Ўзбекистон ва Ўзбек бокси: Руфат Рисқиевни нима афсона қилган – Мирзиёев, Халқаро Бокс уюшмасигача таъзия билдирди. Подкаст

Бокс афсонаси ўлими муносабати билан Ўзбекистон президенти, раҳбариятидан кейин Халқаро Бокс уюшмасигача таъзия билдирди. Ўзбекистонлик номдор боксчи Шаҳрам Ғиёсов Руфат Рисқиевнинг ўлими бокс олами учун "катта йўқотиш" эканини айтади:

Руфат Рисқиев феномени

"Ўзбек боксида ўчмас из қолдирган ҳақиқий афсона".

"Исми Совет ва Ўзбекистон спорти тарихида олтин ҳарфлар билан битилган афсонавий боксчи".

"Ўзбек бокс мактабининг атоқли намояндаси, буюк спортчи, ёрқин истеъдод ва маҳорат эгаси...".

"Тошкент йўлбарси", ўзбекистонлик бокс афсонаси Руфат Рисқиев вафоти ортидан мамлакат ичкариси ва ташқарисида ана шундай сўзлар билан хотирланмоқда.

Машҳур боксчи ва мураббийнинг вафотига оид хабар пойтахт Тошкентдан 15 август куни олинди.

Руфат Рисқиевнинг оғир хасталик сабаб, ҳаётдан кўз юмгани айтилди. У киши 76 ёшда эди.

Руфат Рисқиев Ўзбек боксчилари орасида биринчи жаҳон чемпиони.

Яна Ёзги Олимпиада Ўйинларининг совриндори.

Тўрт карра Собиқ Иттифоқ чемпионлигини ҳам қўлга киритган спортчи.

Руфат Рисқиевнинг вафоти муносабати билан Ўзбекистон президенти, Бош Вазири ва Олий Мажлиси Сенатининг раиси ҳам ҳамдардлик билдирди.

Халқаро Бокс Уюшмаси ҳам расман таъзия билан чиқди.

Уюшма Руфат Рисқиевни Ўзбек боксининг кашшофи, деб атади.

У, "рингда унутилмас мерос қолдиргани ва бутун умри давомида глобал бокс жамоатчилигининг фидоий аъзоси бўлиб қолгани"ни таъкидлади.

Руфат Рисқиев, "ўз даврининг ўрта вазн тоифасидаги энг яхши боксчиларидан бири, жасорат ва матонат тимсоли эди. У кўпчилик учун кумир ва ўрнак рамзи бўлган. Унинг мероси миллионлаб бокс мухлислари қалбида ва шогирдлари фаолиятида яшашда давом этади", - деди Халқаро Уюшма президенти Умар Кремлёв.

Уюшма Бош котиби ва ижрочи директори Крис Робертс айтишича, "Руфат Рисқиев ажойиб авлоднинг ёрқин вакили эди".

"1974 йилда ўтказилган илк Жаҳон чемпионатида олтин медални қўлга киритиши унга бокс тарихидан муносиб ва мустаҳкам ўрин олиб берди. Унинг таъсири фақат спортдаги фаолияти билан чекланиб қолмади; у ўзининг бебаҳо тажрибаси ва қадриятларини ёш авлод билан бўлишишда давом этди. Биз унинг вафоти муносабати билан қайғудамиз ҳамда оиласи ва яқинларига чуқур ҳамдардлик билдирамиз", - деди у.

Халқаро Бокс Уюшмасининг таъзияномасида айтилишича, Руфат Рисқиевнинг боксга бағишланган умри бутун дунё бокс ҳамжамияти хотирасида сақланиб қолади.

Ўзбекистон раҳбарияти таъзияномасида эса, Руфат Рисқиевнинг мураббий ва ҳакам сифатидаги беқиёс фаолияти, инсон сифатида қанчалик самимий ва камтарин бўлгани ҳам алоҳида тилга олиб ўтилган жиҳатлардан бири экани кўрилди.

Шундай экан, ўзбекистонлик бокс афсонасининг вафоти жаҳон, Ўзбек бокси ва спорти учун қанчалик катта йўқотиш?

BBC Ўзбек хизмати шу ва яна бошқа қатор саволлар билан ўзбекистонлик номдор боксчи, ҳаваскор боксда жаҳон, Осиё чемпиони, Рио Ёзги Олимпиадаси совриндори Шаҳрам Ғиёсовга боғланди:

Шаҳрам Ғиёсов: Авваламбор, ҳамма бизларни кузатаётган, эшитаётган, Руфат Рисқиевнинг, ўзимизнинг устозимизнинг яқинларига ҳамдардлик билдираман, таъзиямни билдираман. Бу Ўзбекистон учун, бокс спорти учун катта йўқотиш. Нимагаки, бизлар у кишини устоз деб, у кишига қараб, ҳавас қилиб, шунақа Олимпиада ғолиби бўламиз, жаҳон чемпионлари бўламиз, Руфат Рисқиев устозимиздек бутун дунё танийдиган спортчи бўлишни ният қилганмиз. У киши билан кўришишни ният қилганмиз. Олимпиададан келганимиздан кейин, бизларни кутиб олганларидан кейин, қучоқлаб, "сизлар билан фахрланаман", деганларидан кейин қандай аҳволга тушганимизни фақат ўзимиз биламиз. Чунки ўзимиз ҳавас қилган спортчи бизларга сизлар билан фахрланамиз, деб айтаётганди. Шунинг учун биз у кишини жуда ҳурмат қиламиз. Катта йўқотиш. Жойлари жаннатда бўлсин. Ҳам устоз сифатида, ҳам инсон сифатида ва ҳам спортчи сифатида биз у кишини яхши кўрардик.

