 افغانستان

پښتونخوا

نړۍ

ښځې

لوبې

ساینس او ټکنالوژي

هنر او ادب

حقیقت موندنه

کور پاڼه

ژوندۍ ټلويزوني خپرونه

نړۍ دا وخت

ویډیو

وګورئ

ژوندۍ راډیويي خپرونه

رادیويي پروګرامونه

واورئ

د نړۍ حکومتونو د کورونا ویروس د مخنيوي په اړه بېلابېل غبرګونونه درلودلي دي. خو یو څه چې د دې ډول وېروس پر ضد د مبارزې په برخه کې تر پخوا بدل دي، هغه د دې ناروغۍ معاینه کول یا ارزونه ده. راځئ وګورو چې اوس د دې ناروغۍ څو ډوله معاینه شته او د نړۍ په کومو هېوادونو کې دا ټېسټ یا معاینه کېږي؟

په وینه کې د کورونا وېروس څنګه ازمایل کیږي؟

ساينس او ټکنالوژي

یو لامل شته، چې په ساري ناروغۍ د اخته کېدو لپاره لار هواروي، په تېره کله چې وبا نړۍ شموله شي، لکه همدا اوس د کورونا وېروس. پر مخ لاس وهل د وېروس د لېږدېدو یوه اصلي لار ده. څنګه موږ پر مخ له لاس موښلو ډډه کولی شو؟ په انسانانو کې له بده مرغه یو عادت ددې لامل ګرځي چې وېروس ورشي.

څنګه خپل مخ ونه موښو چې په کورونا اخته نه شو؟

د نړۍ ګڼو هېوادونو ته د کورونا وېروس له خپرېدا وروسته، د مخ‌ ماسکونو تقاضا او بیه ډېره شوې ده. خو ایا ماسک اچول څومره ګټه لري؟ د لندن حفظ الصحې سکول ډاکټره شونمي یونګ یې راته تشریحې کوي.

کورونا وېروس؛ ‌ماسک څومره ګټه لري؟

د ایران پارلمان کې د دغه هېواد د مازندران ولایت یوه غړي ولسمشر حسن روحاني ته په پرانیستي لیک کې غوښتنه کړې چې د کورونا ویروس د خپرېدو له امله دغه ولایت کې خطري یا سور وضعیت اعلان کړي.

کورونا؛ د ایران د مازدندران ولایت د قرنطینولو غوښتنه

د وېروسونو یوه کارپوهه د UV وړانګو کارولو پرمهال د مېکروبونو د لېږد څرنګوالی راښيي. د برتانیا وېسټمنسټر پوهنتون ډاکتره اډیل ماکورمک د وېروسونو د خپرېدو څرنګوالی راښيي، نو د مخنیوي لپاره یې څه پکار دي؟

کورونا وېروس: مېکروبونه څنګه لېږدي

اوس د دې هڅې روانې دي چې مالومه شي، له ژویو یا حېواناتو انسانانو ته کورونا (کووېد-۱۹) وېروس څنګه ورغی. خبریال هېلن برګ د ساینسپوهانو هغو څېړنو ته کتنه کړې چې غواړي مالومه کړي، د دې وبا خپرېدل له کومه ځایه پېل شول؟

د کورونا وېروس خپرېدل څنګه پيل شول؟

افغانستان

د افغانستان د روغتیا وزير وايي په وهان ښار کې ۴۱ افغان محصلین به د چين د حکومت له اجازې وروسته کابل ته ستانه کړي. وزیر فېروزالدین فېروز بي بي سي ته وویل افغانستان ته د دغو کسانو د لېږد پرمهال به د هېواد د شاوخوا ۳۰ میلیونه کسانو وقایه هم په پام کې ولري.

افغانستان له وهان لسگونه افغان محصلين وباسي

د اې ار ۱۰۱ درمل یا پالفورزیا د وجود د معافیت سیسټم پیاوړی کوي، په خوله خوړل کېږي او ماشومانو ته د ډاکټر تر څار لاندې د شپږو میاشتو په اوږدو کې لږه خو زیاتېدونکې اندازه د ممپلیو پروټین ورکول کېږي.

