Vì sao Trung Quốc kiểm duyệt tin tức lũ biên giới Nepal-Tây Tạng?

Những thước phim nghẹt thở gần như không thể bỏ qua.

Một dòng nước lũ cuồn cuộn xé toạc Cát Long, một trong những cửa khẩu chính giữa Nepal và Tây Tạng, cuốn phăng mọi thứ trên đường đi khi hàng trăm người bỏ chạy để thoát thân.

Những hình ảnh này, được camera giám sát ghi lại, nhanh chóng lan truyền trên mạng xã hội và xuất hiện trên màn hình khắp thế giới.

Ngoại trừ ở Trung Quốc.

Cho đến nay, chỉ có một hình ảnh tĩnh duy nhất được phát sóng trên bản tin thời sự chủ lực của nhà nước.

Việc tìm kiếm đoạn video trên không gian mạng bị kiểm duyệt nghiêm ngặt của Trung Quốc cũng rất khó khăn, mặc dù trên mạng xã hội có nhiều thảo luận về các đoạn phim ghi lại thảm họa này.

Rất gian nan để tìm được các lời kể trực tiếp của những người sống sót mô tả trận lũ quét đã cướp đi sinh mạng của hàng trăm người, trong khi số người mất tích kể từ hôm 26/8 cũng nhiều không kém.

Bắc Kinh đã triển khai một chiến dịch cứu hộ quy mô lớn với sự tham gia của hàng trăm nhân viên ứng cứu khẩn cấp, hiện vẫn đang được tiến hành, và Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình đã chủ trì một cuộc họp khẩn với các quan chức để điều phối nỗ lực này.

Nhưng khi so sánh nội dung trên internet của nước này với những gì phần lớn thế giới đã chứng kiến trên mạng trong vài ngày qua, bức tường lửa của Trung Quốc hiện rõ hơn bao giờ hết.

Tây Tạng, vùng lãnh thổ mà Bắc Kinh sáp nhập vào thập niên 1950, từ lâu đã chống lại sự cai trị của Đảng Cộng sản Trung Quốc.

Trung Quốc đã đàn áp các cuộc biểu tình qua nhiều năm, đôi khi bằng bạo lực, và bị cáo buộc có những vi phạm nhân quyền nghiêm trọng tại khu vực Phật giáo này.

Nước này gọi vị lãnh đạo tinh thần lưu vong, Đạt Lai Lạt Ma, là một người ly khai.

Lịch sử đó khiến chính cái tên Tây Tạng cũng thu hút sự chú ý của các cơ quan kiểm duyệt Trung Quốc.

Sự nhạy cảm của Bắc Kinh đặc biệt thể hiện rõ trong những thời điểm như thế này.

Đã có các bản cập nhật hằng ngày về người chết và người mất tích, và Bắc Kinh cũng đăng tải thông tin về hoạt động cứu hộ cũng như việc một hồ chắn đang đối mặt nguy cơ tràn bờ.

Hôm 29/8, các đoạn phim mới từ truyền thông nhà nước Trung Quốc cho thấy các đội cứu hộ đi lại trong một vùng đất hoang đầy bùn và đá trong lúc gọi tìm những người còn mắc kẹt.

Nhưng ngoài những điều đó thì có rất ít chi tiết.

Không có lời kể nào từ những người sống sót ở Tây Tạng và hầu như không có hình ảnh do người dân ghi lại cho thấy những khoảnh khắc chết chóc hoặc hậu quả của chúng.

Chúng tôi vẫn chưa được nghe từ những gia đình đang lo lắng về việc người thân mất tích.

Việc cố gắng liên lạc với người dân ở đó gần như bất khả thi ngay cả trong những thời điểm bình thường.

Là một nhà báo từng đưa tin về Triều Tiên, tôi thường thấy việc liên lạc với các nhân vật để phỏng vấn ở Bình Nhưỡng dễ hơn là ở Lhasa, thủ phủ của Tây Tạng.

Tối 27/8, trong lúc các tờ báo tập trung đưa tin về sự tàn phá tại một thung lũng thuộc dãy Himalaya, đài truyền hình nhà nước Trung Quốc mở đầu bản tin chính bằng việc ra mắt cuốn sách mới của Tập Cận Bình, tuyển tập các tác phẩm được mô tả là "quan trọng và nền tảng nhất" của ông.

Các nhà báo nước ngoài không thể tới Tây Tạng nếu không được chính phủ cấp phép.

Chúng tôi chỉ có vài giờ để thu thập càng nhiều thông tin càng tốt về những sự kiện lớn như thế này trước khi các video bị xóa bỏ và các tiếng nói bị kiểm duyệt.

Thay vào đó, chúng tôi phải dựa vào truyền thông nhà nước, vốn cho đến nay chủ yếu tập trung vào những nỗ lực cứu hộ đầy kịch tính.

Các đội tìm kiếm chuyên biệt leo núi và vách đá, hoặc vượt qua những con sông dữ để cố tiếp cận các khu vực bị ảnh hưởng nặng nề nhất.

