‘‘సుమారు 150 ఏళ్లు ప్రపంచానికి దూరంగా ఒక ద్వీపంలో బతికారు, వాళ్లకు షాపులు, డబ్బులు, టీవీలు, సినిమాలు అంటే ఏంటో తెలియదు’’

దక్షిణ అట్లాంటిక్ మహాసముద్రంలోని చిన్న ద్వీపం ట్రిస్టన్ డ కున్హాలో అగ్నిపర్వతం బద్దలవడంతో అక్కడ నివసిస్తున్న 264 మంది స్వదేశాన్ని విడిచి వెళ్లాల్సి వచ్చింది. ఆ తర్వాత బ్రిటన్‌లో గడిపిన సమయంలో తొలిసారిగా ఆధునిక ప్రపంచాన్ని చూసిన తమ అనుభవాలను వారు బీబీసీతో పంచుకున్నారు.

"ఏడాది కిందటి వరకు వాళ్లు రోడ్డును, వాహనాలను, చివరకు ఒక చిన్న గుడిసెకంటే ఎత్తైన ఇంటిని కూడా చూడలేదు" అని 1963లో ప్రసారమైన బీబీసీ కార్యక్రమంలో టిమ్ బ్రింటన్ చెప్పారు. ఆయన ప్రపంచంలోనే అత్యంత మారుమూల ద్వీపంగా పేరున్న ట్రిస్టన్ డ కున్హాకు చెందిన ప్రజల గురించి మాట్లాడుతున్నారు.

దక్షిణ అట్లాంటిక్ మహాసముద్రం మధ్యలో ఉన్న ఈ చిన్న బ్రిటిష్ ద్వీపం దక్షిణాఫ్రికాలోని కేప్ టౌన్, బ్రెజిల్‌లోని రియో డి జనీరో నగరాల మధ్య దాదాపు సగం దూరంలో ఉంది.

ఇతర జనావాస ప్రాంతాలకు ఇది 1,500 మైళ్లకు పైగా దూరంలో ఉంది. అక్కడికి చేరుకోవాలంటే పడవలో ఏడు రోజుల ప్రయాణం చేయాల్సి ఉంటుంది.

అయితే 1961 అక్టోబర్ 10న అగ్నిపర్వతం బద్దలవడంతో ద్వీపవాసుల ప్రశాంతమైన ఏకాంత జీవితం ఒక్కసారిగా ముగిసింది. వారు ఆధునిక పారిశ్రామిక ప్రపంచంలోకి అడుగుపెట్టాల్సి వచ్చింది.

"మొదట భూమి లోపల నుంచి శబ్దాలు వినిపించాయి. ఆ తర్వాత నేల దానంతటదే పగిలిపోయింది. ఆపై భూమి నుంచి పొగ, మంటలు రావడం మొదలైంది" అని 1998లో బీబీసీ రూపొందించిన ఓ వీడియోలో ఒక ద్వీపవాసి చెప్పారు. మరో మహిళ మేరీ స్వైన్ తన భర్త వద్దకు పరుగెత్తుకుంటూ వెళ్లి "త్వరగా లే ఫ్రెడ్, భూమి పగిలిపోతోంది" అని అరిచానని గుర్తు చేసుకున్నారు.

ట్రిస్టన్ డ కున్హాలో ప్రజలు స్థిరపడిన 150 ఏళ్లలో ఆ ద్వీపంలోని అగ్నిపర్వతం ఎప్పుడూ పేలలేదు.

కానీ ఈసారి ప్రధాన భూభాగానికి కొన్ని వందల మీటర్ల దూరంలో భూమిలో భారీ పగుళ్లు ఏర్పడ్డాయి. ఆ గ్రామానికి ఎడిన్‌బ్రా ఆఫ్ ది సెవెన్ సీస్ అని పేరు.

ద్వీపంలో ఉండే వాళ్లు చేపల పడవల్లో సమీపంలోని నైటింగేల్ ద్వీపానికి చేరుకునే సమయానికి వారి ఇళ్లకు లావా ముప్పు పొంచి ఉంది. "భూకంపాలతో మొత్తం ప్రాంతం కంపిస్తోంది. తూర్పు భాగమంతా పగిలిపోతోంది" అని బీబీసీ రిపోర్టర్ ప్రకటించారు.

