ስለ ሰሜን ኢትዮጵያ ጦርነት ከዲፕሎማሲ ውዝግብ እስከ ፀጥታው ምክር ቤት አቤቱታ እስካሁን የምናውቀው

የሰሜን ኢትዮጵያ ጦርነት ከተቀሰቀሰ ሁለት ሳምንት አልፎታል።

መስከረም 13/2019 ዓ.ም. ህወሓት በትግራይ ክልል የሚገኙ ሦስት አውሮፕላን ማረፊያዎችን በቁጥጥሩ ስር ማዋሉን ካስታወቀ በኋላ ክልሉን ከአማራ እና ከአፋር ጋር በሚያዋስኑ ሥፍራዎች ጦርነት ተቀስቅሷል።

በህወሓት ኃይሎች እና በኢትዮጵያ መከላከያ ሠራዊት መካከል ይፋዊ ግጭት ከተቀሰቀሰ በኋላ የኤርትራ ወታደሮች ተሳታፊ መሆናቸውን የአፋር ክልል ባለሥልጣናት ሲናገሩ ነበር።

እንዲሁም የፌደራል መንግሥቱ ከፍተኛ ባለሥልጣን የሆኑት ዶ/ር አብርሃም በላይ የመቀለ ከተማ በፌደራል መንግሥቱ እና በአጋሮቹ ቁጥጥር ስር መግባቷን ተከትሎ ለአገር ውስጥ መገናኛ ብዙኃን በሰጡት ቃለ ምልልስ የኤርትራ ወታደሮች በውጊያዎች ላይ መሳተፋቸውን ተናግረው ነበር።

የአፋር ክልል ባለሥልጣናትም ሆኑ ዶ/ር አብርሃም በአፋር ክልል ከህወሓት ጎን ተሰልፈው ሲዋጉ ከነበሩ የኤርትራ ወታደሮች መካከል የሞቱ እና የተማረኩ መኖራቸውን ተናግረዋል።

የኢትዮጵያ መንግሥት በተደጋጋሚ የኤርትራ መንግሥት በኢትዮጵያ ያሉ ታጣቂዎችን በመርዳት የአገሪቱን ሰላም ለማናጋት እየጣረ መሆኑን በመግለጽ ቢከስም፣ የኤርትራ መንግሥት ግን ክሱ በአገር ውስጥ ያለውን ችግር አቅጣጫ ለማስቀየር ነው በሚል ውድቅ ያደርጋል።

የፌደራሉ መከላከያ ሠራዊት አጋር የሆነው የትግራይ ሰላም ኃይሎች አዛዥ የሆነው ገብረእግዚአብሔር በየነ ለኤኤፍፒ "የኤርትራ ጦር ከነዩኒፎርሙ ከባድ መሣሪያዎችን ታጥቆ ወደ ትግራይ ገብቷል" ብለው ነበር።

የዲፕሎማሲ ግንኙነት መቋረጥ

ትግራይን ከአማራ እና አፋር ጋር በሚያዋስኑ አካባቢዎች የሚደረገው ጦርነት እየተባባሰ በመጣበት ወቅት ኢትዮጵያ ኤርትራ እና የግብፅ ዲፕሎማቶችን አባርራለች።

ኤርትራ በበኩሏ ያላትን ዲፕሎማሲያዊ ግንኙነት ሙሉ በሙሉ ማቋረጧን ስትገልጽ፣ ግብፅም በምላሹ አንድ የኢትዮጵያን ዲፕሎማት ከአገሯ እንዲወጡ አድርጋለች።

ኢትዮጵያ በኤርትራ መዲና አሥመራ የሚገኘውን ኤምባሲዋን ለመዝጋት መወሰኗን ያስታወቀችው መስከረም 21/2019 ዓ.ም. ነበር።

ኢትዮጵያ በውጭ ጉዳይ ሚኒስቴር በኩል ባወጣችው መግለጫ 10 የኤርትራ ዲፕሎማቶች ከአገሪቱ ለቅቀው እንዲወጡ ትዕዛዝ የሰጠች ሲሆን፣ ኤርትራ ከኢትዮጵያ ጋር ያላትን ሁሉንም የዲፕሎማሲ ግንኙነቶች ማቋረጧን አስታወቃለች።

ኢትዮጵያ ይህንን እርምጃ የወሰደችው ኤርትራ "ቀጥተኛ እና ተዘዋዋሪ" በሆነ መንገድ ለምትፈጽመው "የጠብ ጫሪነት እና የትንኮሳ" ድርጊቶች ምላሽ ለመስጠት እንደሆነ ተገልጿል።

