 افغانستان

پښتونخوا

نړۍ

ښځې

لوبې

ساینس او ټکنالوژي

هنر او ادب

حقیقت موندنه

کور پاڼه

ژوندۍ ټلويزوني خپرونه

نړۍ دا وخت

ویډیو

وګورئ

ژوندۍ راډیويي خپرونه

رادیويي پروګرامونه

واورئ

افغانستان

د ملګرو ملتونو د ماشومانو د ملاتړ اداره یونېسف وايي، په افغانستان کې په هرو ۱۰۰۰ ماشومانو کې چې عمر یې تر پنځه کلونو ټیټ وي ۲۵۷ تنه یې خپل ژوند له لاسه ورکوي. دا اداره وايي د دې شمېرې پر بنسټ افغانستان د ټیټ عمره ماشومانو د مړینې له اړخه دریم هېواد دی.

"افغانستان د ټیټ عمره ماشومانو د مړینې له اړخه دریم هېواد دی"

دغه پاکستانی الاصله ۶۹ کلن ډاکټر جاوید پروېز نومېږي چې پرون د ورجینیا ایالت فدرالي محکمې ته وړاندې شوی. نوموړی د نومبر پر اتمه نیول شوی او تر اوسه پورې نژدې ۱۲۶ ښځو د هغه خلاف شکایتونه ثبت کړي دي.

هغه ډاکټر محاکمه کېږي چې لسګونه ښځې یې شنډې کړې

ساينس او ټکنالوژي

د نړیوال روغتیايي سازمان د وروستيو شمېرو له مخې له ۱۹۷۵ میلادي کال راهیسې تر اوسه چاغښت په نړۍ کې درې برابره ډېر شوی دی.د دغه سازمان د شمېرو له مخې، په ۲۰۱۶ میلادي کال کې له ۱٫۹ میلیاردو څخه زیات عمرخوړلو کسانو زیات وزن درلود چې په دوی کې له ۶۵۰ میلیونو څخه زیات چاغ وو.

د چاغۍ په اړه ناسم باورونه

د اردن او اسراییلو ترمنځ اړیکې په وروستیو کې اسراییلو کې د هبة اللبدي او عبدالرحمن مرعی تر نیول کېدو وروسته پاموړ د ترینګلتیا تر حده رسېدلې دي، چې په لړ کې یې اردن له تل ابیبه خپل سفیر ورغوښتی دی.

د هبه لبدي نیولو د اردن او اسراییلو اړیکې ترینګلې کړې

د تیو په سرطان یوې اخته سیلانۍ چې سکاټلنډ ته تللې وه، د حرارتي کامرې په مټ یې اخیستل شوي عکس د تیو سرطان وموندل شو. دې ته وویل شول چې حرارتي کامرې د سرطان مالومولو کې کارول کېدای شي.‌

د کامرې په مټ یې د تیو سرطان وموندل شو

له هغو ښځو لاسنيوی او مرسته کوي، چې افغانستان کې په نشو له اخته کېدو رغېږي.

د سينګار يو بېل ډول کاروبار

د افغانستان د پوهنې وزارت وايي په ښونځیو کې د میاشتني عادت په اړه د معلوماتو ورکولو له دوه کلنو هڅو سره سره بیا هم په دې هېواد کې پنځوس سلنه نجونۍ په دې اړه پوره پوهاوی نه لري. دغه وزارت ویلي، د پوهاوي د نشتوالي له کبله د میاشتني عادت پرمهال له ښوونځي د نجونو د ناسوبتیا کچه ۳۷ سلنه ده

لا هم ۵۰ سلنه افغان نجونې د میاشتني عادت په اړه نه پوهیږي

د سینې سرطان په ښځو کې بېخي ډېر عام دی او هر کال پرې په ټوله نړۍ کې دوه میلیونه ښځې اخته کېږي خو د پاکستان په شان هېوادونو کې ډاکتران له یوې بلې ستونزې سره مخامخ دي.

'ښځې له شرمه د سینې د سرطان په اړه نه غږېږي'

د بنګله دیش محکمې هغو ۱۶ کسانو ته د اعدام سزا واورله چې دوی یوه زدکوونکې په دې تور وسوځوله چې خپل ښوونکی یې په جنسي ځورونو تورن کړی و. ۱۹ کلنه نصرت جهان رفي د دې هېواد په فیني سیمېه کې ووژل شوه، دا وړه سیمه د دې هېواد له پلازمېنې ډاکې څخه ۱۶۰ کیلومتره دباندې پرته ده.

