شما در حال مشاهده نسخه متنی وبسایت بیبیسی هستید که از داده کمتری استفاده میکند. نسخه اصلی وبسایت را که شامل تمام تصاویر و ویدیوهاست، مشاهده کنید.
بازگشت به وبسایت یا نسخه اصلی
اطلاعات بیشتر درباره نسخه لایت که برای مصرف کمتر حجم دادههاست
ملل متحد: ۴۰ هزار قربانی جنگ دو دهه اخیر افغانستان «بدون عدالت» رها شدهاند
ملل متحد روز سهشنبه اعلام کرد که بیشتر قربانیان غیرنظامی جنگ افغانستان در فاصله سالهای ۲۰۰۱ تا ۲۰۲۱ «بدون عدالت، جبران خسارت یا حتی توجه به رنجهایشان» رها شدهاند.
یکی از باشندگان کابل نیز به خبرگزاری فرانسه گفت: «جهان ما را فراموش کرده است.»
امریکا پس از حملات یازدهم سپتامبر ۲۰۰۱ مداخله نظامی خود را در افغانستان آغاز کرد؛ اقدامی که آغازگر دو دهه جنگ و درگیری بود و در آن غیرنظامیان متحمل انواع خشونت و نقض گسترده حقوق خود شدند.
یوناما، هیئت معاونت ملل در افغانستان، اعلام کرده است که بیش از ۴۰ هزار غیرنظامی در حملات طالبان، گروه جهادی دولت اسلامی (داعش) و همچنین در جریان عمليات نیروهای مسلح جمهوری افغانستان یا ائتلاف بینالمللی تحت رهبری امریکا کشته و ۷۷ هزار تن دیگر زخمی شدند.
حکومت طالبان تا کنون به این گزارش واکنشی نشان نداده است.
یوناما از سال ۲۰۰۹ بدینسو تلفات غیرنظامیان را ثبت کرده و یکی از جامعترین مطالعات درباره قربانیان جنگ ۲۰۰۱ تا ۲۰۲۱ را انجام داده است.
تپه شهدا در کابل، جایی است که شماری از قربانیان حملات اخیر را در خود جا داده است. دامنهای این تپه پوشیده از قبرهایی است که بسیاری از آنها به اعضای جامعه هزاره تعلق دارند که بارها هدف حملات طالبان و داعش قرار گرفته است.
یکی از سنگ قبرهایی که خبرگزاری فرانسه در اواخر ماه آگست از آن بازدید کرد، متعلق به سهیلا، دختر ۲۱ ساله بود که در حمله به دانشگاه کابل جان باخت.
سنگ قبر دیگری به یاد محمدهادی، نوجوان ۱۷ سالهای ساخته شده است که در حمله اکتوبر ۲۰۲۰ داعش به یک مرکز آموزشی آمادگی کانکور، جان خود را از دست داد.
محمد، ۲۵ ساله، نیز در همان حمله زخمی شده بود. او که از خانوادهای کمدرآمد است، به خبرگزاری فرانسه گفت که آرزو داشت انجینیر کمپیوتر شود تا به گفته خودش «زندگیاش را تغییر دهد». او به دلیل اینکه «هنوز هم ترس وجود دارد»، از گفتن نام خانوادگیاش خودداری کرده است.
او اکنون در یک خیاطی کار میکند و گفت: «تمرکزم را از دست دادهام.» و افزود: «به دلیل مشکلات روانی نتوانستم به تحصیلاتم ادامه دهم.»
او همچنین گفت: «جهان ما را فراموش کرده است.»
در اتاق کوچک خانهشان، مادر او با آهی عمیق میگوید: «او هنوز شبها کابوس میبیند و من روزبهروز ضعیفتر میشوم.»
یوناما اعلام کرد که از میان نزدیک به ۲۰۰ قربانی که با آنها مصاحبه شده است، ۹۵ درصد از آسیبهای روانی رنج میبرند؛ از جمله از دست دادن حافظه، افسردگی و افکار خودکشی.
«هیچکس گوش نداد»
در ولایت لوگر، در جنوب کابل، خان یوسفی، دهقان ۴۶ ساله، میگوید که پسر هشتسالهاش در مقابل خانه مشغول بازی بود که یک تانک پولیس حکومت جمهوری افغانستان آتش گشود و او را در جا کشت.