ట్రిస్టన్ డ కున్హాలోని మొత్తం 264 మంది ప్రజలు ద్వీపాన్ని ఖాళీ చేయాల్సి వచ్చింది. మరుసటి రోజే అనుకోకుండా అక్కడికి చేరుకున్న డచ్ నౌక వారిని తీసుకెళ్లింది. తమతో తీసుకెళ్లగలిగిన కొద్దిపాటి వస్తువులు తప్ప మిగతావన్నీ అక్కడే వదిలేశారు. "ఒక తుపాకీ, ఓవర్‌కోట్, ఒక దీపం" మాత్రమే తమ వెంట తీసుకెళ్లినట్లు మేరీ స్వైన్ గుర్తు చేసుకున్నారు. చేపల పడవలను మాత్రం కొన్ని వారాల తర్వాత ఇంగ్లండ్ చేరుకున్నప్పుడు తమ ఇళ్ల తోటల్లో ఉంచారు.

వారికి ఇంగ్లండ్ దక్షిణ తీరంలోని ఓడరేవు నగరం సౌతాంప్టన్ సమీపంలో వాడుకలో లేని ఒక వైమానిక స్థావరంలో వసతి కల్పించారు.

"వాళ్లకు ఇక్కడ ప్రతిదీ కొత్తగానే ఉంది. ద్వీపంలో డబ్బు ఉపయోగించరు కాబట్టి వాళ్లు షాపులను కూడా ఎప్పుడూ చూడలేదు. పడవలే వారి జీవనాధారం. పారిశ్రామిక విప్లవం వాళ్ల జీవితాలను తాకలేదు. 150 ఏళ్లుగా ప్రపంచ పరిణామాలకు దూరంగా వ్యవసాయ జీవితం గడిపారు" అని బ్రింటన్ చెప్పారు.

1506లో పోర్చుగీస్ నౌకాదళ అధికారి ఈ ద్వీపాన్ని గుర్తించి తన పేరును పెట్టాడు. అయితే అక్కడ సముద్ర పక్షులు, సీల్ జంతువులు కాకుండా మరో జీవి నివసించడానికి మరో 300 ఏళ్లు పట్టింది. 1816లో బ్రిటన్ ఈ ద్వీపాన్ని తన ఆధీనంలోకి తీసుకుంది. దక్షిణ అట్లాంటిక్‌లోని సెయింట్ హెలీనా ద్వీపంలో ఖైదు చేసిన నెపోలియన్ బోనపార్టేను విడిపించే ప్రయత్నాలకు ట్రిస్టన్ డ కున్హాను స్థావరంగా ఉపయోగించకుండా నిరోధించడమే దీనికి కారణం.

మరుసటి ఏడాది బ్రిటిష్ సైనిక దళాన్ని ఉపసంహరించుకున్నప్పుడు స్కాట్లాండ్‌కు చెందిన కార్పొరల్ విలియం గ్లాస్ అక్కడే ఉండిపోయారు. తన కుటుంబంతో పాటు మరికొందరితో కలిసి ఆయన అక్కడ మొదటి శాశ్వత నివాసాన్ని ఏర్పాటు చేశారు.

బ్రిటన్ జీవితానికి అలవాటు పడటం

1961 నాటికి 40 చదరపు మైళ్ల విస్తీర్ణంలో ఉన్న ఈ ద్వీపం జనాభా 264కు చేరింది. వారిలో చాలామంది ద్వీపంలో ప్రమాదాలకు గురైన నౌకల నుంచి బయటపడినవారే. మొత్తం జనాభాలో కేవలం ఏడు సర్ నేమ్‌లు మాత్రమే ఉండేవి.

బంగాళాదుంప పంట సరిగ్గా పండనప్పుడు లేదా చేపల పడవలు ధ్వంసమైనప్పుడు పలుమార్లు ద్వీపంలో నివాసులు ఆకలితో అలమటించే పరిస్థితికి చేరుకున్నారు. అయినా వారు అక్కడి నుంచి వెళ్లిపోలేదు. బ్రిటిష్ ప్రభుత్వం పలుమార్లు వారిని తరలించేందుకు చేసిన ప్రయత్నాలను కూడా వారు తిరస్కరించారు.

అగ్నిపర్వత విస్ఫోటనం కారణంగా ఇంగ్లండ్‌కు వెళ్లాల్సి రావడంతో ద్వీపవాసులు ఎన్నో ఇబ్బందులు ఎదుర్కొన్నారు. అంతకుముందు కారు, సైకిల్, టెలివిజన్, ఆదాయపు పన్ను ఫారం వంటి వాటిని ఎప్పుడూ చూడలేదు. ఇంగ్లండ్‌ వాతావరణం కూడా వారికి కష్టంగా అనిపించింది.