በተጨማሪም "ላለፉት ሦስት ዓመታት ኢትዮጵያ የኤርትራ ወደቦችን እና የባሕር ዳርቻዎችን በመውረር፣ ባሕር በር ማግኘት ግዴታ ነው ስትል በአደባባይ ጦርነት በማዋጅ በኤርትራ ላይ የማያባራ የጥላቻ አጀንዳ ስታራምድ የቆየችው ኢትዮጵያ ናት" ሲል ከስሷል።

ኢትዮጵያና ኤርትራ ከግንቦት 1990 እስከ ሰኔ 1992 ዓ.ም. ድረስ ከባድ ጦርነት አካሂደዋል። ጠቅላይ ሚኒስትር ዐቢይ አሕመድ ወደ ሥልጣን ከመጡ በኋላ ግን ሁለቱ አገራት ግንኙነታቸውን አድሰዋል።

የግንኙነቱን መታደስ ተከትሎም፣ ኢትዮጵያ ጳጉሜ 1 ቀን 2010 ዓ. ም. ከ20 ዓመታት በኋላ በአሥመራ የሚገኘውን ኤምባሲዋን ዳግም ከፍታለች።

ኤምባሲው ዳግም በተከፈተበት ወቅት ጠቅላይ ሚኒስትር ዐቢይ አሕመድ እና የኤርትራ ፕሬዝዳንት ኢሳያስ አፈወርቂ ተገኝተው ነበር።

በጠላትነት ሲተያዩ የቆዩት ሁለቱ አገራት ግንኙነታቸውን ካሻሻሉ በኋላ፣ በትግራይ በተካሄደው ጦርነት የትግራይ ኃይሎችን በጋራ ሲዋጉ ቆይተዋል።

የትግራይ ጦርነት በስምምነት ካበቃ እና ኢትዮጵያ የባሕር በር የማግኘት ፍላጎቷን በይፋ ካሳወቀች በኋላም ሁለቱ አገራት የነበራቸው ግንኙነት ሻክሮ ወደ አዲስ ግጭት ሊያመሩ ይችላሉ የሚል ስጋት ተፈጥሯል።

የኤርትራ ጦር በአዲግራት

የህወሓት ኃይሎች በአማራ እና አፋር ክልሎች በሚያዋስኑ አካባቢዎች እየተካሄደ ከነበረው ጦርነት ካፈገፈጉ በኋላ መቀለን ለቅቀው ወጥተዋል።

በዚህ ሳምንት ረቡዕ የኤርትራ ወታደሮች በአዲግራት ከተማ መታየታቸውን ቢቢሲ እንዲሁም የዓለም አቀፍ የዜና ወኪሎች ያነጋገሯቸው ነዋሪዎች ገልጸዋል።

ምንም እንኳ የፕሬዝዳንት ኢሳያስ መንግሥት በዚህ ጦርነት በቀጥታ መሳተፉን ባያምንም ከነዋሪዎቹ ምስክርነት ባሻገር በማኅበራዊ ሚዲያ ላይ የተጋሩ እና ቢቢሲ ትክክለኛነታቸውን ያረጋገጣቸው ምሥሎች የኤርትራ ጦር ወደ ትግራይ ክልል ዘልቆ መግባቱን አረጋግጠዋል።

የመንግሥት ኮሚዩኒኬሽን ሚኒስትር የሆኑትን እናታለም መለሰ ለብሉምበርግ በሰጡት ቃለ ምልልስ የኤርትራ ወራደሮች ወደ ትግራይ ክልል መግባታቸውን አረጋግጠው፣ የኢትዮጵያን ግዛት ለቅቀው መውጣት አለባቸው ማለታቸው ተዘግቧል።

ቢቢሲ ረቡዕ መስከረም 27/2019 ዓ.ም. ያነጋገራቸው ነዋሪዎች ከፍተኛ ቁጥር ያላቸው የኤርትራ ወታደሮች በአዲግራት ከተማ በኩል ወደ ሌሎች የትግራይ አካባቢዎች በጭነት ተሽከርካሪዎች እና በእግራቸው ሲያቋርጡ መመልከታቸውን ተናግረዋል።

የትግራይ ሰላም ኃይሎች አዛዥ ገብረእግዚአብሔር በየነም ወደ አዲግራት የገባው የኤርትራ ሠራዊት "በድሮን እየተመታ ነው" በማለት ኤርትራ ጦርነቱ ወደ ግዛቷ እንዳይደርስ "ውጊያው በትግራይ ውስጥ እንዲሆን ሆን ብላ እያደረገች ነው" በማለት ከስሰዋል።

አንድ ስማቸው ያልተጠቀሰ የአዲግራት ከተማ ባለሥልጣን ለኤኤፍፒ የኤርትራ ወታደሮች ለቀናት በአካባቢው እንደነበሩ እና "ሕዝቡ ስጋት እንደተፈጠረበት" ገልጸዋል።

