KAI TSAYE, Abubuwan da ke faruwa a Najeriya da sassan duniya

Rahoto kai-tsaye

Nabeela Mukhtar Uba

1. Mintuna 24 da suka wuceEbola ta hallaka mutum na farko a Kenya

   Ƙasar Kenya ta tabbatar da mutum na farko da ya kamu da cutar Ebola, mutumin da ke zaune a Jamhuriyar Dimukradiyyar Congo sama da shekaru 7.

   Ministan lafiya Aden Duale, ya ce a watan da ya gabata ne mutumin ya fara rashin lafiya an kuma yi ma sa magani a asibitoci daban-daban a Congo, kuma ya rasu kwanaki kaɗan bayan isarsa birnin, Nairobi.

   Duale ya ƙara da cewa maras lafiyar ya isa kasar ta jirgi a ranar Asabar, an yi masa dukkan binciken da ake yi wa matafiya a filin jirgin sama, kafin daga bisani ƴan uwansa su kai shi asibiti.

   Sama da mutum 4,000 cutar Ebola ta yi ajali a Jamhuriyar Dimukradiyyar Congo a shekarar nan, a wani abu da hukumar lafiya ta duniya WHO ta ce wannan ne ɓarkewar cutar mafi muni da aka gani.

2. Sa'a 1 da ta wuceAn shiga kwana 100 kafin babban zaɓen shugaban ƙasa a Najeriya

   Najeriya ta shiga kwanaki 100 kafin babban zaɓen shugaban ƙasa na 2027, inda Hukumar Zaɓe Mai Zaman Kanta ta Ƙasa (INEC) ta bayyana sabon kundin masu zaɓe da aka faɗaɗa, tare da shirye-shiryen amfani da sabbin fasahohi domin ƙara inganta sahihancin zaɓen.

   A wani taron masu ruwa da tsaki na ƙasa da taron manema labarai da aka gudanar a Abuja yau Talata, shugaban INEC, Farfesa Joash Amupitan, ya sanar cewa adadin mutanen da ke cikin Kundin Masu Zaɓen ya haura miliyan 103, bayan kammala aikin rajistar masu zaɓen mai mataki uku da kuma tantance bayanan masu zaɓen.

   Wannan adadi ya nuna ƙarin masu zaɓe kusan miliyan 10, idan aka kwatanta da sama da mutum miliyan 93 da suka yi rajista a babban zaɓen 2023. A aikin rajistar baya-bayan nan kaɗai, sabbin masu zaɓe 10,772,421 ne suka yi rajista, waɗanda ke jiran tantancewar ƙarshe ta tsarin tantance bayanan masu zaɓe daga INEC.

   Jihar Lagos ce ke da mafi yawan masu rajistar zaɓen inda take da kimanin miliyan bakwai, sai Kano mai miliyan shida. Kaduna na da kimanin miliyan huɗu, yayin da jihohin Katsina, Rivers, Oyo, Delta, Benue, Ogun da Bauchi ke da kimanin masu zaɓe miliyan uku kowannensu, a cewar alkaluman INEC.

   A ranar Juma’a 9 ga watan da muke ciki na Oktoba ne za a fara rabon katunan zaɓe na dindindin (PVC) a faɗin ƙasar inda hukumar ke kira ga masu zaɓe su karɓi katunansu a kan lokaci.

   Domin tafiyar da zaɓen da yawan masu kaɗa ƙuri’a ya ƙaru, Amupitan ya ce INEC ta sayi sabbin na’urorin tantance masu zaɓe 57,000. Haka kuma, an inganta manhajojin da ake da su.

   Shugaban INEC ya kuma bayyana cewa jam’iyyun siyasa 18 ne za su fafata a zaɓen shugaban ƙasar, inda hukumar ta sanya ’yan takarar shugaban ƙasa 18 a jerin ƴantakarar da ta amincewa su shiga zaɓen da ke ƙunshe da, maza 16 da mata biyu.

   Ya ce hukumar ta kuma wallafa sunayen ’yan takarar gwamna da mataimakansu domin zaɓen gwamnoni da za a gudanar ranar 6 ga Fabrairun 2027.

   Hukumar za ta kuma fara amfani da wani ingantaccen tsarin aika sakamakon zaɓe ta intanet, wanda zai mayar da takardun sakamakon zaɓe zuwa tsarin dijital, ya tabbatar da sahihancinsu, sannan ya tura su zuwa shafin tattara sakamakon zaɓe na IReV.

   INEC ta ce tana aiki tare da ƙwararrun kamfanonin fasaha na ƙasashen waje kan amfani da fasahar AI wajen gano kurakurai ko abubuwan da ba su dace ba, da kuma inganta tsaron intanet.