بنګله دېش کې د پېغلې سوځولو په جرم ۱۶ کسان اعدامېږي

په هند کې د پیسو په بدل کې د بل چا د ماشوم د میندوارۍ او زېږونې کاروبار په دې وروستیو کې د نویو بندیزونو له لګېدو وروسته لا نور کم شوی دی. حکومت اوس غواړي، چې په دغه قانون کې د نورو بدلونو په راوستو په دې برخه کې محدودیتونه لا ډېر کړي. خو لا هم ځینې ښځې دا کاروبار کوي او له دې لارې پیسې ګټي.

هند کې کرايي مېندې د پیسو په بدل کې ماشومان زیږوي

د لومړي ځل لپاره د چاغو خلکو په سږو کې غوړ یا وزاده ولیدل شوه چې ډېروالی یې تنفس اغېزمنوي. څېړونکي غواړي پوه شي چې د وزن له کمښت سره به په سږو کې وازده کمه شي او که نه؟اسټرالیايي څېړونکو د خپلې څېړنې پایله د اروپا په تنفسي نشریه کې خپره کړې ده. په دغه څېړنه کې د ۵۲ تنو پر سږو څېړنه شوې چې تر بدن یې په سږو کې غوړ زیات لیدل شوي.

د چاغو کسانو سږو کې وازده وموندل شوه

په افغانستان کې د ښځو د حقونو یو شمېر فعالانې وايي، په دفترونو او دولتي ادرو کې د مېرمنو د کار په اړه د خلکو په ذهنیت کې د تېر پرتله بدلون راغلی دی. د دې خوشبینۍ سره هم مهاله، ځېني بیا دا ویره لري چې د سولې په خبرو کې د دوی په لاسته راوړنو او وروستیو پرمختګونو معامله ونه شي.

'دفترونو او ادارو کې د مېرمنو د کار په اړه ذهنیتونه بدل شوي'

بي بي سي د ۲۰۱۹ کال لپاره د نړۍ له ګوټ ګوټ نه د سلو الهام بخښوونکو او اغیزناکو ښځو نوملړ خپور کړی دی. په دې نوملړ کې له افغانستان د میدان وردګ ولایت د مرکز میدان ښار د ښاروالې ظریفې غفاري نوم هم راغلی دی. اغلې ظریفې ماسټري د اقتصاد په برخه کې په هند کې بشپړ کړې ده.

ظریفه غفاري؛ د بي بي سي د ۱۰۰ پیاوړو ښځو په لېست کې

افغان دولت وايي، په یوه لس کلن پروګرام کې یې زرګونو کلیوالو مېرمنو ته د کار زمینه برابره کړې او نړیوال بانک دغو ښځو ته د پراختیایي پروګرامونو او د ښه ژوند لپاره ژمن دی. د کلیو او پراختیا وزارت دغه څرګندونې د اکټوبر په پنځلسمه د کلیوالي ښځو د نړیوالې ورځې په مناسبت کړي دي.

د افغان اقتصاد پراختیا کې د کلیوالو ښځو ونډه

د کابل ملالۍ زېږنتون له وړې سپینچکې وسپنیزې دروازې هره ورځ میندې له خپلو نویو زېږېدلو ماشومانو سره وځي. د روغتون مخې ته ګڼې ښځې او د ګوتو په شمېر نارینه لاس تر زنې د زیري په انتظار ناست دي. د بي بي سي خبریاله یوه اونۍ دغه روغتون ته ورغلې چې د نجونو زېږېدو ته د کورنیو غبرګون وګوري.

"مور نوې زېږېدلې لور روغتون کې پریښوده"

د امریکا فدرال پولیسو (ایف بي ای) تایید کړې چې ددې هېواد په زندان کې یوه بندي اقرار کړی چې په څلورو لسیزو کې یې ۹۳ کسان وژلي. نوموړی د امریکا په تاریخ کې تر ټولو لوی قاتل بلل شوی دی. پولیسو له ۱۹۷۰ تر ۲۰۰۵ د ۷۹ کلن سېمول لېټل پنځوس قضیې څېړلې دي. هغه له ۲۰۱۲ کال راهیسې د درې مېرمنو د وژلو په تور په زندان کې ساتل کیږي.