او در حالی که اشک از گونههایش سرازیر بود، افزود: «همسرم به سوی فرزندش دوید؛ به او هم شلیک کردند و همسرم به شدت زخمی شد.»
یوسفی میگوید که در زمان نظام جمهوری در افغانستان شکایتهایی را نزد مقامهای مسئول ثبت کرد و «خیلی تلاش کرد» تا به عدالت دست یابد، اما «هیچکس گوش نداد».
او میگوید پس از بازگشت طالبان به قدرت نیز هیچ موفقیتی در این زمینه نداشته است.
یوسفی گفت: «اگر کسی که این کار را انجام داد به عدالت سپرده میشد، از وارد شدن همین رنج به دیگران جلوگیری میشد.... زیرا مردم میفهمیدند که عدالت وجود دارد.»
یوناما گفته که بیشتر قربانیانی که با آنها مصاحبه کرده و برای دستیابی به عدالت تلاش کرده بودند، «ناموفق» بودهاند.
ملل متحد یادآوری کرد که در سال ۲۰۰۶ برنامهای تحت عنوان «صلح، آشتی و عدالت» راهاندازی شد، اما «هرگز بهطور کامل اجرا نشد.»
این نهاد افزود که توافق صلح امریکا و طالبان در سال ۲۰۲۰ زمینه مذاکرات بینالافغانی را فراهم کرد، اما «هیچ ماده مشخصی درباره حقوق قربانیان، عدالت یا پاسخگویی در آن گنجانده نشده بود.»
«منابع محدود»
یوناما اعلام کرد که طالبان پس از بازگشت به قدرت، قانون عفو عمومی را تصویب کردند و هیچ نشانه علنی از تمایل آنها برای پیگرد موارد نقض حقوق بشردوستانه دوران جنگ دیده نشده است.
این نهاد نتیجهگیری کرد: «تلاشهای داخلی و بینالمللی برای پاسخگو ساختن عاملان محدود و با موانع متعددی روبهرو بوده است.»
امسال یک افسر پیشین نیروهای ویژه استرالیا به ارتکاب جنایات جنگی در افغانستان متهم شد، اما به نظر میرسد آغاز محاکمه او هنوز زمان زیادی در پیش داشته باشد.
در سال ۲۰۲۲، یک محکمه هالند حکم داد که این کشور باید به بستگان قربانیان حمله هوایی مرگبار سال ۲۰۰۷ در افغانستان که غیرقانونی تشخیص داده شده بود، غرامت پرداخت کند.
همچنین یک تحقیق مستقل در بریتانیا که در سال ۲۰۲۲ آغاز شد، هنوز ادامه دارد و در گزارش آن از هیچگونه پیگرد قضایی در ایالات متحده یاد نشده است.
دیوان کیفری بینالمللی، آیسیسی، نیز تحقیقاتی را در مورد درگیری افغانستان آغاز کرد. اما دادستان این نهاد بعداً به دلیل «منابع محدود» و «شدت و تداوم جرایم» تمرکز تحقیقات را به جرایم ادعایی طالبان و داعش محدود کرد.
رفیک هودزیچ، مشاور عدالت انتقالی در «مؤسسه صلح اروپا»، پرسید: «چه چیزی قربانیان جرایمی را که توسط طالبان یا داعش انجام شده، متمایز میسازد که آنها به عدالت دسترسی پیدا کنند اما قربانیان نیروهای امریکایی و بینالمللی از آن محروم بمانند؟»
فعالان میگویند کمیسیونهای حقیقتیاب و آشتی ملی، مانند آنچه پس از پایان آپارتاید در افریقای جنوبی ایجاد شد، با پرداخت غرامت به قربانیان، میتواند تا حدودی عدالت را تأمین کند.
حکومت طالبان به یوناما گفته است که از سال ۲۰۲۱ تاکنون ۶۹۵ میلیون دالر میان خانوادههای شهدا، بیوهها و یتیمان توزیع کرده است.
خان یوسفی، دهقان در ولایت لوگر، میگوید که دوست دارد کمک دریافت کند تا همسرش بهتر درمان شود.
محمد نیز آرزو دارد بورسیه تحصیلی و حمایتهایی برای دانشآموزان و دانشجویان آسیبدیدهای مانند او فراهم شود، «تا بتوانیم امیدهای خود را دوباره به دست آوریم».