   A cewar hukumar, manufar ita ce ƙarfafa tantance masu zaɓe da aika sakamakon zaɓe, rage damar yin maguɗi, da kuma hanzarta sanar da sakamakon zaɓe. Hukumar tana kuma son tabbatar da cewa an fara kaɗa ƙuri’a a rumfunan zaɓe a lokaci guda.

   Sai dai burin amfani da waɗannan fasahohi na haifar da shakku, musamman ganin cewa zaɓen zai shafi masu rajista sama da miliyan 100.

   ’Yan Najeriya da dama na son sanin yadda INEC za ta rarraba dubban na’urorin BVAS da tura ma’aikatan zaɓe a faɗin ƙasar, tare da tabbatar da cewa an buɗe rumfunan zaɓe a kan lokaci.

   Babban abin damuwa kuma shi ne yadda za a gudanar da zaɓen a yankunan da ke fama da rashin tsaro, Rashin kyawun hanyoyi, ƙarancin wutar lantarki ko raunin hanyoyin sadarwa. Akwai kuma tambayar matakan da hukumar za ta ɗauka idan sabbin tsare-tsaren dijital suka samu matsala a ranar zaɓe.

3. Sa'o'i 2 da suka wuceƳansanda sun yi arangama da masu zanga-zanga a Faransa

   Masu zanga-zanga sun yi arangama da ’yan sandan kwantar da tarzoma a Lyon, wani babban birni da ke da kusan kilomita 466 kudu maso gabashin Paris.

   An ga jami’an cikin ɗamara suna amfani da makaman tarwatsa taron jama’a.

   Ana sa ran dubban mutane za su gudanar da zanga-zanga a yau a biranen Marseille, Nice, Nantes, Lyon da Paris.

4. Sa'o'i 2 da suka wuceAna zanga-zangar nuna goyon baya ga ɗalibai a Faransa

   An yi arangama tsakanin masu zanga-zanga da ’yan sanda a birane da dama na Faransa, yayin da ake gudanar da zanga-zanga a faɗin ƙasar domin neman gwamnati ta ƙara inganta makarantu.

   ’Yan sanda sun harba hayaki mai sa hawaye kan masu zanga-zanga a birnin Toulouse da ke kudancin ƙasar, yayin da ’yan sanda a Lyon suka ce sun mayar da martani bayan da aka jefa musu abubuwa.

   Zanga-zangar ɗaliban, wadda ake yi kan ƙarancin malamai, cunkoson azuzuwa da kuma raunin gine-ginen makarantu, ta fara ne a birnin Paris a watan da ya gabata kafin daga bisani ta bazu zuwa sassa daban-daban na Faransa.

   An rufe ɗaruruwan makarantu sakamakon zanga-zangar.

   A ranar Litinin, wani ɗalibi ɗan shekara 15 ya rasa hannunsa sakamakon fashewar gurneti.

   Gwamnatin Faransa ta ce ɗalibai fiye da 200 sun ji rauni, yayin da aka tsare mutane sama da 6,000, waɗanda da dama daga cikinsu matasa ne, tun bayan fara zanga-zangar.

5. Sa'o'i 3 da suka wuceYadda Saudiyya ta yanke wa matashi hukuncin kisa kan kalaman ɓatanci ga Annabi

   Anojan Sivarasa, matashi ɗan Sri Lanka mai shekara 24 da ya je Saudiyya ci-rani yana fuskantar hukuncin kisa bayan da wata kotun ɗaukaka ƙara ta same shi da laifin yin ɓatanci ga Musulunci da Annabi Muhammad SAW sakamakon wani saƙo da ya wallafa a shafinsa na Fesbuk.

   Sai dai cikin kuka mahaifiyarsa Rasamanickam Yogalakshmi ta roƙi a y iwa ɗan nata afuwa kan kuskuren da ya aikata tana mai cewa „Don Allah ku yafe masa, ku dawo mana da shi.”

   Lamarin ya tayar da hankula a faɗin Sri Lanka, inda ƙungiyoyin farar hula suka gabatar da ƙorafi. Jam’iyyun siyasa da hukumomin gwamnati da dama sun haɗa kai wajen ƙoƙarin neman a yi masa afuwa.

   Sai dai iyalan Anojan ba su samu wani ƙarin bayani game da halin da yake ciki ba tun ranar 28 ga Satumba. Gwamnatin Sri Lanka ta buƙaci iyalan da su guji sake yin wasu kalamai yayin da ake ci gaba da ƙoƙarin an shawo kan lamarin ta hanyar diflomasiyya.

