Xiisadda Itoobiya: Ciidamada Difaaca Itoobiya oo sheegay inay fuliyeen weerar ka dhan xoogagga Tigray

Dagaallada ka socda waqooyiga Itoobiya ayaa sii xoogeysanaya, iyadoo ciidamada Tigray ay ku dhawaaqeen waxa ay ku tilmaameen “dagaal buuxa” oo ay la galeen dowladda federaalka.

Kooban

Tebin toos ah

  1. War deg deg ah, Toogasho wadareed ka dhacday Koonfur Afrika iyo faah-faahin ka soo baxaysa

    .

    Ugu yaraan 11 qof ayaa lagu dilay toogasho wadareed ka dhacday guri ku yaalla deegaanka KwaMakhutha, oo u dhow magaalada Durban ee Koonfur Afrika.

    Booliska ayaa sheegay in rag hubeysan ay guriga gudaha u galeen fiidkii Talaadadii, kadibna rasaas ku fureen 14 qof. Toban qof ayaa goobta ku dhintay, halka afar kalena isbitaal loo qaaday, balse mid ka mid ah uu markii dambe u geeriyooday dhaawacii soo gaaray.

    Boolisku waxay sheegeen in qaar ka mid ah dadka la beegsaday ay ku jireen baaritaanno la xiriira falal sharci-darro ah, balse aysan faahfaahin karin arrintaas si aanay u carqaladeyn baaritaanka socda. Waxay intaas ku dareen in aan meesha laga saari karin suurtagalnimada in weerarku la xiriiro colaad u dhexeysa kooxo iska soo horjeeda.

    Bayaan boolisku soo saareen ayaa lagu sheegay in 13 nin iyo haweeney la rumeysan yahay inay uur lahayd ay xaflad ku lahaayeen guriga, markii ay yimaadeen saddex nin oo rasaas ku furay. Haweeneyda ayaa ka mid ah dadka dhintay.

    Weriye ka tirsan telefishinka eNCA oo goobta ku sugnaa ayaa sheegay in ragga weerarka geystay ay sidoo kale dab qabadsiiyeen gaari uu lahaa mid ka mid ah dhibbanayaasha, ka hor inta aysan baxsan.

    Booliska ayaa sheegay inay bilaabeen baadigoobka tuhmanayaasha.

    Koonfur Afrika ayaa ka mid ah dalalka uu heerka dilalku aadka ugu sarreeyo dunida. Xogta booliska ayaa muujinaysa in dalka maalin kasta lagu dilo in ka badan 60 qof.

  2. War deg deg ah, Maxaa dhexmaray mas'uuliyiinta Iran iyo kuwa Mareykanka ee New York isku arkay?

    .

    Ergayga gaarka ah ee Mareykanka Steve Witkoff ayaa sheegay in wada-hadallo muddo dheer socday lala yeeshay wafdiga Iran, iyadoo dhexdhexaadiyeyaal ay labada dhinac farriimo isu gudbinayeen intii uu socday shirka Golaha Guud ee Qaramada Midoobay.

    Qoraal uu ku baahiyay barta X ayuu ku sheegay in wareeg wada-hadal ah si guul leh loo soo gabagabeeyay, isla markaana uu rajaynayo in wada-hadalladu noqdaan kuwo “wax-ku-ool ah oo rajo leh”. Wuxuu intaas ku daray in dhexdhexaadiyeyaashu ay sii wadi doonaan dadaalladooda.

    Madaxweynaha Mareykanka Donald Trump ayaa isaguna hore wariyeyaasha ugu sheegay New York in Talaadadii uu dhacay wada-hadal saddex saacadood qaatay oo dhexmaray mas’uuliyiin Mareykan iyo kwa Iiraaniyiin ah.

    Trump ayaa kulanka ku tilmaamay “mid aad u wanaagsan oo wax-ku-ool ahaa”, balse ma uusan sheegin cidda ka qayb gashay wada-hadallada.

  3. War deg deg ah, Ra'iisul Wasaaraha Isreal oo dusha dhaleeceyn uga tuuray madaxweynaha Faransiiska

    .

    Ra’iisul Wasaaraha Israel Benjamin Netanyahu ayaa dhaleeceeyay Madaxweynaha Faransiiska Emmanuel Macron, kadib markii uu cambaareeyay tallaabooyinka Israel ka waddo Daanta Galbeed ee la haysto.

    Macron ayaa khudbad uu ka jeediyay Golaha Guud ee Qaramada Midoobay ku sheegay in tallaabooyinkaas la qaadayo xilli Xamaas aysan ka hawlgelin Daanta Galbeed.

