 افغانستان

پښتونخوا

نړۍ

ښځې

لوبې

ساینس او ټکنالوژي

هنر او ادب

حقیقت موندنه

کور پاڼه

ژوندۍ ټلويزوني خپرونه

نړۍ دا وخت

ویډیو

وګورئ

ژوندۍ راډیويي خپرونه

رادیويي پروګرامونه

واورئ

په نړۍ کې د رایو شمېرنه لرغونی تاریخ لري، یو عمومي فکر دا دی چې د امریکا په پېنسلوانیا ایالت کې په ۱۸۲۴ کې ولسمشریزې ټاکنې وشوې.

شړومبې خوږې ښې دي که تروې؟

ساينس او ټکنالوژي

په انګلستان کې د عامې روغتیا اداره بشپړوونکو خوړو ته په‌ پام سره، په اوړي او مني کې د "ویټامین ډي'' د خوړلو سپارښتنه کوي. د کورونا وېروس د خپرېدو له پیل راهیسې هم د "ویټامین ډي" د خوړلو سپارښتنه شوې ده.

کورونا وېروس؛ ''ویټامین ډي" څه ګټه لري؟

افغانستان

د افغانستان روغتیا وزارت وايي، تېرو ۲۴ ګړیو کې د ۳۷ نورو پېښو ثبتولو سره اوس دغه هېواد کې په کورونا د اخته کسانو شمېر ۵۲۶ ته ورسېد. د روغتیا وزارت مالومات وايي، تراوسه افغانستان کې له کورنا ۳۲ کسان ښه شوي او ۱۵مړه شوي دي.

کورونا وېروس؛ افغانستان کې په کورونا اخته کسان ۵۲۶ ته ورسېدل

نړۍ کې کورونا ویروس په خلکو توره ورځ را وستې. د کورونا نیولیو او ترې مړه شویو شمېر ورځ تر بلې ډېرېږي. ښارونه څه چې هېوادونه رخصت او ډېر خلک اړ شوي چې ځان قرنطین کړي، خو دې ټولو اندېښنو سره سره کې هیله هم شته.

د کورونا ویروس ګډوډۍ کې پنځه هیلې

کورونا وېروس د نړۍ په بېلا بېلو هېوادونو کې په ډېره چټکۍ په خپرېدو دی او تر دې دمه يې کره او د منلو وړ درملنه نشته. خو له بده مرغه د انټرنټ له لارې خلکو ته د درملنې طبي مشورې ورکول کېږي. له دغو لارښوونو يې ځينې د کار نه دي او تاوان هم نه لري خو ځينې يې ډېرې خطرناکې او وژونکې کېدلی شي.

کورونا وېروس: د درملنې شپږ ناسمې مشورې

د افغانستان د روغتیا وزارت چارواکي وايي په دغه هیواد کې د کورونا ناروغۍ درې نوې مثبتې پېښې ثبت شوي دي. له دې ډلې دوه یې په شمالي ولایت سمنګان او یوه یې په هرات کې ده ، په دې سره اوس په افغانستان کې د کورونا ویروس پیښې اوو ته ورسېدې.

افغانستان کې پر کورونا د اخته کسانو شمېر اوو ته ورسېد

طبیبان او روغتیايي چارواکي بیا بیا موږ ته وايي، د کورونا ویروس د مخنیوي لپاره باید پر سترګو، پوزه او خوله لاس ونه وهو. خو دا کار په ریښتیا سخت دی، موږ تر هغه ډېر په مخ لاس وهو چې فکر یې کوو. خو موږ ولې پر مخ لاس وهو او څنګه دا ناغوښتی چلن سمولی شو؟

کورونا؛ څه وکړو چې پر مخ لاس لږ ووهو؟

د افغانستان د ملي امنیت شورا په یوه اعلامیه کې ویلي چې له ایرانه افغانستان ته د کورونا وېروس د راتلو د مخنوي لپاره یې په موقتي ډول له دې هېواد سره خپل پوله تړلې او هېڅ ډول هوایي او یا هم ځمکنی تګ راتګ به نه کېږي. له دې سره سم هرات کې د کورونا وېروس درې "مشکوکې پېښې" ثبت شوې دي