"ఇక్కడ గ్యాస్, పొగ చాలా ఎక్కువగా ఉన్నాయి" అని 1963లో బీబీసీతో ట్రిస్టన్‌కు చెందిన జోయీ రెపెట్టో చెప్పారు. తమ మొదటి వసతి గృహానికి ప్రయాణిస్తున్నప్పుడు "ఆపకుండా దగ్గుతూనే ఉన్నాను" అని ఆయన తెలిపారు.

వ్యవసాయం, చేపల వేటపై ఆధారపడి జీవించిన వారికి రోజూ ఒకే సమయానికి పని మొదలుపెట్టి, ఒకే చోటికి వెళ్లి, ఒకే పని చేయడం కూడా కష్టంగా అనిపించింది. జోయీ తండ్రి జెరాల్డ్, తమ ద్వీపంలో జీవితం ప్రకృతి ఆధారంగా మారుతూ ఉండేదని చెప్పారు. ఇంగ్లండ్‌లో మాత్రం ప్రతి రోజు ఒకే పని, ఒకే సమయపాలనతో సాగేదని అన్నారు.

డబ్బు అవసరం కూడా వారికి కొత్త అనుభవమే. "ఇంగ్లండ్‌లో జీవించడానికి డబ్బు కావాలి. కానీ ట్రిస్టన్‌లో అలా కాదు. డబ్బు లేకపోతే దాని గురించి బాధపడాల్సిన అవసరం లేదు. నా దగ్గర డబ్బు లేకపోయినా నా పొలంలో బంగాళాదుంపలు పండించుకోగలను. చేపలు పట్టుకోగలను" అని స్వైన్ చెప్పారు.

బ్రిటన్ జీవన విధానంపై ఆమె తన అసంతృప్తిని కూడా బహిరంగంగా వ్యక్తం చేశారు. "మాకు ఇక్కడి వాతావరణం నచ్చదు. ఇక్కడ అనారోగ్యాలు చాలా ఎక్కువ. ఈ ప్రదేశం మాకు అసలు నచ్చదు" అని ఆమె అన్నారు.

ద్వీపంలో బ్రిటిష్ యూనిఫాం ధరించే ఒకే ఒక్క పోలీసు ఉన్నప్పటికీ నేరాలు దాదాపు లేవు. ఇంగ్లండ్‌లో తమలో ఒకరిపై ఇద్దరు యువకులు దాడి చేసి గాయపరిచి, అతని విలువైన బంగారు గడియారాన్ని దోచుకుని పగలగొట్టిన ఘటన ద్వీపవాసులను తీవ్రంగా కలచివేసింది.

అయితే బ్రిటన్ జీవితంలోని కొన్ని అంశాలను, ముఖ్యంగా యువత ఇష్టపడింది. ఇటాలియన్ సూట్లు, రికార్డు ప్లేయర్లు వారికి నచ్చాయి. జానీ క్యాష్, ఎర్నెస్ట్ టబ్ పాటలున్న కంట్రీ అండ్ వెస్ట్రన్ సంగీతం తమకు ఇష్టమని ఓ యువకుడు చెప్పాడు. నృత్యాల్లోనూ వారు పాల్గొన్నారు. ట్విస్ట్, లోకోమోషన్ వంటి నృత్యాలు నేర్చుకున్నారు. అయితే వాల్ట్జ్ ఎలా చేయాలో మర్చిపోయామని చెప్పారు.

అయినప్పటికీ ఎక్కువమంది ద్వీపవాసులు తిరిగి స్వదేశానికి వెళ్లాలని కోరుకున్నారు. 1962లో బ్రిటిష్ ప్రభుత్వం ట్రిస్టన్ డ కున్హాలో పరిస్థితులను పరిశీలించేందుకు ఓ బృందాన్ని పంపింది. అగ్నిపర్వతం నుంచి అప్పటికీ పొగ వస్తున్నప్పటికీ అది మళ్లీ నిద్రాణ స్థితిలోకి వెళ్లిందని భూగర్భ శాస్త్రవేత్తలు తేల్చారు.

