Güneş Sistemi'nin en az anlaşılan gezegenlerinden Merkür'de tarihi görev

Parlak renklerle bezenmiş dairesel bir gezegen görüntüsü siyah bir arka planın önünde yer alıyor. Yüzeyin büyük bölümü koyu mavi ve kahverengi tonlardan oluşurken, gezegenin üst ve alt kısımlarında bronz renkli parıltılar dikkat çekiyor. Merkezin biraz dışında, sağ alt tarafa yakın bir bölgede beyaz çizgilerle çevrili parlak sarı bir krater görülüyor. Bu beyaz çizgiler, çarpma sırasında etrafa saçılan malzemenin oluşturduğu ve "krater ışınları" olarak bilinen izler.  Gezegen yüzeyinin farklı bölgelerine dağılmış başka parlak sarı ve altın renkli noktalar da bulunuyor. Yüzey boyunca uzanan çok sayıda beyaz ve sarı çizgi ise gezegeni adeta ağ gibi sarıyor; bu çizgiler farklı yönlerde birbirini keserek ilerliyor. Görüntü, yoğun biçimde kraterleşmiş ve geçmişte çok sayıda çarpma yaşamış bir gezegen yüzeyini ortaya koyuyor.
Fotoğraf altı yazısı, Güneş'e en yakın gezegen Merkür ile ilgili çok fazla bilinmeyen var.
    • Yazan, Rebecca Morelle
    • Yazan, Alison Francis
    • Yazan, Tony Jolliffe
    • Unvan, BBC News Bilim Muhabiri
  • Yayın tarihi
  • Okuma süresi 5 dk

Sekiz yıl boyunca yaklaşık 10 milyar km yol kat ettikten sonra, BepiColombo adlı uzay aracı nihai varış noktası olan Merkür'ün yörüngesine ulaşmak üzere.

Uzay aracı, koşulları oldukça elverişsiz bir ortama girecek: Güneş'e en yakın gezegen olan Merkür'de sıcaklıklar 430°C'ye kadar yükselip ardından -180°C'ye kadar düşebiliyor. Ayrıca yüzeyi sürekli yoğun güneş radyasyonuna maruz kalıyor.

Gezegen şimdiye dek çok az keşfedilebilmişti ancak bu görevin Merkür ile ilgili bazı gizemleri çözeceği umuluyor.

Bunlar arasında, Güneş'e yakınlığına rağmen kraterlerinde neden buz olduğunun ortaya çıkarılması ve yüzeyindeki gizemli oyukların anlaşılması yer alıyor.

Görevin baş araştırmacılarından İngiltere'deki Leicester Üniversitesi'nde Prof. Emma Bunce, "Bence Merkür, iç Güneş Sistemi'nde hak ettiği ilgiyi görmeyen gezegenlerden biri. Ancak onu bu kadar ilgi çekici kılan sebeplerden biri de bu" diyor ve ekliyor:

"Merkür'ü anlamayı istememiz için pek çok bilimsel neden var. Nasıl oluştuğunu, nasıl evrim geçirdiğini, bugün nasıl bir yapıya sahip olduğunu öğrenmek istiyoruz. Bunun yanı sıra, Güneş'le nasıl etkileşime girdiğini ve uzayda maruz kaldığı aşırı hava koşullarına nasıl tepki verdiğini de anlamak istiyoruz."

Görüntünün büyük bir bölümünü gri bir gezegen kaplıyor. Sol tarafta, Merkür'ün eğriliğinin açıkça görülebildiği siyah bir şerit var. Gri gezegenin yüzeyinde, dairesel çukurlar şeklinde görünen çok sayıda büyük ve küçük krater bulunuyor. Görüntünün sağ kenarından çıkan beyaz, uzunlamasına bir yapı ve ucunda düz, küresel bir cisim var. Bu, BepiColombo uzay aracıdır.
Fotoğraf altı yazısı, Fotoğrafta görülen uzay aracının Merkür'e yaklaşırken çektiği selfie.

Avrupa Uzay Ajansı (ESA) ve Japon Uzay Ajansı (JAXA) iş birliğiyle gerçekleştirilen BepiColombo misyonu, 2018 yılında Fransız Guyanası'ndan fırlatıldı.

