD.
"Rydym wedi creu llyfryn bach a chwrs ar-lein mewn partneriaeth â seiciatrydd. Rydym wedi rhoi'r rhain, ynghyd â lamp SAD, mewn bocs y gall pobl ei fenthyca o'u llyfrgell leol.
"Prif bwrpas y bocs yw helpu pobl sy'n teimlo'n isel yn ystod y gaeaf, neu sy'n credu bod ganddynt SAD, i wneud newid cadarnhaol."
Mae'r Athro Parr yn canmol y system fenthyca drwy'r llyfrgell.
"Mae hyn yn digwydd y tu allan i system y meddyg teulu, ac mae'n rhad ac am ddim i'w ddefnyddio drwy eich llyfrgell leol.
"Felly, nid oes unrhyw stigma yn gysylltiedig â chael gafael ar yr adnodd gwych hwn, sy'n ein helpu i fyw'n dda yn ystod y gaeaf."
Os yw cynnwys yr erthygl hon wedi effeithio arnoch, mae gwybodaeth a chefnogaeth ar gael ar wefan Action Line y BBC.
Dilynwch Cymru Fyw ar Facebook, dolen allanol, X, dolen allanol, Instagram, dolen allanol neu TikTok, dolen allanol.
Anfonwch unrhyw syniadau am straeon i cymrufyw@bbc.co.uk, dolen allanol neu cysylltwch drwy WhatsApp ar 07709850033.
Lawrlwythwch yr ap am y diweddaraf o Gymru ar eich dyfais symudol.
Pynciau cysylltiedig
Straeon perthnasol
- Cyhoeddwyd1 Ionawr 2019

- Cyhoeddwyd23 Tachwedd 2021