Chúng tôi vẫn chưa biết điều gì đã xảy ra sau đó hoặc họ đã cứu được những ai.

Điều này không có nghĩa là Bắc Kinh không quan tâm.

Ngược lại, họ rất quan tâm.

Thủ tướng Trung Quốc Lý Cường đã nhanh chóng được cử tới khu vực này, nơi ông được nhìn thấy đang kiểm tra công tác dọn dẹp đống đổ nát.

Đây là một chuyến thăm hiếm hoi của nhà lãnh đạo quyền lực thứ hai của đất nước chỉ ít lâu sau một thảm họa lớn.

Lý do cho điều mà thế giới có thể xem là một phản ứng khá dè dặt là nhằm bảo vệ điều mà ông Tập coi trọng đối với đất nước mình: sự ổn định.

Đảng Cộng sản sẽ lo ngại rằng một thảm họa như vậy có thể làm gia tăng bất mãn, dù là với cách ứng phó hay với việc thiếu tầm nhìn để ngăn ngừa từ trước.

Đảng cũng có thể lo ngại về tác động của một bi kịch như thế và khả năng dẫn đến việc tập hợp quần chúng, đặc biệt trong một cộng đồng nơi đức tin từ lâu giữ vai trò trung tâm.

Dù các cuộc biểu tình ở khu vực này đã không xuất hiện trong thời gian dài, các nhóm người Tây Tạng ở nước ngoài đã bày tỏ lo ngại về sự kiểm soát ngày càng tăng của Trung Quốc, chẳng hạn các luật giáo dục mới mà họ cho rằng nhằm làm suy yếu vai trò của các tu viện và đức tin Phật giáo.

Chỉ vài giờ sau khi thảm họa xảy ra, bộ máy của Đảng Cộng sản Trung Quốc đã tìm cách huy động lực lượng cơ sở nhằm ngăn chặn mọi dấu hiệu bất mãn đối với cách xử lý vụ sạt lở.

Một thông báo từ văn phòng đảng địa phương đã kêu gọi các đảng viên chủ động tham gia các nỗ lực cứu trợ thiên tai trong khu vực của mình và hỗ trợ tinh thần hoặc tâm lý cho những cư dân bị ảnh hưởng.

Dòng chỉ đạo then chốt yêu cầu họ "nỗ lực bằng mọi cách để duy trì trật tự xã hội và bảo đảm sự ổn định cũng như niềm tin của công chúng tại các khu vực bị thiên tai".

Những người làm tốt sẽ được khen thưởng, còn những người làm không tốt "sẽ phải chịu trách nhiệm".

Đó là một lời cảnh báo sẽ không bị xem nhẹ.

Theo các nhà hoạt động nhân quyền, người Tây Tạng trong khu vực có thể bị giam giữ hoặc bắt giữ vì nói chuyện với các nhà báo hoặc đăng tải bất kỳ điều gì trên mạng bị xem là trái với quan điểm chính thức của chính phủ.

Điều đó khiến những người Tây Tạng ở bên ngoài khu vực gặp khó khăn trong việc tìm hiểu điều gì đã xảy ra với người thân của họ.

Chiến dịch Quốc tế vì Tây Tạng, trong khi ca ngợi công việc của các lực lượng ứng cứu đầu tiên tại hiện trường, cho biết Bắc Kinh đã xóa bỏ các video và những thông tin trực tiếp khác khỏi mạng xã hội.

Tổ chức này kêu gọi các nhà chức trách Trung Quốc "công bố thông tin đầy đủ và có thể kiểm chứng về thiệt hại và thương vong".

Để tìm hiểu cuộc sống của người Tây Tạng diễn ra như thế nào, BBC đã tới một thị trấn nằm ở rìa cao nguyên Himalaya vào năm ngoái, ngay bên ngoài khu vực mà Trung Quốc gọi là Khu tự trị Tây Tạng.

Tại đó, chúng tôi đã trò chuyện với các nhà sư ở tu viện Kirti tại Aba, hay Ngaba theo tiếng Tây Tạng, nơi từng là trung tâm của phong trào phản kháng chống Bắc Kinh.

"Mỗi người Tây Tạng chúng tôi đều bị tước đoạt các quyền con người cơ bản," một nhà sư nói với chúng tôi.

Họ cho biết mình sống dưới sự giám sát thường trực và cáo buộc chính phủ Trung Quốc áp bức, bách hại người Tây Tạng.

Các cuộc trò chuyện diễn ra rất ngắn vì chúng tôi không thể để người khác thấy mình nói chuyện với bất kỳ ai quá lâu.

Bắc Kinh phủ nhận việc vi phạm quyền của người Tây Tạng và chỉ ra những khoản đầu tư lớn mà họ đã thực hiện tại khu vực này nhằm thúc đẩy du lịch và gắn kết khu vực với phần còn lại của đất nước.

Tuy vậy, người dân Trung Quốc sẽ không biết nhiều về những gì đang diễn ra ở Tây Tạng vào lúc này.