Uzay aracının Güneş Sistemi'nin derinliklerine doğru ilerlerken Güneş'in muazzam yerçekimiyle mücadele etmesi gerekiyordu.

Dolayısıyla tüm yolculuk boyunca frenleri devredeydi ve yörüngeye girebilmek için yeterince yavaşlamasını sağlayacak oldukça dolambaçlı bir yol izledi; Dünya'nın etrafında bir kez, Venüs'ün etrafında iki kez ve Merkür'ün etrafında altı kez dolandı.

Bu yolculuğun yedi yıl sürmesi gerekiyordu ancak BepiColombo'nun itiş sistemindeki bir sorun, destansı yolculuğun bir yıl daha uzamasına neden oldu.

Yörüngeye girmek için yapması gereken son manevra oldukça riskli: Gezegenin çekim gücüne kapılabilmesi için 37 dakika süren ani bir dönüş yapması gerekiyor.

Herhangi bir aksilik olursa uzay aracı Merkür'ün yanından hızla geçebilir.

Resmin sol tarafında bronz bir alan ve çeşitli boyutlarda dairesel şekiller bulunmaktadır; bazılarının kenarları belirgin koyu turuncu, bazılarınınki ise daha az belirgindir. Resmin ortasında mavimsi bir ton vardır. Resmin üstünden altına doğru uzanan, her iki yanında yükseltilmiş bir çizgiyle çevrili birçok küçük daire bulunmaktadır. Sağ kenarda, ağırlıklı olarak kahverengi olan ve etrafında birçok küçük daire bulunan büyük bir daire vardır. Bunun üzerindeki alan koyu mavidir ve içinde birkaç parlak sarı nokta serpiştirilmiştir.
Fotoğraf altı yazısı, Merkür'ün hasarlı yüzeyinin yakından görünümü.

Şimdiye kadar Merkür'ü sadece iki uzay aracı ziyaret etti; ikisi de NASA göreviydi.

Mariner-10 uzay aracı 1970'lerde gezegenin yanından üç kez geçti, ardından Messenger uzay aracı 2011'de Merkür'e ulaştı ve dört yıl boyunca yörüngede kaldı.

Ancak bu minik dünya hakkında keşfedilecek daha çok şey var.

Merkür, Ay'dan sadece biraz daha büyük ve yüzeyi binlerce yıllık volkanlar, yükselen kayalıklar ve devasa kraterlerle kaplı.

Merkür'de zaman akıl almaz bir hızda akıyor.

Merkür gezegeni Güneş etrafında o kadar hızlı dönüyor ki, bir yıl sadece 88 Dünya günü sürüyor. Diğer yandan kendi ekseni etrafında çok yavaş döndüğü için bir gün 59 Dünya günü sürüyor.

Siyah bir arka plan üzerinde düzensiz kenarlı bir fotoğraf var. Bu, çoğunlukla kahverengi olan ancak çok sayıda turkuaz mavisi lekeye sahip Merkür yüzeyinin bir resmidir. Bu lekeler, birbirine bağlı birçok küçük daireden oluşan, bazıları sıralar halinde, çeşitli yönlerde uzanır; bazıları dikey, bazıları yataydır ve çeşitli şekil ve boyutlardadır.
Fotoğraf altı yazısı, Bu garip oyuklar Evren'in başka hiçbir yerinde görülmedi.

Bu görev, Merkür'ün kutup bölgelerindeki kraterlerinde neden buz bulunduğunu araştırmanın yanı sıra, yüzeyindeki garip girintileri de inceleyecek.

Gezegenin üzerinde binlerce çukur var. Sığ ama dik yamaçlı ve genellikle kümelenmiş haldeler ve yaklaşık 100 bin yaşında olmalarına rağmen gezegen ölçeğinde genç sayılıyorlar.

Bilim insanları bunların çarpma kraterleri (uzay kayalarının çarpışması sonucu oluşan daha büyük çukurlar) olmadığını biliyorlar ancak bu çukurların ne olduğu veya nasıl oluştuğu konusunda kesin bir bilgiye sahip değiller.

BepiColombo, Merkür'ün araştırmacıları şaşırtan bir başka yönünü incelemeye de yardımcı olacak. Gezegenin küçük boyutuna rağmen devasa bir metal çekirdeğe sahip olduğu biliniyor.