    Netanyahu ayaa hadallada Macron ku tilmaamay “wax lagu qoslo oo aan macquul ahayn”, isaga oo sheegay in Xamaas ay gobolka ka fulisay weerarro badan.

    Xiriirka Faransiiska iyo Israel ayaa sannadihii u dambeeyay marar kala duwan ahaa mid xasaasi ah, iyadoo taageerada Faransiiska ee xal laba-dowladood ah iyo dhaleeceynta uu u jeediyo dowladda Israel, gaar ahaan tallaabooyinka Gaza, ay dhaleeceyn kala kulmeen mas’uuliyiinta Israel.

  4. War deg deg ah, Trump oo marna hanjabaya marna xaaladda qaboojinaya, xilli uu la fadhiyay madaxda khaliijka

    Trump iyo madaxda khaliijka

    Madaxweynaha Mareykanka Donald Trump ayaa mar kale hadallo hanjabaad ah u jeediyay Iran, xilli uu kulan la lahaa hoggaamiyeyaasha Golaha Iskaashiga Khaliijka, kaas oo ka dhacay G New York oo uu ka socdo Shirka Golaha Guud ee Qaramada Midoobay.

    Trump ayaa sheegay in Mareykanku laga yaabo inuu bartilmaameedsado “Buurta Kalang”. Si kastaba, wuxuu sidoo kale sheegay in Mareykanka iyo Iran ay heshiis gaari karaan, isla markaana arrinta lagu xallin karo “si degdeg ah”.

    Trump ayaa sheegay in xaaladda Iran ay isbeddeli karto kadib doorashada xilliga dhexe ee Mareykanka.

    Isagoo ka hadlayay kulankii Talaadadii dhexmaray Jared Kushner iyo Steve Whittaker iyo Wasiirka Arrimaha Dibadda Iran Cabbaas Caraqji Trump wuxuu ku tilmaamay kulanka mid “si wanaagsan u dhacay”, isaga oo sheegay in dhinaca Iran uu u muuqday mid doonaya heshiis.

    Trump ayaa intaas ku daray: “Ama heshiis ayaan la gaaraynaa Iran, ama dagaalku si degdeg ah ayuu u dhammaan doonaa.”

    Wuxuu sidoo kale uga digay Iran inay tallaabo qaaddo ka hor inta “waqtigu aanu ka dhamaan”, isagoo sheegay in mar uun Mareykanku uusan siin doonin fursad ay Iran ku sii jirto dal ahaan.

    Buurta Kalang, oo sidoo kale loo yaqaan “Pickaxe Mountain”, ayaa ah dhisme dhulka hoostiisa ah oo ku dhow xarunta nukliyeerka Natanz.

  5. Madaxweynaha Ukraine oo shirka QM ka sheegay joojinta weerarrada goobaha tamarta Ruushka

    Ukraine

    Madaxweynaha Ukraine Volodymyr Zelensky ayaa sheegay in dalkiisu diyaar u yahay inuu joojiyo weerarrada lagu bartilmaameedsanayo xarumaha tamarta ee Ruushka, haddii Moscow ay qaaddo tallaabo la mid ah.

    Zelensky ayaa wariyeyaasha kula hadlay New York, isagoo ka qaybgalaya shirka Golaha Guud ee Qaramada Midoobay, wuxuuna sheegay inuu diyaar u yahay “xabbad-joojin kasta oo dhinaca tamarta ah”, haddii Ruushku oggolaado inuusan weerarin nidaamka tamarta Ukraine.

  6. War deg deg ah, Madaxweynaha Suuriya oo diiday in dalkiisa "shisheeye saldhigyo ku yeesho"

    Madaxweynaha Suuriya

    Madaxweynaha Suuriya, Axmed Al-Sharaa, ayaa sheegay in Suuriya aysan marnaba oggolaan doonin saldhigyo ciidan oo shisheeye, isla markaana madax-bannaanida dalka aysan ka gorgortami doonin dowladda Suuriya.

    Wuxuu sheegay in wada-hadallada Israel ay ku dhowaadeen in 90% heshiis laga gaaro, balse ugu dambayn Israel ay ka bixi doonto.

    Al-Sharaa ayaa sheegay in wada-hadallada ay ku salaysnaayeen in Israel ay ku laabato xuduudihii 1974-kii, sidii ay ahaayeen ka hor 8-dii December 2024.

  7. War deg deg ah, Mas'uuliyiin ka carooday hadallo uu Trump dalkooda ka sheegay oo ka baxay hoolka shirka QM

    .