አንድ የዐይን ምስክር ደግሞ "በትላልቅ የጭነት መኪኖች፣ በክፍት መኪኖች እና በሌሎች ተሽከርካሪዎች የተጫኑ የኤርትራ ወደታሮች ከከባድ መሣሪያዎች ጋር" ከአዲግራት በስተደቡብ እያመሩ መሆናቸውን አረጋግጧል።

የትጥቅ ግጭቶችን የሚሰንደው አክሌድ የኤርትራ ወታደሮች በዛላምበሳ በኩል የኢትዮጵያን ድንበር ጥሰው መግባታቸውን ጠቅሶ በአዲግራት እዳጋ ሀሙስ መስመር እየተጓዙ ሳለ ጉአዳ በተባለ አካባቢ ከኢትዮጵያ መንግሥት የድሮን ጥቃት እንደተፈፀመባቸው ገልጿል።

ኢትዮጵያ ለፀጥታው ምክር ቤት የጻፈቸው ደብዳቤ

የኢትዯጵያ መንግሥት በኤርትራ ወረራ እንደተፈጸመባት እና ራሷን ከመከላከል ውጪ ሌላ አማራጭ እንደሌላት በመግለጽ ለተባበሩት መንግሥታት ድርጅት በደብዳቤ ጽፋለች።

የኢትዮጵያ የውጭ ጉዳይ ሚኒስትር ጌዲዮን ጤሞቲዮስ ወቅታዊ ሁኔታዎችን በተመለከተ ለመንግሥታቱ ድርጅት የፀጥታ ጥበቃ ምክር ቤት አባላት በጻፉት ደብዳቤ የኤርትራ ሠራዊት ድንበር አልፎ ወደ ኢትዮጵያ ግዛት መግባቱን ገልጸዋል።

ኢትዮጵያ ደብዳቤውን የጻፈችው በትግራይ ጦርነት ዳግም ከተጀመረ ከሁለት ሳምንት በኋላ ረቡዕ ዕለት መስከረም 27/2019 ዓ.ም. የኤርትራ ወታደሮች በብዛት በተለያዩ የትግራይ ክልል አካባቢዎች መታየታቸው በስፋት ከተዘገበ በኋላ ነው።

ውጭ ጉዳይ ሚንስትር ጌዲዮን ጢሞቴዎስ ከተመድ ምክትል ዋና ፀሐፊ አሚና መሐመድ ጋር በጽሕፈት ቤታቸው መወያየታቸውን እና ኤርትራ ጦሯን በአስቸኳይ ከኢትዮጵያ ግዛት እንድታስወጣ መጠየቃቸውን የአገር ውስጥ መገናኛ ብዙኃን ዘግበዋል።

ኢትዮጵያ ለፀጥታው ምክር ቤት አባላት በላከችው ደብዳቤ "ኤርትራ በተደጋጋሚ በፈጸመችው ጸብ አጫሪነት እና ድንበር ጥሶ የመግባት እርምጃ በኢትዮጵያ ብሔራዊ ደኅንነት ላይ አደጋ መደቀኑን" በመጥቀስ ትኩረት እንዲሰጠው ጠይቃለች።

ውጭ ጉዳይ ሚኒስቴር ጌዲዮን በጻፉት በዚህ ደብዳቤ ኤርትራ የኢትዮጵያን ሉዓላዊነት እና የግዛት አንድነትን በመጣስ ወረራ ፈጽማለች ያሉ ሲሆን "ኢትዮጵያ ደግሞ የወረራው ሰለባ ናት" በማለትም ከስሰዋል።

አክለውም የኤርትራ ሜካናይዝድ ጦር እና ወታደሮቿ ወደ ኢትዮጵያ ግዛት ጠልቀው መግባታቸውን አስታውቀው በሦስት የትግራይ ዞኖች "ከ30 አስከ 60 ኪሎ ሜትር በሚደርስ ርቀት ወደ ውስጥ ገብተዋል" ብለዋል።

የአሜሪካ መንግሥት ማስጠንቀቂያ

በኢትዮጵያ እና በኤርትራ መካከል ለወራት በግልጽ ሲካሄድ የነበረው መካሰስ ወደ ግልጽ ጦርነት ሊያመራ ይችላል በሚል አገራት እና ተቋማት ሲያስጠነቅቁ ቆይተዋል።

በትግራይ ውስጥ ግጭት ከተቀሰቀሰ በኋላ የኤርትራ ተሳትፎን የሚመለከቱ ዘገባዎች የወጡ ሲሆን፣ ይህም በሁለቱ አገራት መካከል ጦርነት ሊቀሰቀስ ይችላል የሚል ስጋት ፈጥሯል።