د کورونا وېروس په اړه اندېښنه: افغانستان له ایران سره خپله پوله وتړله

ډېری کسان د حافظې یا یاد له کمزورۍ شکایت کوي، کله چې بازار ته د سودا اخیستلو لپاره لاړ شي، هلته یې هېر وي چې څه باید واخلي. ازموینې ته ښه تیاری ونیسي، خو ځواب لیکلو ته چې کېني، څه یې یاد نه وي، کله یو ملګری له ډېر وخت وروسته وویني، خو نوم یې ترې هېر وي.

پنځه خبرې چې حافظه مو ور سره ښه کېږي

د اې ار ۱۰۱ درمل یا پالفورزیا د وجود د معافیت سیسټم پیاوړی کوي، په خوله خوړل کېږي او ماشومانو ته د ډاکټر تر څار لاندې د شپږو میاشتو په اوږدو کې لږه خو زیاتېدونکې اندازه د ممپلیو پروټین ورکول کېږي.

د ممپلیو د حساسیت ضد لومړنى درمل

ډېر خلک دا پوښتي چې ښکلي او عام ژوند کې نرۍ، چاغې چوست او چالاکه ښکارېدونکې لویې لویې فلمي ستورې څه خوري؟ د خلکو د دې پوښتنې او روغتیا په هکله د ویښتیا پیدا کولو لپاره هنرمنې او لیکوالې ټوینکل کهنه یو هشتګ(#WhatsInYourDabba) پیل کړی چې مانا یې ده ستاسو ډبي کې څه دي؟

د بالیووډ ستوري څه خوري؟

د افغانستان په شمال ختیځ بدخشان او تخار کې سیمه ییز چارواکي وايي سږ کال په دغو ولایتونو کې د پستې حاصلات ۹۵ سلنه کم شوي. درې کاله وړاندې په بدخشان کې د پستې حاصلات زر ټنه وو، خو سږ کال سل ټنو ته راښکته شوي.

بدخشان او تخار کې د پستې حاصلات ۹۵٪ کم شوي

ورځ کې څو ځلې تشې یا متیازې کول نارمل دي، په دې پوهېدل ګران دي، ځکه دا په دې پورې تړلي چې ته څومره اوبه او نور څښونې څښې، کوم ډول څښونې څښې او بل څومره خولې کېږې. ډاکټر مدورګا وايي، کله چې پښتورګو ته پیغام ورسېږي چې بې اړتیا مایع لرې کړي، نو موږ ټایلېټ یا ټټۍ ته منډه کړو.

یخنۍ کې ولې ډېرې متیازې کوو؟

یو طبي رپوټ وايي د نړۍ درېیمه برخه بې وزلي هېوادونه له لوړې کچې چاغښت او همدارنګه کم خوراکۍ کړېږي چې خلک په کې ډېر ډنګر پاتې کېږي.

ډېر بې وزله هېوادونه له دواړو، چاغښت او خوارځواکۍ کړېږي

هند کې ډاکټران وایي، هغه نوې زېږېدلې ماشومه چې څه موده وړاندې په یوه قبر کې ژوندۍ موندل شوې وه، اوس له روغتیایي پلوه روغه او له خطره بهر ده. دا ماشومه په تېره اکتوبر میاشت کې د کوما په حال کې روغتون ته وړل شوې وه.

قبر کې ژوندۍ موندل شوې ماشومه اوس له خطره بهر ده

هګۍ چې بشپړ او له پروتین ډک خواړه بلل کیږي، په اسانۍ پخیږي او لاسرسی هم ورته سخت نه دی. د امریکايي پوهنتون کنکتیکت د تغذیې برخې کارپوه کرېسټوفر بلسو وايي: "هګۍ د انسان د ودې لپاره ټول مناسب او لازم مواد لري، نو شک نشته چې هګۍ ګڼ ګټور ویټامینونه لري."