    Madaxweynaha Mareykanka Donald Trump ayaa Cuba ku tilmaamay mid ka mid ah dalalka deriska ugu dhow Mareykanka, balse sheegay in dalkaasi “si buuxda u fashilmay”.

    Isagoo khudbad ka jeedinayay Golaha Guud ee Qaramada Midoobay, ayuu sheegay in maamulkiisu doonayo “isbeddel aasaasi ah” oo ku yimaada xaaladda Cuba, isagoo yiri: “Xaaladdan way isbeddeli doontaa.”

    Intii uu Trump khudbadda waday, wafdiga Cuba ayaa ka baxay hoolka Golaha Guud.

    Trump ayaa sheegay in dowladda Cuba ay wajahdo “cadaadis weyn” isla markaana ay hadda ku jirto xaalad ka daran sidii hore. Si kastaba, dowladda Mareykanka weli ma faahfaahin waxa ay doonayso in Cuba laga beddelo.

    Wasiirka Arrimaha Dibadda Cuba Bruno Rodriguez ayaa hadallada Trump ku tilmaamay eedeymo aan sal lahayn, isaga oo sheegay in dowladda Mareykanku aysan aqbali karin in Cuba ay tahay dal madax-bannaan oo leh madax-bannaani buuxda.

  8. War deg deg ah, Madaxweynaha Turkiga oo codka kor u qaadaya ayaa ka hadlay qodobbadaan

    Erdogan

    Madaxweynaha Turkiga Recep Tayyip Erdogan ayaa sheegay in colaadda ka socota Bariga Dhexe aysan dan ugu jirin cidna.

    Isagoo khudbad ka jeedinayay Golaha Guud ee Qaramada Midoobay, ayuu sheegay inuu sii wadi doono dadaallada lagu soo afjarayo dagaalka u dhexeeya Sacuudiga iyo Xuutiyiinta.

    Erdogan ayaa sidoo kale sheegay in qof damiir leh uusan indhaha ka qarsan karin xaaladda Gaza, isaga oo Gaza ku tilmaamay “xabaalaha ugu weyn ee dunida”.

    Wuxuu sheegay in Qaramada Midoobay ay ku guuldarreysatay gudashada waajibaadkeeda ku aaddan ilaalinta nabadda, wuxuuna ku baaqay in dib-u-habeyn lagu sameeyo Golaha Ammaanka ee Qaramada Midoobay.

    Bilowgii khudbaddiisa ayuu sidoo kale sheegay inuu ka xumaaday maqnaanshaha Madaxweynaha Maamulka Falastiin, Maxamuud Cabbaas.

  9. War deg deg ah, Faahfaahin kooban oo ka soo baxaysa qarax la maqlay

    Warbaahinta Iran ayaa sheegtay in qarax laga maqlay meel u dhow jasiiradda Qeshm.

    Wakaaladda wararka IRNA ayaa sheegtay in dhawaqa qaraxa uu u muuqday inuu ka yimid dhanka badda.

    Ilaa hadda, ma jiraan warar sheegaya in weerar lagu qaaday jasiiradda Qeshm.

  10. War deg deg ah, Walxo laga shakiyay oo laga helay meel u dhow halka uu ka socdo shirka QM

    .

    Booliska magaalada New York ayaa baaraya walxo laga shakiyay oo laga helay Manhattan, meel aan ka fogeyn xarunta Qaramada Midoobay, halkaas oo ay hoggaamiyeyaasha dunidu uga qaybgalayaan shirka Golaha Guud.

    Booliska ayaa xiray aag ka kooban afar dhisme oo u dhow dhismaha caanka ah ee Chrysler, iyaga oo dadweynaha ka codsaday inay ka fogaadaan goobta.

    Xarunta Qaramada Midoobay ayaa ku taalla meel wax yar u jirta aagga la xiray.

  11. War deg deg ah, Maxaa ka jira in Trump uu ka qeyb qaatay soo afjaridda 8 dagaal oo dunida ka socday?

    TRUMP

    Madaxweynaha Mareykanka Donald Trump ayaa maanta Golaha Guud ee Qaramada Midoobay ka sheegay in tan iyo markii uu markii labaad xilka madaxweynaha qabtay, uu soo afjaray illaa 8 dagaal, isaga oo yiri “sharaf weyn ii ahayd inaan soo afjaro siddeed dagaal”.

    Waxa uu xusay lix ka mid ah:

    • Cambodia iyo Thailand
    • Kosovo iyo Serbia
    • Jamhuuriyadda Dimuqraadiga ah ee Congo (DRC) iyo Rwanda
    • Pakistan iyo India
    • Armenia iyo Azerbaijan
    • Dagaalka Gaza

    BBC Verify ayaa horey u baartay sheegashadan, waxayna ogaatay in qaar ka mid ah colaadahaas ay socdeen oo keliya dhowr maalmood, inkastoo ay ka dhasheen xiisado muddo dheer soo jiray.