د ممپلیو د حساسیت ضد لومړنى درمل

د چین روغتیايي چارواکو خبرداری ورکړی، چې نوي ویروس تر اوسه لږترلږه نهه کسان وژلي او د خپرېدو شونتیا یې ډېره شوې. بل لور ته پاکستان کې د عامې روغتیا چارواکو خبرداری خپور کړی او له چینه د راتلونکو کسانو طبي معاینې خبره یې کړې.

کورونا ویروس چین کې نهه کسان وژلي، پاکستان خبرداری خپور کړی

ساینسپوهان وايي، د بدن دفاعي سیستم کې یوه نوې کشف شوې برخه د هر ډول سرطانونو درملنه کولی شي. د برتانیا 'کارډیف' پوهنتون څېړنډلې داسې یوه لاره موندلې چې د پروستات، د تیو او د سږو سرطانونه درمللی شي.

د بدن دفاعي سیستم کې نوی کشف؛ 'ښايي د هر ډول سرطان درملنه وي'

یوه نوې څېړنه وايي هغو ماشومانو ته چې د زوکړې پرمهال یې وزن تر درې کیلوګرامو کم وي، په مشرتوب کې د دې خطر شته چې د اولاد څښتنان نه شي. څېړنې ښودلې چې په ښځو کې د ماشوم نه زېږولو ستونزه د زوکړې پر مهال له د وزن له کموالي سره تړاو نه لري.

څېړنه: د کم وزنه ماشوم د 'بې اولادۍ امکان ډېر' وي

څیړونکي وايي خلک باید له شل کلنۍ وروسته خپل د کولیسټرولو د غوړو کچه وڅاري. دا خبره د هغې څېړنې په پایله کې شوې چې د بدو کولیسټرولو په اړه ترسره شوې ده. څېړونکي وايي، ښه ده چې خلک په بیړه د پرهېز یا درملو په وسیله د کولیسټرولو لوړه کچه ټیټه کړي.

له ۲۵ کلنۍ نه د کولیسټرولو په فکر اوسئ

د رواني طب څېړونکو ویلي، د نړۍ څلورمه برخه ځوانانو ژوند په یو ډول له ځیرک ټیلېفونونو سره تړلی چې ځانونه ترې نه شي خلاصولی او ان پر ټیلېفون د "روږدېدو" ټکی ورته کارول شوی. د څېړنې پایله کې ویل شوي، زلميان په ځیرک ټیلیفون کې د وخت لګول نه شي مهارولی.

پر ځیرک ټیلېفون روږدېدل؛ څومره زیان لري؟

کله چې وېروونکی خوب ووینئ ځینې وخت ښه اغېز لرلی شي. څېړنو موندلې چې د خوب پرمهال وېره په ویښه له انسان سره همکاري کوي چې وېروونکي حالت کې ونه ډار شي. په سویس او امریکا کې څېړونکو د خوبونو ډولونو ته د دماغ د غبرګون د څرنګوالي په اړه څېړنه کړې ده.

وېروونکي خوبونه په ویښه انسان ته ګټه هم رسولی شي

یوې نوې څېړنې موندلې، په سرطان له هرو ۱۰ اخته کسانو څه باندې یو کس د سرطان ناروغۍ له کبله نه، بلکې د زړه او د رګونو د بندېدو له امله مري. څېړنه وايي، په سرطان ناروغۍ له اخته ۳٫۲۳ میلیون ناروغانو ۳۸ سلنه یې د سرطان له کبله مړه شوي، ۱۱ سلنه نور د زړه د ناروغۍ او د وینې د رګونو د ستونزو له کبله.

له سرطان ناروغۍ رغېدلي 'د زړه ناروغۍ لوړ خطر لري'

تاسو ته به د مهربانۍ ګټه څه وي. سړی په خپل زړه کې تودوالی احساسوي او یا ښه احساس کوي؟ دا به رښتیا وي، خو اوس ساینسپوهان او اکاډمیک کسان په نویو موندنو کي مومي چې مهرباني تر دې ډېر څه کولای شي – مهرباي مو ژوند اوږدولای شي.