   Hukumomin Saudiyya ba su sanar da ranar da za a aiwatar da hukuncin kisan ba, kuma har yanzu ba a san lokacin da za a zartar da hukuncin ba. A baya, Saudiyya ta aiwatar da hukuncin kisa ba tare da sanar da iyalan waɗanda abin ya shafa ko ofisoshin jakadancin ƙasashensu tun da farko ba, inda a wasu lokuta sai bayan an aiwatar da hukuncin ake sanar da ’yan uwa.

   An gurfanar da Anojan ne bayan wata takaddama a shafukan sada zumunta sakamakon wani lamari da ya faru yayin wani aikin ibada na mabiya addinin Hindu a Sri Lanka.

   A ƙarshen watan Yuni, wani bidiyo da ke nuna wani matashi Musulmi yana dukan wani kare da ke bin mabiya addinin Hindu ya yaɗu sosai a shafukan sada zumunta, lamarin da ya haifar da muhawarar addini a intanet.

   A yayin muhawarar, wani mai amfani da shafin ya yi kalaman ɓatanci ga wani abin bautar mabiya addinin Hindu, lamarin da ya sa Anojan ya mayar da martani da harshen Tamil, inda ya yi kalaman ɓatanci ga Annabi Muhammad.

   Duk da cewa Anojan ya goge kalaman nasa nan take tare da wallafa bidiyon neman afuwa, an riga an ɗauki hoton kalaman. Daga baya aka kai batun ga kamfanin da yake yi wa aiki da kuma hukumomin Saudiyya, abin da ya kai ga kama shi a watan Yuli.

   Daga bisani an ƙwace na’urorinsa na kashin kai, sannan hukumomin Saudiyya sun goge shafukansa na sada zumunta.

6. Sa'o'i 5 da suka wuceJerin sunayen mutum 25 da suka rasu a hatsarin jirgin soji a jihar Ondo

   Rundunar sojin saman Najeriya ta saki sunayen mutum 25 da ta ce su ne suka rasa rayukansu sakamakon hatsarin jirgi mai saukar ungulu da ya faru ranar Litinin a jihar Ondo.

   Hukumomi sun ce jirgin yana kan wani aiki ne na yau da kullun daga Benin zuwa Legas lokacin da ya faɗi kusa da sansanin sojojin ruwa a safiyar Litinin.

   Wani mazaunin garin ya shaida wa BBC cewa jirgin ya faɗi kusa da wani kurmi kuma an gano tufafi da takalma a wurin. Ana iya ganin hayaki yana tashi daga yankin.

   Rahotanni a baya sun nuna cewa mutum 32 ne suka rasu.

   Rundunar ƙarƙashin babban hafsanta, Air Marshal Sunday Kelvin Aneke ta bayyana sunan mutum 25, a shafinta na X a ranar Talata da suka hada da matuƙan jirgin biyar da fasinjoji 20. Rundunar ta ce ba a samu wani wanda ya tsira da ransa ba.

   Matuƙa da ma'aikatan jirgi

   • Squadron Leader MI Aburime
   • Squadron Leader AP Man-Ugwueje
   • Flight Lieutenant IS Bako
   • Warrant Officer Abubakar A (Mai gyaran jirgi)
   • Corporal Uguru HC (Mai gyaran jirgi)

   Fasinjoji

   • Flight Lieutenant TL Lazarus
   • Flight Lieutenant M Akinloye
   • Flying Officer IM Adeshina
   • Master Warrant Officer Onwuka F
   • Master Warrant Officer Matini BA
   • Warrant Officer Nuhu FS
   • Flight Sergeant James RB
   • Flight Sergeant Mohammed AI
   • Sergeant Ani AE
   • Sergeant Izibenikien SI
   • Sergeant Alafuka C
   • Sergeant Mbadugha AN
   • Lance Corporal Ugwuba FC
   • Lance Corporal Eledan GE
   • Mrs Ezeh Nneka
   • Godstmine Tarabina
   • Joy Micheal
   • Sunday Micheal
   • Ukeme David
   • Gideon Omotola

7. Sa'o'i 5 da suka wuceBabban Sakataren Majalisar Shari'ar Musulunci Nafiu Baba-Ahmed ya rasu

   Allah ya yi wa Babban Sakataren Majalisar Ƙoli kan Harkokin Shari’ar Musulunci a Najeriya, Mallam Nafiu Baba-Ahmed rasuwa.

   Mallam Nafiu Baba-Ahmed ya rasu ne yau Talata bayan doguwar jinya.

   Za a yi jana’izarsa anjima da ƙarfe 1 na rana a masallacin ƙasa da ke Abuja, babban birnin Najeriya.

   Marigayin ya shafe shekaru 26 na rayuwarsa wajen hidimtawa Musulunci tare da fafutukar tabbatar da adalci ga kowa.