د امریکا په تاریخ کې تر ټولو خونړی قاتل څوک دی؟

یوه ناندره ییزه څېړنه وايي چې د ساسچ، کوفتې یا د سرې تازه یا پروسس شوې غوښې په خوراک کې د کمښت راوستل د ډېرو خلکو لپاره هسې د وخت ضایع کول دي. دغه راپور چې په نړۍ کې د ډېری لویو ادارو له نظر سره اختلافات لري، وايي دا شواهد چې د سرې غوښې خوړل دې د خلکو روغتیا ته خطر ورپېښ کړې کمزوري دي.

د غوښې په اړه نوې څېړنه: "زیان لري، خو دومره هم نه"

د بي بي سي یوې څېړنې په عراق کې ځینو شیعه ملایانو لخوا پر کوچنیو نجونو او مېرمنو پټ جنسي کاروبار نه پرده پورته کړې. دوی د ودونو دفترونو کې د "صیغې یا زیجات متعة (د متعې لپاره ښځې)" تر عنوان لاندې د لنډې مودې لپاره نجونې خلکو ته په نکاح کوي چې ان کله د دې واده موده تر یوه ساعت نه ډېرېږي او ځینې وخت دا واده یوازې د لنډمهاله جنسي ګټې اخیستنې په موخه ترسره کیږي.

عراق کې د واده په نامه د کوچنیو نجونو جنسي کاروبار

د یوې څېړنې له مخې په افغانستان کې ۲۱ سلنه مړینه د زړه د ناروغۍ له امله ده چې دا کچه په نړۍ کې ۱۷٫۵ سلنه ده. د روغتیا د نړیوال سازمان له خوا د افغانستان د عامې روغتیا وزارت د هېواد په ۲۲ ولایتونو کې د زړه د ناروغۍ په اړه څېړنه شوې ده.

افغانستان کې هرو سلو کسانو کې ۲۱ د زړه له ناروغۍ مري

د اېچ ای وي یا اېډز نښې څه دي او تر څومره مهال یې دا نښې څرګندېږي؟ ډېری کسان چې پر اېچ ای وي وایرس اخته شي له دوو تر شپږو اونیو پکې د دغه وایرس نښې لکه زدوکام او والګی ښکاره شي.

په اېډز څومره پوهېږئ؟

په برېتانیا کې ډاکټران وايي، د پوستکي خطرناکه سرطاني ناروغۍ چې لسیزه وړاندې یې درملنه ناشونې وه خو اوس ۵۰ سلنه خلک ترې خوندي کېدای شي.د ډاکټرانو په وینا په دې درملنه کې په چټکۍ پرمختګ شوی دی.

"د پوستکي سرطان درملنه شونې ده"

په امریکا کې درمل پلوري شرکت سي وي اېس (CVS) د معدې د سوځېدو د یو ډول درملو پلورنه وروسته له هغه درولې چې څېړنو وښوده دا درمل له سرطان سره اړیکه لري. وړاندې په دغه هېواد کې ځینو نورو درملتونونو هم د دې درملو پلور بند کړی و. د معدې د سوځېدو درملو کې د ناپاکو مایعاتو کارېدنې په ځینو هېوادونو کې خلک اندېښمن کړي دي.

د معدې درمل که سرطان پیدا کوونکي زهر؟

که پر کمود ناست یې او دا مقاله لولئ چې ستاسې ډېر وخت نیسي نو ښايي خپل د ناستې پر بدلون فکر وکړئ، ترڅو هغه څه په ډاډه زړه یې سرته رسوئ چې د کولو لپاره یې تشناب ته راغلي یاست.

د تشناب پر کمود باید څه ډول کېنو؟

د وسایلو د کمېدو دردناک احساس ورو ورو په زیاتېدو دی. موږ ټولو دا لوستي چې د اوبو جنجال ورو ورو زیاتېږي یا تېل کمېږي او یا هم مچۍ په کمېدو دي خو له دې پرته نور هم ډېر څه شته چې په ډېره کمه بې پروايۍ ترې بې برخې کېږو.

د ښځو روغتیا