پنج سال حکومت طالبان؛ «امنیت بیشتر»، اما «کار و آموزش» همچنان مطالبه مردم است

۱۵ اوت سال ۲۰۲۱، نیروهای طالبان کابل، پایتخت افغانستان، را تصرف کردند و حکومت جمهوری سقوط کرد و طالبان پس از دو دهه بار دیگر به قدرت بازگشتند.

در آستانه این روز، نشانه‌های گسترده‌ای از آمادگی برای برگزاری مراسم در بخش‌هایی از کابل دیده نمی‌شود. اما برای شماری از ساکنان پایتخت، فرصتی است برای نگاه کردن به تغییراتی که در زندگی‌شان در این پنج سال به وجود آمده است؛ تغییراتی که برای همه یکسان نبوده است.

سلیمان محمدی، ۲۰ ساله، می‌گوید دو خواهرش پس از کلاس یازدهم نتوانسته‌اند به تحصیل ادامه دهند و خودش نیز نگران نبود فرصت‌های کاری برای جوانان است.

او می‌گوید: «دو خواهرم بعد از صنف یازدهم نتوانستند درس‌شان را ادامه بدهند. کار نیست، جوانان بیکار هستند.»

کاهش گسترده درگیری‌های مسلحانه یکی از مهم‌ترین تغییرات افغانستان پس از بازگشت حکومت طالبان بوده است.

سازمان ملل متحد نیز کاهش درگیری‌ها را یکی از تغییرات محسوس پس از سال ۲۰۲۱ دانسته و گفته است که این وضعیت برای بسیاری از افغان‌ها مزایای ملموسی داشته و فرصت‌هایی برای تمرکز بر بازسازی، توسعه و همکاری اقتصادی منطقه‌ای ایجاد کرده است.

اما برای بسیاری از مردم، پایان جنگ به معنای پایان مشکلات روزمره نبوده است.

بصیر، کیک‌بوکسر، مهم‌ترین تغییر سال‌های گذشته را پایان جنگ و برقراری آرامش می‌داند.

او می‌گوید: «در طول پنج سال تغییرات خوب آمده، آرامی شده، صلح آمده است. از دولت همین خواهش را داریم که از ورزشکاران حمایت کند تا آنها برای خود و کشور خود دستاورد بیاورند.»

این نگرانی‌ها در شرایطی مطرح می‌شود که با وجود رشد اقتصاد افغانستان، هنوز بهبود محسوسی در زندگی بسیاری از مردم بوجود نیامده است.

بانک جهانی می‌گوید اقتصاد افغانستان در سال مالی ۲۰۲۵ حدود ۴/۸ درصد رشد کرده است؛ اما بازگشت نزدیک به ۳/۷ میلیون مهاجر افغان از ایران و پاکستان و رشد سریع جمعیت باعث شده است تولید ناخالص داخلی سرانه در این سال حدود ۵/۶ درصد کاهش یابد.

این نهاد پیش‌بینی کرده که رشد اقتصادی افغانستان در سال ۲۰۲۶ به حدود چهار درصد کاهش یابد.

بانک جهانی می‌گوید رشد جمعیت، ضعف سرمایه‌گذاری و محدودیت‌های ساختاری، منافع رشد اقتصادی را کاهش داده و قدرت خرید خانواده‌ها همچنان پایین است. این نهاد بر تقویت بخش خصوصی و ایجاد فرصت‌های شغلی بیشتر برای بهبود معیشت مردم تأکید دارد.

احمد، که حدود ۲۰ سال نوشت‌افزارمی‌فروخت، اکنون بیرق‌ و پرچم‌های حکومت طالبان و ادبیات مذهبی می‌فروشد. او می‌گوید فروش بیرق‌ و پرچم در سال‌های گذشته رونق بیشتری داشت، اما حالا مردم توان خرید کمتری دارند.

احمد می‌گوید: «در ابتدا خوب بود، ولی حالا [فروش] بیرق یک کمی کمرنگ شده است. مردم عام، دولتی‌ها، رانندگان و هوتل‌داران همه می‌خریدند. حالا نمی‌دانم چه شده، مردم بی‌پول شده‌اند.»