مهرباني څه ته وايي او څه ګټه لري؟

د نړیوال روغتیايي سازمان د وروستيو شمېرو له مخې له ۱۹۷۵ میلادي کال راهیسې تر اوسه چاغښت په نړۍ کې درې برابره ډېر شوی دی.د دغه سازمان د شمېرو له مخې، په ۲۰۱۶ میلادي کال کې له ۱٫۹ میلیاردو څخه زیات عمرخوړلو کسانو زیات وزن درلود چې په دوی کې له ۶۵۰ میلیونو څخه زیات چاغ وو.

د چاغۍ په اړه ناسم باورونه

هګۍ چې بشپړ او له پروتین ډک خواړه بلل کیږي، په اسانۍ پخیږي او لاسرسی هم ورته سخت نه دی. د امریکايي پوهنتون کنکتیکت د تغذیې برخې کارپوه کرېسټوفر بلسو وايي: "هګۍ د انسان د ودې لپاره ټول مناسب او لازم مواد لري، نو شک نشته چې هګۍ ګڼ ګټور ویټامینونه لري."

هره ورځ د هګۍ خوړل ګټه لري که تاوان؟

نیو زیلنډ کې څېړونکي وايي، تر۴۰ کلنۍ د ډېر عمر لرونکو خلکو د تګ چټکتیا دا ښیي چې ماغزه او بدن یې په کوم سرعت زړېږي. د یوه ساده ازمېښت په مرسته چې د انسان د تګ سرعت معلوموي، څېړونکو د وګړو د زړښت بهیر معلوم کړ. څېړونکي خپله مونده عالي بولي

په ۴۵ کلنۍ ورو تګ "د ژر زړېدو نښه ده"

د یوې څېړنې له مخې په افغانستان کې ۲۱ سلنه مړینه د زړه د ناروغۍ له امله ده چې دا کچه په نړۍ کې ۱۷٫۵ سلنه ده. د روغتیا د نړیوال سازمان له خوا د افغانستان د عامې روغتیا وزارت د هېواد په ۲۲ ولایتونو کې د زړه د ناروغۍ په اړه څېړنه شوې ده.

افغانستان کې هرو سلو کسانو کې ۲۱ د زړه له ناروغۍ مري

په امریکا کې درمل پلوري شرکت سي وي اېس (CVS) د معدې د سوځېدو د یو ډول درملو پلورنه وروسته له هغه درولې چې څېړنو وښوده دا درمل له سرطان سره اړیکه لري. وړاندې په دغه هېواد کې ځینو نورو درملتونونو هم د دې درملو پلور بند کړی و. د معدې د سوځېدو درملو کې د ناپاکو مایعاتو کارېدنې په ځینو هېوادونو کې خلک اندېښمن کړي دي.

د معدې درمل که سرطان پیدا کوونکي زهر؟

لرغونپوهانو په خاورینو لوښو کې د حیواناتو داسې وازدې موندلې دي، چې د برونزي او اوسپنیز پېر د کوچنیو ماشومانو پر خوارکي رژیم کمیابه رڼا اچوي. په دې موندنه کې ویل شوي د حیواناتو شیدې به ماشومانو ته د مور د تي د شیدو د بشپړوونکو خواړو په توګه ورکول کېدې چې په چټکه وده کې یې مرسته وکړای شي.

زرګونه کاله مخکې ماشومانو ته څنګه خواړه ورکول کېدل؟

د امریکا په متحده ایالتونو کې یوې څېړنې ښودلې چې د ماشوم د اصلاح په موخه هغه په یوه ځای کې کښېنول چې د یوې مودې لپاره ونه ښورېږي او له چا سره خبرې ونه کړي، ماشوم ته تاوان نه لري.

یوه ځای کې 'جزايي کول' ماشوم ته ګټه لري که تاوان؟

یوې نوې پوهنتوني څېړنې ویلي هغه کسان چې کرۍ ورځ د حیواني ډاکټرانو ازمېښتځیو کې له څارویو یا څاروي پالنې سره تېروي، تر ډېره د نورو کسانو پرتله ژوره اندېښنه او ان د ځانوژنې سوچ ورته پیدا کېږي.

روغتیايي څېړنې