Profesör Emma Bunce, gezegenin bir zamanlar çok daha büyük olabileceğini ancak tarihinin başlarında bir "çarpıp kaçma" olayının kurbanı olmuş olabileceğini söyledi.

"Manto tabakasının büyük bir çarpışma sonucu soyulmuş olabileceği de düşünülüyor" diyor ve ekliyor:

"Ya da daha uzun bir süre boyunca meydana gelen çarpışmaların birleşimi sonucu dış katmanları, mantosu ve kabuğu aşınmış ve bugün gördüğümüz gezegen oluşmuş olabilir."

Ya da, Güneş Sistemi'nin erken dönemlerinde metal bakımından zengin bir bölgede bu şekilde oluşmuş olabileceğini söylüyor.

Görüntü ağırlıklı olarak mavidir, ancak sağ tarafta, beyaz ışık altında, Londra Bilim Müzesi'nde sergilenen BepiColombo uzay aracının gerçek boyutlu bir modeli bulunmaktadır. Alt kısımda dikdörtgen, beyaz bir bölüm, sol üst köşede bir ızgara ve biraz daha aşağıda sağda siyah bir daire vardır. Bunun üzerinde, alt bölüme neredeyse 90 derece açıyla yerleştirilmiş daha büyük, gümüş renkli, dikdörtgen bir bölüm bulunmaktadır. Sağında bronz renkli bir ızgara ve sol üst tarafında dairesel bir yapı vardır. Bunun üzerinde ve kısmen görünen gümüş bir koni bulunmaktadır. İki kişi modele bakarak durmaktadır ve sağdaki kişi yukarı doğru işaret etmektedir. Boyları, uzay aracının alt bölümünün yüksekliğine yakındır.
Fotoğraf altı yazısı, Londra'daki Bilim Müzesi'nde BepiColombo'nun gerçek boyutlu bir maketi sergileniyor.

Biraz sıradışı ama bu, "bir alana bir bedava" gibi bir görev; gemide iki uzay aracı bulunuyor.

Merkür'e vardıktan birkaç hafta sonra birbirinden ayrılacaklar.

ESA'ya ait bir uzay aracı gezegenin yüzeyini yakından inceleyecek, JAXA'ya ait diğer uzay aracı ise gezegeni uzaktan gözlemleyecek.

Londra'daki Science Museum'da BepiColombo'nun gerçek boyutlu bir modeli sergileniyor. Bu model, uzay aracının yapım aşamasında test edilmesi için kullanılmıştı.

Airbus'ta sistem mühendisi olarak çalışan ve uzay aracını inşa eden Jessica Marshall, bize Bepi'nin temel özelliklerini gösterdi ve ayrılma anının ekip için "sinir bozucu" olacağını söyledi.

İki uzay aracı, fırlatılmaları ve uzun yolculukları için çok güvenli bir şekilde birbirine bağlanmak zorundaydı ancak sekiz yıl sonra, hassas bir şekilde ayrılmaları gerekiyor.

Marshall, "Üzerinde çok dikkatlice düşündüğümüz özel bir mekanizma tasarladık" dedi.

"Uzay aracı, uzayın sert radyasyonuna ve son derece büyük sıcaklık değişimlerine maruz kaldı. Ayrıca sekiz yıldır bekleyen bir yay mekanizmasından söz ediyoruz; şimdi bu mekanizmanın son derece hassas bir şekilde devreye girip açılması gerekiyor.

"Mekanizma açılırken aynı zamanda dönerek uzay aracına kendi ekseni etrafındaki dönüş hareketini de kazandırıyor" diye ekledi.

Merkür'ün yörüngesinde görev yapacak ve çok sayıda bilimsel cihazla donatılmış iki yörünge aracına sahip olan BepiColombo ekibi, gezegenin hâlâ çözülememiş pek çok gizemine yanıt bulmayı umuyor.

Elbette, Merkür'e ulaştıktan sonra yeni gizemlerle de karşılaşmaları mümkün.

Orijinali İngilizce olan bu makalenin çevirisinde yapay zekadan yararlandık. Yayınlanmadan önce çeviriyi bir BBC gazetecisi kontrol etti. Yapay zekayı nasıl kullandığımız hakkında daha fazla bilgi burada.