    In kasta oo xabbad-joojinno la gaaray, haddana colaadaha qaar ayaa weli socda sida Jamhuuriyadda Dimuqraadiga ah ee Congo iyo Gaza.

    Waxaa sidoo kale xusid mudan in Trump uusan soo hadal qaadin dagaalkii 12-ka maalmood socday ee dhexmaray Israel iyo Iraan bishii Juun 2025, iyo “dagaalkii” u dhexeeyay Masar iyo Itoobiya. Labadan dhacdo ayaa horey Aqalka Cad ugu daray siddeedda dagaal ee uu sheegay in Trump soo afjaray.

    Marka laga hadlayo Masar iyo Itoobiya, dhab ahaantii ma jirin dagaal ay tahay in la soo afjaro, bale Waxaa jiray xiisado u dhexeeyay labada dal oo la xiriiray dhismaha biyo-xireen ku yaalla webiga Niil.

  12. War deg deg ah, Taliyihii hore ee Ilaalada Kacaanka Iran: “Maraykanka meel kasta oo uu dalka ka soo dego waa la baabi’in doonaa”

    Sarreeye Gaas Yahya Rahim Safavi, oo ah taliyihii hore ee Ilaalada Kacaanka Iran, isla markaana ah la-taliye iyo kaaliye u ah hoggaamiyaha Jamhuuriyadda Islaamiga ah, ayaa wareysi telefishin ku sheegay: “Waxaan haynaa 10 milyan oo xubnood oo Basij ah oo tababaran, kuwaas oo awood u leh inay gobol kasta u difaacaan si nidaamsan.”

    Hadalkan ayuu ka sheegay isagoo ka hadlayay suuragalnimada in ciidamada dhulka ee Maraykanku gudaha Iran ka soo degaan. Wuxuuna sheegay in aragtidiisa, haddii Maraykanku meel kasta oo dalka ka mid ah ciidamo ka soo dejiyo, “hubaal waa la baabi’in doonaa.”

    Mr. Rahim Safavi ayaa sidoo kale, sida saraakiil kale oo sar-sare oo dalkaas ka tirsan, ku adkeystay in: “Furitaanka marin-biyoodka Hormuz uu ku xirnaan doono in la aqbalo shuruudaha Iran.”

    Taliyihii hore ee Ilaalada Kacaanka ayaa sheegay in cadaadiska Washington uu yahay “caqabadda ugu weyn” ee hortaagan in Iran iyo Cumaan ay heshiis ka gaaraan sida maraakiibtu uga gudbi lahaayeen marin-biyoodka Hormuz.

    Si kastaba ha ahaatee, wuxuu aaminsan yahay in xaaladdan ay horseedi doonto in “ma aha oo keliya in marin-biyoodka Hormuz uusan ku laaban doonin xaaladdiisii hore, balse Bab al-Mandab-na uusan ku laaban doonin xaaladdiisii hore.”

  13. Intee ayey la egtahay Tirada sida maalinlaha ah u marta Marin biyoodka Homuz

    hormuz

    Madaxweynaha Mareykanka Donald Trump ayaa horay uga sheegay Golaha Guud ee Qaramada Midoobay in marka laga hadlayo marinka muranka ka taagan yahay ee Hormuz, “shidaal ka badan ayaa hadda maraya marka loo eego waqti kasta tan iyo markii uu dagaalka Iraan bilowday”.

    “Waxaan maalin kasta iyo habeen kasta ka soo saareynaa 22, 25, 30, 32 iyo 37 markab, siday u kala horreeyaan,” ayuu intaas ku daray.

    Hadalkan Trump ayaa ka rajo wanaagsan xogta ay hayso shirkadda xogta sirdoonka badda ee Kpler.

    Shirkaddu waxay qiyaastay in tirada guud ee maraakiibta noocyadooda kala duwan ee ka gudbay marinka ay toddobaadkii hore u dhexeysay 9 ilaa 24 markab maalintii, taas oo aad uga hooseysa celceliskii ka hor dagaalka oo ahaa qiyaastii 140 markab maalintii.

    Xogta Kpler ayaa sidoo kale muujineysa in celcelis ahaan 8.1 milyan oo foosto oo saliid cayriin ah maalintii ay toddobaadkii hore mareen marinka Hormuz, marka loo eego celceliskii ka hor dagaalka oo ahaa 13.5 milyan oo foosto maalintii.