АҚШ Ўзбекистонни Хитой "фирибгарлик" схемасига ёрдамлашаётган давлатлар қаторига киритди
Сурат манбаси, Getty Images
Трамп маъмуриятининг янги ҳисоботида Хитой товарларини АҚШга олиб киришда тарифларни айланиб ўтишга кўмаклашаётган бўлиши мумкин бўлган 40 дан ортиқ давлат санаб ўтилган. Улар қаторида Озарбайжон, Грузия, Қозоғистон ва Ўзбекистон ҳам бор.
Вашингтон бу амалиётни Хитойнинг учинчи давлатлардан фойдаланиб, АҚШ савдо чекловларини четлаб ўтиши сифатида баҳоламоқда. «Буюк қайта юклаш фирибгарлиги» деб номланган ҳисоботда тўрт давлат «III даражали» мамлакатлар сифатида кўрсатилган. Ҳужжатда улар тарифларни айланиб ўтиш учун қулай бўлиши мумкин бўлган инфратузилма ва шарт-шароитларга эга экани қайд этилган.
Жумладан, арзон ишчи кучи, эркин иқтисодий зоналар, порт ва чегараларга чиқиш имконияти, омбор инфратузилмаси ҳамда божхона назоратидаги бўшлиқлар шундай омиллар сифатида келтирилган.
Шу билан бирга, ҳисобот Озарбайжон ва Грузиянинг темир йўл ва қуруқ портлар орқали транзитни таъминлаши, юкларни бирлаштириши ва қуруқликдаги ташувларни денгиз йўллари билан боғлашини таъкидлайди. Қозоғистон ва Ўзбекистоннинг эса «Хитойнинг яширин қайта юклаш тармоғи»даги аниқ роли очиб берилмаган.
End of Ижтимоий тармоқлардаги саҳифаларимиз
"Хитой бу учинчи давлатлардан товарларга оз миқдорда ишлов бериш, қайта ёрлиқлаш, қайта қадоқлаш, ҳисоб-фактураларни ўзгартириш ёки ташиш йўналишини алмаштириш учун фойдалана бошлади. Натижада товарнинг асосий таркиби деярли ўзгармаган бўлса-да, гўёки у бошқа мамлакатда ишлаб чиқарилгандек тасаввур пайдо қилинди", дейилади ҳисоботда.
Унга кўра, қирқдан ошиқ АҚШ тарифлари паст бўлган давлатлар янги схема учун таянч нуқта ва марказларга айланди. Яъни, асосан Хитойда ишлаб чиқарилган маҳсулотларга чет элда жузъий ишлов берилади ва кейин улар янги келиб чиқиш мамлакати номи остида Америкага экспорт қилинади.
Сурат манбаси, whitehouse.gov
Вашингтон бу мамлакатларнинг Хитой билан алоқаларидаги яна бир жиҳатдан хавотирда. Тўрт давлат ҳам Пекиннинг «Бир макон, бир йўл» ташаббусида иштирок этади. АҚШ назарида, бу ҳамкорлик Хитойнинг минтақадаги иқтисодий таъсирини янада кучайтириши мумкин.
Ҳисоботга кўра, Хитой товарларини учинчи давлатлар орқали Америка бозорига олиб кириш натижасида АҚШ хазинаси йилига 40 миллиарддан 303 миллиард долларгача зарар кўриши мумкин. Муаммо фақат тариф тушумларининг йўқотилишида эмас: бундай схемалар Америка ишлаб чиқарувчиларини сиқиб чиқариши, савдо тақчиллигини кенгайтириши ва иқтисодий ўсишга салбий таъсир қилиши мумкин.
Трамп маъмурияти тарифларни четлаб ўтиш ҳолатларини аниқлаш учун сунъий интеллектга асосланган «Америка детектив чегараси» тизимини ишга туширишни режалаштирмоқда. Тизим товарнинг келиб чиқиши, босиб ўтган йўналиши ва таркибий қисмларини таҳлил қилиб, шубҳали ҳолатларни аниқлаши керак.
Бироқ Вашингтоннинг ўзи ҳам бу чоралар етарли бўлмаслиги мумкинлигини тан олмоқда. Хитой мавжуд схемалар ўрнига янги йўл ва усулларни топиши эҳтимоли бор, дейди ҳисобот. Шунинг учун янги тизим тарифларни четлаб ўтишни қай даражада самарали чеклай олиши ҳозирча очиқ масала бўлиб қолмоқда.
