Itoophiyaa

Ispoortii

Siyaasa

Dubartoota

Baha Jidduugalaa

Jajjaboo

Oduu

Viidiyoo

Daawwadhaa

Raadiyoo

Dhaggeeffadhaa

Afaan Oromoo

Qorattoonni dubartoonni kiniinii Istiroojiinii liqimsan kanneen qoricha hin fayyadamne waliin yoo walbira qabamu carraa ji'oota ja'a booda qorichoota dhiphina hir'isan fudhachuu isaanii harka 70 akka ta'e bira geenyeerra jedhan.

Qorichoonni Ulfa ittisuuf fudhataman dubartoota dhiphina keessa galchuu danda'uu?

Dr Hanii Godaanaa seenaan duubee ishee Boorana Liibanii, hawaasa horsiisee bulaa keessaa jalqaba. Abbaan isheetiis gosuma isaanii keessaayyuu nama carraa  barnootaa argatan kan jalqabaati. Turtiin Dr Hanii waliin taasfne kunooti.

Doktora hawaasa horsiisee bulaa keessaa 'qabxii mul'atee hin beekne' galmeessite

Sammuun dalaguuf oksijinii barbaada. Yoo dhahannaan onnee dhaabate oksijiniin sammuu bira waan hin geenyeef namni suni du’e jedhamee amanama ture.

Yeroo du'uuf jennu sammuu keenya keessatti maaltu ta'a?

Moringaan dhibeewwan akka kaansarii, dhiibbaa dhiigaa fi sukkaaraa namarra ittisuuf akka fayyadu qorannoon akka mul'isu qorataan himu.

Faayidaa muka 'Kumarraa' kana beektuu?

Qoricha sammuu hadoochuu fi Kookeenii caalaa %50 humna qaba jedhama. Sababa kanaaf Chaayinaa, Meksiikoo fi Ameerikaan waraana daldalaatti seenaniiru.

Qoricha yoo dhaabuuf jedhan nama dhukkubu, araadisaa lubbuu dabarsu maali?

Dr Zabiibaa Roobaa barnoota fayyaa (Medicine) kan qo'atte yoo ta'u, yeroo ammaa damee fayyaa onneerratti xiyyeffachuun barachaa jirti. Kitaaba 10 barreessiteetti. Amma hawaasa keessaa dhalatteef hospitaala ijaarsisaa jirti.

Dodolaa hanga Saandiyeegoo: Imala Ispeeshaalistii onneefi barreessituu, Dr Zabiibaa Roobaa 

Doktoroonni akka waliigalaatti namoota dhukkuba dandamachuuf yaala dabalataa fayyadaman ni deeggaru. Garuu yaala fayyaa akka dhiisan hin gorsan.

Wal'aansa idileetiin ala kaansarii yaaluuf filannoon biroo jiraa, ni hojjetaa? 

Fooxaan qaama keenya ittiin qoorsinu hanguma faayidaasaa vaayirasiifi baakteeriyaa nutti guura. Kanaaf yeroo hangam, hangam keessatti miicuu qabna?

Fooxaa qaama keenya ittiin qoorsinu yeroo hangam hagamitti miicuu qabna?

Iji namaa boca kubbaa kan qabu yoo ta'u qaamni halluu gurraacha qabuu fi walakkaa ijaatti argamu- pupil jedhamu karaa ittiin ifi alaa gara qaama ijaa gara keessaa seenuudha.

Ija keenya ittiin arguu malee akkamiin akka hojjetu hagam beekna?

Waggoota 60 booda, addunyaa amma namni tokko giddu galeessaan waggaa 73 ol jiraata, UN akka jedhutti  bara 2050tti waggaa 77tti ol guddata.

Namoonni dur caala waggaa 100 ol jiraachuun maaliif dabalaa dhufe?

Kaansariin daa'immannii kaansarii gaheessotaa caalaa carraa fayyuu olaanaa qabaatus, wal'aansisaa akka hin milkoofneef danqaaleen jiraachuu dubbatu oggeessi fayyaa fi maatiin.

Carraa fayyuu kaansarii daa'immaniifi danqaalee waldhaansisaa qabu

Qoricha ogeessi fayyaa isiniif ajaje bitachuuf mana qorichaa yeroo deemtan, qorichi barbaaddan hinjiru jedhamtanii barbaacha magaalaa waliin geessanii, miilli sin jalatti laafee beekaa? Kalaqni haala kana furuurratti kyyeeffate tokko hojii eegaluu jira. 