BBC: Шаҳрам, мана, ўзингиз ҳам номдор боксчилардан бирисиз. Сизга жаҳон ринглари яхши таниш. Масалан, кучли боксчилар билан куч синашиб кўргансиз. Энди, мана, ҳозир, шу босқичда Руфат Рисқиевнинг боксчи сифатида афсоналиги, кучи, маҳорати, бетакрорлиги нимада эди?

Шаҳрам Ғиёсов: Биласизми, биринчи инсонлардан эди, биринчи боксчилардан эди. У киши бизларга иложи йўқ деган нарсанинг ўзи йўқлигини, ҳамма нарсанинг иложи борлигини кўрсатиб берди. Сен агар меҳнат қилсанг, агар ўзингнинг устингда ишласанг, ўзингга ишонсанг, Ватанингни яхши кўрсанг, охиригача бор, охиригача интил, йиқилсанг ҳам тургин, орзуларингга ишонгин, орзуларингдан воз кечмагин деган сўзлари билан шунақа чиққан у киши. У кишига қараб, кейин бизлар бошлаганмиз. Бир киши билдими, демак, биз ҳам биламиз. Руфат Рисқиев устозимиз билдими, демак, бизнинг ҳам қўлимиздан келади, деган ишонч пайдо бўлган бизларда. Ўша ишончни берган инсон у киши.

BBC: Руфат Рисқиев иштирокидаги жангларни ҳеч кўрганмисиз, рингдаги қайси бир жанглари сизга кўпроқ ёққан ва нима учун, Шаҳрам?

Шаҳрам Ғиёсов: Ўша пайтлар интернетлар, видеолар, унақа нарсалар машҳур бўлмаган, ривожланмаган. Лекин, барибир, биз у кишининг жангларини кейин топиб, кўрганмиз. Олимпиада ярим финали, финалларини, жаҳон чемпионатларини, қанақа урушганларини кўрганмиз. Ўша пайтда шлемда бўлган. Ҳозир бизларда шлем олиб ташланган. Боксчилар бошга киядиган нарса. Лекин ўша пайтдаги оёқ ҳаракатлари, ўша пайтдаги қўлларини тушириб ҳаракат қилганликлари, жеблари, манга прямой, бир, икки ударлари билан йиқитганлар кўпчиликни. Ўша пайтда йиқитиш жуда қийин бўлган. Лекин Руфат Рисқиев ўша пайтда ҳам ҳаваскор спортда кўпчиликни йиқитган.

BBC: Шаҳрам, сизнинг ўзингизнинг жанг олиб бориш услубингиз билан тан олдирган жиҳатларингиз бор. Айниқса, Рио Олимпиадасидан кейин катта шов-шувга сабаб бўлган боксчилардан биттасисиз жанг олиб бориш наҳоратингиз нуқтаи назаридан. Энди, Шаҳрам, Руфат Рисқиевнинг боксчи сифатида тан олдирган жиҳатлари сиз учун қай бирлари эди? У кишининг боксчилик маҳоратидан ўрганган жиҳатларингиз ҳам бўлганми?

Шаҳрам Ғиёсов: Оёқ ҳаракатлари ва IQ лари, мия жуда зўр ишлайди. "Моментално", раунднинг ўша пайтида ютқизаяптими, қандай қилиб ютиш, қандай қилиб стратегия тузиш, қандай қилиб бошқа тактика тузиш йўлларини биз у кишидан ўрганганмиз. Қандай қилиб оёқ ҳаракатлари билан рақибга яқинлашиш, узоқлашиш, масофа ушлаш - жуд кўп нарсани ўрганганмиз. Cборларда ҳам Марат Галибович устозимиз бизларга Руфат Рисқиевни кўп мисол қилиб айтардилар. Шунинг учун ҳам у кишини руҳан устозимиз десак ҳам бўлади. Негаки, бизлар хаёлан у кишининг жангларини эслаб, ўша машқларни қилардик.

BBC: Ўзбек бокси ва ўзбекистонлик боксчиларнинг жаҳон саҳнасидаги бугунги ютуғи, муваффақияти ва кучида Руфат Рисқиевнинг тутган ўрни, қўшган ҳиссасини нималарда кўрасиз, Шаҳрам? У киши бугун қанчалик катта сондаги боксчиларнинг кумири, агар, ўзингиз билган, таниган спортчилар мисолида айтадиган бўлсак?