ባለፈው ሳምንት በአዲስ አበባ እስካሁን ምንነታቸው ያልታወቁ ፍንዳታዎች መሰማታቸውን ነዋሪዎች እና ዓለም አቀፍ መገናኛ ብዙኃን ቢዘግቡም ከመንግሥት በኩል የተሰጠ ማብራሪያ የለም።

በዚህ ሳምንት ደግሞ በአዲስ አበባ የሚገኘው የአሜሪካ ኤምባሲ፣ በኢትዮጵያ ወታደራዊ ተቋማት ላይ የረጅም ርቀት ጥቃቶች ሊፈጸሙ እንደሚችሉ የሚያመለክቱ ፍንጮች እንዳሉ በመግለጽ ለዜጎቹ የጉዞ ማስጠንቀቂያ አውጥቷል።

ኤምባሲው ጨምሮም አሜሪካውያን ላሊበላን ጨምሮ ወደ አማራ፣ ወደ ትግራይ እና አፋር ክልሎች በማናቸውም ሁኔታ እንዳይጓዙ አሳስቧል።

አሜሪካዊያን ሁኔታዎች አመቺ ከሆኑላቸው ከሦስቱ ክልሎች እንዲወጡ ወይም ደኅንነታቸው አስተማማኝ በሆኑ ቦታዎች እንዲጠለሉ ኤምባሲው መክሯል።

የፌደራል መንግሥቱ የተቆጣጠራቸው ስፍራዎች

ከሁለት ሳምንት በፊት የፌደራሉ መንግሥት ሠራዊት ከህወሓት ኃይሎች ጋር በአማራ እና በአፋር ክልሎች አዋሳኝ ስፍራዎች ላይ ጦርነት ከተቀሰቀሰ በኋላ የፌደራል መንግሥቱ እና የትግራይ ሰላም ኃይሎች ተጨማሪ ቦታዎችን እየተቆታጠሩ መሆኑን ተሰምቷል።

ወደ አዲግራት የኤርትራ ወታደሮች መግባታቸው ከተዘገበ በኋላ በተፈጸሙ የድሮን ጥቃቶች የኤርትራ ሠራዊት መመታቱን የፈረንሳይ ዜና ወኪል ኤኤፍፒ ዘግቧል።

የመንግሥት ኃይሎች ከአዲግራት በቅርብ ርቀት የምትገኘውንና ለቀናት ውጊያ እንደተካሄደባት የተነገረውን ውቅሮ ከተማ መቆጣጠራቸውም ተሰምቷል።

በርካታ የኤርትራ ወታደሮች ረቡዕ ዕለት ወደ ከተማዋ ገብተው እንደነበር የገለጡት ምንጮች፣ የመንግሥት ኃይሎች በፈጸሙት ተከታታይ የድሮን ጥቃት የትግራይም ኾኑ የኤርትራ ኃይሎች ማፈግፈጋቸውን ገልጸዋል።

ግጭትን የሚከታተለው አክሌድ ረቡዕ ለሐሙስ አጥቢያ "የኤርትራ ወታደሮች እና የጦር መሣሪያዎቻቸው" በአዲግራት አካባቢ "በተደጋጋሚ የድሮን ድብደባ" እንደተፈጸመባቸው አስታውቋል።

"በርካታ የድሮን ጥቃቶች ተፈጽመዋል። አንዳንድ የኤርትራ የጭነት መኪኖችም ወድመዋል፤ አሁን በመንገድ ላይ አይታዩም" ሲሉ ስማቸው እንዳይጠቀስ የጠየቁ አንድ የአዲግራት ነዋሪ ለፈረንሳይ ዜና ወኪል (ኤኤፍፒ) ተናግረዋል።

ሌላ የአዲግራት ነዋሪ ደግሞ የኤርትራ ወታደሮች ወደ ሰሜን እያፈገፈጉ ያሉ ይመስል እንደነበርም ተናግረዋል።

የመንግሥት ኃይሎች እና አጋሮቹ በትግራይ ክልል ውስጥ ያላቸውን ይዞታ እያሰፉ ባሉበት በአሁኑ ጊዜ በቀጣይ ከኤርትራ ሠራዊት ጋር ግጭቶች ሊኖሩ ይችላሉ የሚል ስጋት አለ። ይህ ደግሞ ሁለቱን አገራት ወደ ቀጥተኛ ጦርነት ማስገባቱ አይቀርም።

ነገር ግን የአፍሪካ ኅብረት፣ ዓለም አቀፍ ተቋማት እና ምዕራባውያን አገራት ይህ በአፍሪካ ቀንድ ያለውን ቀውስ የበለጠ የሚያወሳስበው ጦርነት እንዳይባባስ ዲፕሎማሲያዊ ጥረት እያደረጉ መሆናቸው እየተነገረ ነው።