ట్రిస్టన్‌కు తిరుగు ప్రయాణం

అగ్నిపర్వతం విస్ఫోటనం వల్ల ఎడిన్‌బ్రా ఆఫ్ ది సెవెన్ సీస్ గ్రామానికి పెద్దగా నష్టం జరగలేదు. చివరి క్షణంలో లావా దిశ మార్చుకుని సముద్రంలోకి ప్రవహించింది. దీనిని ద్వీపవాసులు దేవుడి కటాక్షంగా భావించారు. కొన్ని గడ్డితో వేసిన ఇంటి కప్పులు కాలిపోయినా ఎక్కువ ఇళ్లు అలాగే ఉన్నాయి.

అయితే వారు లేని సమయంలో అక్కడికి వచ్చిన నావికులు కొన్ని ఇళ్లను ధ్వంసం చేసి, కొన్ని పశువులను దొంగిలించారు. అయినప్పటికీ అనేక జంతువులు బతికాయి. కోళ్లు మరింత పెరిగాయి. కుక్కలు గొర్రెలను చంపినప్పటికీ, పశువులు ద్వీపంలోని పచ్చికను తిని ఆరోగ్యంగా ఉన్నాయి. కొత్తగా దూడలు కూడా పుట్టాయి. లావా సముద్రతీరాలను కప్పేసినప్పటికీ ద్వీపానికి తిరిగి వెళ్లొచ్చని తేలింది.

బ్రిటిష్ అధికారులు ద్వీపవాసులు తాత్కాలికంగా నివసిస్తున్న వైమానిక స్థావరంలోని కమ్యూనిటీ హాల్‌లో రహస్య ఓటింగ్ నిర్వహించారు. 21 ఏళ్లు పైబడిన ట్రిస్టన్ వాసులందరూ ఓటు వేశారు. స్వదేశానికి తిరిగి వెళ్లేందుకు 148 మంది అనుకూలంగా, ఐదుగురు మాత్రమే వ్యతిరేకంగా ఓటు వేశారు.

ముందుగా కొంతమందిని ద్వీపానికి పంపి, తరువాతి ఏడాది బంగాళాదుంప పంట కోసం విత్తనాలు నాటించారు. అనంతరం 1963 నవంబరులో ఎక్కువ మంది ద్వీపవాసులు ట్రిస్టన్ డ కున్హాకు తిరిగి చేరుకున్నారు.

తిరిగి వెళ్లిన తర్వాత ద్వీపంలో ఏం చేస్తారు అని బీబీసీ అడిగినప్పుడు ‘‘స్వేచ్ఛగా జీవించడం. అక్కడ మనమే చేపలు పట్టుకోవచ్చు. డబ్బు లేకుండానే మనకు కావాల్సినవన్నీ సంపాదించుకోవచ్చు" అని స్వైన్ చెప్పారు.

ద్వీపంలో పుట్టి 1984లో అక్కడి నుంచి వెళ్లిపోయిన ఎలైన్ రెపెట్టో 1998లో బీబీసీతో మాట్లాడారు. ట్రిస్టన్ డ కున్హా తమను ఎందుకు అంతగా ఆకర్షిస్తుందో వివరించారు.

"మేము స్వతంత్రంగా జీవించడానికి అలవాటు పడ్డాం. ప్రకృతితో పోరాడుతూ బతకడం మాకు తెలుసు. ప్రపంచంలోని చాలా ప్రాంతాల్లో కనిపించని విధంగా ఒకరిపై ఒకరం ఆధారపడాల్సి ఉంటుంది" అని ఆమె చెప్పారు.

1961లో జరిగిన ఘటన తమ జీవితాలపై చూపిన ప్రభావాన్ని కూడా ఆమె వివరించారు. "ఈ రోజు కూడా అగ్నిపర్వతం నుంచి వెలువడే పొగ, మా గురించి మేము ఏర్పరచుకున్న భావనను, బయటి ప్రపంచంతో మాకు ఉన్న సంబంధాన్ని మార్చిన ఆ ఘటనలకు గుర్తుగా నిలిచింది" అని ఎలైన్ రెపెట్టో అన్నారు.

(బీబీసీ కోసం కలెక్టివ్ న్యూస్‌రూమ్ ప్రచురణ)

(బీబీసీ తెలుగును వాట్సాప్‌,  ఫేస్‌బుక్, ఇన్‌స్టాగ్రామ్‌, ట్విటర్‌లో ఫాలో అవ్వండి. యూట్యూబ్‌లో సబ్‌స్క్రైబ్ చేయండి.)