Dawaa Faayindar: Kalaqa qoricha barbaaddan isiniif arguuf jiru

Ashaboon sooranni soorannu dhandhama gaarii akka qabaatu taasisa. Jireenya dhala namaafiis baay’ee barbaachisaadha.

Ashaboon qaama keenya keessatti maal raawwataa?

Guyyaa tokko akka carraa qorannoon DNA akkasumaan taasifame waan kan dura hin yaadamne fidee dhufe. Dubartootni lamaa fi maatiin isaanii waan waa'ee isanii kana dura beekan dhiisanii irra deebi'anii akka of ilaalan isaan dirqamsiise.

Seenaa dubartoota lamaa wayita dhalatan maatiin wal jijjiirame

Doktarri qoricha isiniif ajajee jidduutti dhaabdanii beektuu? Sa'aatii qoricha itti fudhachu qabdan hoo irra dabartanii beektuu? miidhaa haalli akkasii qabaachu malu irratti gorsa ogeessa fayyaa akkasiin qindeessineera. 

Rakkoowwan sirnaan qorichatti fayyadamuu dhabuurraa dhufuu fi furmaata isaa

Bara kana namooti dulluma keessa abbaa tahan keessumaa biyyoota lixaa keessatti arguun baratamaa dhufeera.

Dulluma keessa abbaa tahuun balaa qabaa?

Kaayiroo Naakaatee- Chiirwaa baatii Waxabajjii darbee keessa ture kan wallaansa qaama teessummaa (udduu) guddiisuufi (BBL) jedhamu taasifate. Bu'aa wallaansichaatti gammaddulleen, amma yaaddoo keessa jiraachu BBCtti himte.

Wal'aansa qaama teessumaa guddifachuu du'aaf nama saaxilu 'BBL' jedhamu

Dubartiin tunis hojii qorannoo guddaa dalagdeef badhaasa garagaraa argatteetti. Haata'u malee maatiin ishee waa’ee hojiishee dhagahuu sodaatu.
 Dr Shirleey Vaasuu jedhamti. Waggoota 30 darbaniif qaama namoota akka tasaa yakkaafi balaa garagaraan du’anii qorataaa baate.

Hakiima qorattuu reeffaa maatiinshee  waa'ee hojiishee dhagahuu hin feene

Iskizoofireniyaan dhibee namumaa, qor-qalbii, hawaasummaa, maatii, barnooota fi hojii otoo hin nama tokkoorratti dhiibbaa jabaa qaqqabsiisu. Dhaabbannii fayyaa addunyaa namoota rakkoo sammuu kana qabaniirra qolliifannaa fi saarbamiinsi mirgaa irra qaqqabuun baratamaadha jedhe.

Sagalee qabatamaan hin jirre dhagahuun mallattoo dhibee sammuu ta'uu beektuu?

Fooliin afaanii badaan dhibee garaachaa fi sirna marsaa dhiigaa, akkasumas rakkoo saayinisii akeekuu danda’a.

Fooliin afaanii badaa rakkoo namoota baayyee maalirraa madda?

Gosti dhibichaa saffisaan kan babal’atu yoo ta’u, namoota 87,000 ol qabuun, namoonni 140 du’uu yeroo weerarri dhibichaa mudate  gabaaafameera, akka  ragaan Dhaabbata Fayyaa Addunyaa (WHO)mul‘isutti.

'Nan du'a malee irraan hafa hin seene' - Nama maaree jaldeessaarraa fayye

Dubartiin umuriin ganna 28 tokko dhukkubbii mataa cimaa ta’ee fi dhiitaa naannoo mataa isheerratti mul’ate yaalamuuf ture kan Hospitaala Ispeeshaalitii Alarti deemte.



Finfinneetti mataa dubartii tokko keessaa xannachi 1.3Kg ulfaatu bahe

Namni Ugaandaa buqqee mataa dhala namaa 24 waliin argame jedhame kun aarsaa namaaf itti fayyadamuu mala jechuun Poolisinn BBCtti himeera.

Namichi fayyisaadha ofiin jedhu buqqee mataa namaa 24 waliin qabame

Ileeni Foo jedhamti, nama ganna 49 yoo taatu wal’aansa miilla dheereffachuuf Doolara 50,000 baaste dogoggora ta’uu wal’aansa turtii waggootaan hordofaa turte boodarra barte.