   Cikin waɗanda suka miƙa saƙon ta’aziyyar rasuwarsa har da Tsohon Ministan Sadarwa na Najeriya, Sheikh Isa Pantami.

   Pantami ya bayyana alhininsa ne cikin wata sanarwa da ya wallafa a shafinsa na Fesbuk.

8. Sa'o'i 6 da suka wuceAna ci gaba da aikin gano sojojin da suka mutu a hatsarin jirgi

   Gwamnatin Jihar Ondo ta ƙaddamar da aikin ceto sakamakon hatsarin wani jirgin Rundunar Sojin Saman Najeriya da ya faru a yankin Igbokoda na Ƙaramar Hukumar Ilaje a jihar Ondo.

   Wakilan Gwamnan Jihar Ondo, Dr Lucky Orimisan Aiyedatiwa, ƙarƙashin jagorancin Babban Mataimaki na Musamman ga gwamnan kan agajin Gaggawa da Tabbatar da Tsaro, Hon. Wellington Oriade Adebawo, sun ziyarci wurin da jirgin ya yi hatsari jiya Litinin, domin tantance halin da ake ciki da kuma tallafawa ƙoƙarin gano mutanen da ke cikin jirgin.

   Tawagar ta ƙunshi jami’an Hukumar Ba da Agajin Gaggawa ta Jihar Ondo da Hukumar bada Agajin Gaggawa ta Ƙasa (NEMA), wakilin ƙungiyar agaji ta Red Cross ta Najeriya, da kuma wani mai bai wa gwamna shawara, Hon. Cornelius Owolewa.

   Mai Bai wa Gwamnan Shawara na Musamman kan Harkokin Sadarwa, Hon. Allen Sowore, shi ma ya haɗu da tawagar a wurin da jirgin ya yi hatsari.

   Jirgin, mai lamba NAF 970, nau’in ATR-42 ne da Rundunar Sojin Saman Najeriya ke amfani da shi. An ruwaito cewa yana ɗauke da mutum 32, waɗanda suka haɗa da fasinjoji 25 da ma’aikatan jirgi bakwai, lokacin da ya yi hatsari a yankin Igbokoda yayin da yake kan aiki daga Benin zuwa Lagos.

   Gwamnatin Jihar Ondo ta nuna damuwa kan lamarin tare da jaddada aniyarta ta ci gaba da tallafa wa aikin da ake gudanarwa.

   Ta kuma yi kira ga mazauna yankin da sauran jama’a su kwantar da hankalinsu tare da dogaro da sahihan bayanai daga hukumomi yayin da ake ci gaba da aikin nema.

9. Sa'o'i 6 da suka wuceNajeriya na makokin mutuwar sojojinta a hatsarin jirgin sama

   Shugaban Najeriya, Bola Tinubu, ya ayyana zaman makoki na kwanaki uku sakamakon hatsarin jirgin soji da ya faru a jihar Ondo inda kuma ya bayar da umarnin gudanar da bincike kan musabbabin hatsarin.

   Haka kuma, Tinubu ya bayar da umarnin a yi ƙasa ƙasa da tutoci domin girmama jami’an sojin da suka rasu a hatsarin jirgin.

   A wata sanarwa da mai magana da yawun shugaban ƙasa, Bayo Onanuga, ya fitar ranar Litinin, Tinubu ya “miƙa ta’aziyyarsa ga iyalan fasinjoji 25 da ma’aikatan jirgin bakwai da lamarin ya shafa, da Babban Hafsan Sojin Sama, Air Marshal Sunday Kelvin Aneke, da daukacin hafsoshi da jami’an Rundunar Sojin Saman Najeriya.”

   Hatsarin jirgin dai ya yi ajalin dukkan mutum 32 da ke ciki da suka hada da fasinjoji 25 da ma'aikata 7.

   “Wannan lokaci ne mai matuƙar raɗaɗi ga Rundunar Sojinmu da ma ƙasa baki ɗaya. Jami’an Rundunar Sojin Samanmu suna jefa rayukansu cikin haɗari a kowace rana domin tabbatar da tsaron Najeriya. Ba za a taɓa mantawa da sadaukarwar da suka yi ba,” in ji Tinubu.

10. Sa'o'i 7 da suka wuceAssalamu Alaikum

    Masu bin wannan shafin barkan mu da safiyar wannan rana ta Talata.

    Nabeela Mukhtar Uba ke fatan kasancewa da ku a daidai wannan lokaci, domin kawo muku labaran abubuwan da ke faruwa a faɗin duniya, za mu fi mayar da hankali kan Najeriya da makwabtanta.

    Kuna iya leƙawa shafukanmu na sada zumunta domin tafka muhawara kan labaran da muke wallafawa.