هره ورځ د هګۍ خوړل ګټه لري که تاوان؟

د لومړي ځل لپاره د چاغو خلکو په سږو کې غوړ یا وزاده ولیدل شوه چې ډېروالی یې تنفس اغېزمنوي. څېړونکي غواړي پوه شي چې د وزن له کمښت سره به په سږو کې وازده کمه شي او که نه؟اسټرالیايي څېړونکو د خپلې څېړنې پایله د اروپا په تنفسي نشریه کې خپره کړې ده. په دغه څېړنه کې د ۵۲ تنو پر سږو څېړنه شوې چې تر بدن یې په سږو کې غوړ زیات لیدل شوي.

د چاغو کسانو سږو کې وازده وموندل شوه

یوه ناندره ییزه څېړنه وايي چې د ساسچ، کوفتې یا د سرې تازه یا پروسس شوې غوښې په خوراک کې د کمښت راوستل د ډېرو خلکو لپاره هسې د وخت ضایع کول دي. دغه راپور چې په نړۍ کې د ډېری لویو ادارو له نظر سره اختلافات لري، وايي دا شواهد چې د سرې غوښې خوړل دې د خلکو روغتیا ته خطر ورپېښ کړې کمزوري دي.

د غوښې په اړه نوې څېړنه: "زیان لري، خو دومره هم نه"

په کابل کې د ایران سفارت د هغې ویډیو په اړه غبرګون ښودلی چې په کې د ایران دننه د یوه افغان کډوال ربړونه ښودل کېږي. د افغانستان د بشري حقونو کمېسیون هم دې پېښې ته غبرګون ښودلی او دا یې (جنایي) پېښه بللې ده.

ایران کې د افغان زلمي د ربړولو وېډیو غبرګونونه پارولي

د اېچ ای وي یا اېډز نښې څه دي او تر څومره مهال یې دا نښې څرګندېږي؟ ډېری کسان چې پر اېچ ای وي وایرس اخته شي له دوو تر شپږو اونیو پکې د دغه وایرس نښې لکه زدوکام او والګی ښکاره شي.

په اېډز څومره پوهېږئ؟

که پر کمود ناست یې او دا مقاله لولئ چې ستاسې ډېر وخت نیسي نو ښايي خپل د ناستې پر بدلون فکر وکړئ، ترڅو هغه څه په ډاډه زړه یې سرته رسوئ چې د کولو لپاره یې تشناب ته راغلي یاست.

د تشناب پر کمود باید څه ډول کېنو؟

لرغونپوهانو په خاورینو لوښو کې د حیواناتو داسې وازدې موندلې دي، چې د برونزي او اوسپنیز پېر د کوچنیو ماشومانو پر خوارکي رژیم کمیابه رڼا اچوي. په دې موندنه کې ویل شوي د حیواناتو شیدې به ماشومانو ته د مور د تي د شیدو د بشپړوونکو خواړو په توګه ورکول کېدې چې په چټکه وده کې یې مرسته وکړای شي.

زرګونه کاله مخکې ماشومانو ته څنګه خواړه ورکول کېدل؟

د وسایلو د کمېدو دردناک احساس ورو ورو په زیاتېدو دی. موږ ټولو دا لوستي چې د اوبو جنجال ورو ورو زیاتېږي یا تېل کمېږي او یا هم مچۍ په کمېدو دي خو له دې پرته نور هم ډېر څه شته چې په ډېره کمه بې پروايۍ ترې بې برخې کېږو.

هغه ۶ شیان چې ترې بې برخې کېږو

عمر په ټولو زیاتېږي، په خپلو خوړو پام کوو، کوښښ کوو، خوځند واوسو، خو کله چې د عمر یوه ځانګړي ته رسېږو په خپل وزن ولکه نه شو ټینګولی، موږ خپه کېږو او وایو چې وزن مو زیات شوی دی.

خوراکي رژيم