Шаҳрам Ғиёсов: Ҳамма, Бектемир Мелиқўзиев, Баҳодир Жалолов, Ҳасанбой Дўсматов, Муроджон Аҳмадалиев, ҳаммасидан сўрасангиз, ҳаммаси бизларнинг устоз, дейди. Бизлар у кишига қараб, ҳавас қилганмиз. Негаки, биринчи ишончни берган. Бизларга йўл берган. Бизлар иложи йўқ деган нарсани у киши иложи бор, мен қилдимми, демак, сизлар ҳам қиласизлар, деган.

BBC: Шаҳрам, сизнингча, нима учун Руфат Рисқиевга "Тошкент йўлбарси", деган ном берилган? Агар, боксчи сифатида, масалан, четдан туриб қараб айтадиган бўлсангиз?

Шаҳрам Ғиёсов: Менимча, йўлбарс бир нарсани тишладими, бир нарсани тирноғи билан, панжаси билан олдими, қўйвормайдию. У киши ҳам шунақа характерли инсон эди. Бир нарсани қиламан дедими, йўлбарс каби охиригача борарди.

BBC: Агар, мана, Руфат Риcқиев билан суҳбатларингиз, учрашувларингиздан келиб чиқиб айтадиган бўлсак, у кишининг сизга берган энг охирги маслаҳатлари, тавсиялари нима эди?

Шаҳрам Ғиёсов: Охирги учрашувимизда у кишига қозон кабоб пишириб берганмbз. Бир икки-уч йилча олдин уйларига бориб, қозон кабоб пишириб, биргаликда тушлик қилиб, съёмка қилганмиз, ўшанда телевидение ҳам бўлган. Менга айтганлар, "болам, сен Осиё чемпиони бўлдинг, жаҳон чемпиони бўлдинг, Олимпиаданинг кумуш медалини олдинг, ҳозир профессионалда мағлубиятсиз кетаяпсан, олгин ҳаммасини ва тезроқ спортдан кетгин, соғлигинг биринчи ўринда. Соғликн йўқотсанг, ақлни йўқотсанг, кейин пушаймон бўласан. Биринчи ўринда соғлик. Ҳамма нарсани қилиб бўлгин, аммо спортда жуда кўп қолиб кетмагин. Байроғимизни баланд кўтардингми, медалларни, камарларни олдингми, вақтида кетишни билгин. Ўзингни ўзинг асрагин, деган гаплари ҳозиргача эсимдан чиқмайди.

BBC: Инсон сифатида Руфат Рисқиев сизда қандай таассурот қолдирган?

Шаҳрам Ғиёсов: Инсон сифатида оқкўнгил, инсон сифатида ростгўй, инсон сифатида беғубор, одамга ғарази йўқ, фақат ҳавас билан қарайдиган ва ёнарди, юзлари айтарди, кўзлари айтарди мен чемпионман, деб. Сен ҳам эплоласан дегандек.

Бокс афсонаси

Ўзбекистонлик таниқли боксчи 75 кг вазн тоифасида 1974 йилги илк жаҳон биринчилиги чемпиони.

1976 йилги Монреал Олимпиада Ўйинлари кумуш медали совриндори, қатор халқаро турнирлар ғолиби.

Руфат Рисқиев, бундан ташқари, Куба Очиқ чемпионатининг икки карра чемпиони ҳам бўлади.

У 1949 йилнинг 2 октябрида Тошкент шаҳрида дунёга келган.

Бокс билан шуғулланишни 14 ёшида бошлаган.

Ўзбекистон Давлат жисмоний тарбия институтини тугатган.

Таниқли боксчи рингда аъло даражадаги кураш тактикасини намойиш қилган.

Ҳар иккала қўли билан ҳам аниқ зарба беришга қодир бўлган.

Руфат Рисқиев аксарият ҳолларда ўтказган жангларида муддатидан илгари ғалаба қозонган.

У ҳаваскор боксчиларнинг 1974 йилда бўлиб ўтган илк Очиқ чемпионатида иштирок этиш бахтига муяссар бўлган боксчилардан биридир.

Таниқли боксчи АҚШ, Австрия, Бўлғористон, Можаристон, Польша, собиқ Чехословакия, собиқ Югославияда ўтказилган халқаро турнирларда ҳам иштирок этиб, ғалаба қозонган.

Руфат Рисқиев жаҳон бокси афсонаси марҳум Муҳаммад Али билан шахсан кўришиш бахтига муяссар бўлган ўзбекистонлик биринчи ва ягона боксчи ҳам бўлади.

У киши СССРда Хизмат кўрсатган спорт мастери, "Ҳурмат Белгиси", "Буюк хизматлари учун" ва "Эл-юрт ҳурмати" фахрий унвон ва орденлари совриндори саналади.

Руфат ака Рисқиев ҳаваскор рингда ўзининг маҳорати билан "Тошкент йўлбарси" лақабини қозонган боксчи бўлади.