محسن خان، دستفروش اهل کاپیسا، نگاه متفاوتی به ۱۵ اوت دارد. او این روز را «روز استقلال» می‌داند و از بازگشت حکومت طالبان ابراز رضایت می‌کند.

او می‌گوید: «این یک روز استقلال است، یک روز خوشی است در بین افغان‌ها. الحمدالله مجاهدین اینجا هستند و این یک کشور اسلامی است. این یک استقلال برای کل مسلمان‌هاست، به‌خصوص برای مردم افغانستان. فعلاً مصروف هستیم، باز روز استقلال شود، بیرق‌ها را می‌آوریم به اینجا.»

حکومت طالبان ۱۵اوت را «روز پیروزی» می‌نامد و در سال‌های گذشته این روز با مراسم رسمی و برنامه‌های خیابانی و نظامی گرامی داشته شده است.

اما نیم‌دهه پس از بازگشت حکومت طالبان، یکی از مهم‌ترین مسائل همچنان وضعیت آموزش دختران و زنان است.

حکومت طالبان در سپتامبر ۲۰۲۱ آموزش متوسطه دختران را به حالت تعلیق درآورد و در مارس ۲۰۲۲، پس از بازگشایی مکاتب پسران، دختران بالاتر از صنف ششم اجازه بازگشت به مکتب را پیدا نکردند. در دسامبر همان سال نیز تحصیل زنان در دانشگاه‌ها ممنوع شد. این محدودیت‌ها همچنان برقرار است.

یونسکو می‌گوید حدود ۲/۴ میلیون دختر افغان از آموزش متوسطه محروم‌اند و افغانستان تنها کشور جهان است که در آن دختران و زنان به‌طور رسمی از آموزش متوسطه و عالی محروم شده‌اند.

محدودیت‌های حکومت طالبان تنها به آموزش محدود نمی‌شود و زنان در زمینه اشتغال، رفت‌وآمد و حضور در بخش‌های مختلف زندگی اجتماعی نیز با محدودیت روبه‌رو هستند.

سازمان ملل متحد می‌گوید این محدودیت‌ها بر توسعه افغانستان و تلاش برای ادغام دوباره این کشور با جامعه جهانی تأثیر منفی گذاشته است.

یونیسف هشدار داده است که ادامه این محدودیت‌ها می‌تواند تا سال ۲۰۳۰ به کمبود حدود ۲۰ هزار معلم زن و ۵۴۰۰ کارمند زن در بخش بهداشت صحت منجر شود و سالانه حدود ۸۴ میلیون دلار از تولید اقتصادی افغانستان بکاهد.

حکومت طالبان می‌گوید شرایط آموزش و کار زنان باید مطابق تفسیر این حکومت از شریعت اسلامی فراهم شود و ممنوعیت آموزش دختران دائمی نیست؛ اما نیم‌دهه پس از بازگشت حکومت طالبان، این محدودیت‌ها همچنان پابرجاست.

در بخش امنیت، افغانستان امروز با سال‌های پیش از ۲۰۲۱ تفاوت چشمگیری دارد.

درگیری‌های مسلحانه به‌شدت کاهش یافته، اما سازمان ملل همچنان از فعالیت گروه‌های مسلح و تهدید داعش خراسان گزارش می‌دهد و درباره استفاده از خاک افغانستان علیه کشورهای دیگر نگرانی وجود دارد.

حکومت طالبان می‌گوید امنیت سراسری را تأمین کرده و به هیچ گروهی اجازه نمی‌دهد از خاک افغانستان علیه کشورهای دیگر استفاده کند.

مردم افغانستان دیدگاه‌های متفاوتی نسبت به تغییراتی را که در پنج سال گذشته در زندگی‌شان بوجود آمده، دارند؛ برای سلیمان، نبود کار و محرومیت خواهرانش از آموزش؛ احمد از کاهش توان خرید مردم می‌گوید و محسن، ۱۵ اوت را روز استقلال می‌داند.

این روایت‌های متفاوت، تصویری از افغانستان امروز به دست می‌دهد؛ کشوری که از جنگ سراسری فاصله گرفته، اما مشکلات اقتصادی و محدودیت‌های بر زنان و دختران همچنان پابرجاست.