Apêl dynes o Wynedd a gollodd dri aelod o'i theulu i diwmor yr ymennydd

Iola Williams
Disgrifiad o’r llun,

Mae Iola Williams eisiau gweld gwelliannau yn y ffordd mae tiwmorau'r ymennydd yn cael eu canfod a'u trin

GanGareth Wyn Williams
Gohebydd BBC Cymru
  • Cyhoeddwyd

Mae dynes o Wynedd a gollodd ei thad, ei mam a'i chwaer i diwmor ar yr ymennydd dros gyfnod o 20 mlynedd, yn galw am fuddsoddi mwy mewn ymchwil i'r cyflwr.

Yn ôl Iola Williams dydy hi "heb weld unrhyw newid" yn narganfyddiad na thriniaeth i'r cyflwr ers diagnosis ei thad dros 20 mlynedd yn ôl.

Bu farw ei thad Billy, yn 72 oed yn 2004, dim ond pedair wythnos ar ôl cael diagnosis o glioblastoma, sef math ymosodol o ganser yr ymennydd.

Ar gyfartaledd mae rhywun sy'n derbyn diagnosis o glioblastoma yn goroesi rhwng 12 a 18 mis, gyda'r opsiynau o ran triniaeth yn brin.

Ond daeth ergyd arall i'r teulu 10 mlynedd yn ddiweddarach wedi i'w mam, Eleanor, farw yn 75 oed - blwyddyn ar ôl darganfod bod ganddi hi hefyd diwmor ar ei hymennydd.

Ond yna ym mis Ionawr 2024, ar ddiwrnod ei phen-blwydd yn 56 oed, cafodd chwaer Iola, Helen Williams, hefyd ddiagnosis o glioblastoma.

Bu farw dri mis yn ddiweddarach.

"Mae'n dorcalonnus gweld o'n digwydd i rywun da chi'n eu caru a methu gwneud dim byd amdano fo," meddai Iola.

Disgrifiad,

Apêl dynes o Wynedd a gollodd dri aelod o'i theulu i diwmor yr ymennydd

"Da chi byth yn anghofio... mae o dal yna.

"Mae o yna drwy'r amser, ond mae'n rhaid cymryd bob diwrnod fel mae'n dod."

Disgrifiodd Iola, sy'n gyn-nyrs seiciatrig, sut y cafodd ei thad ei ddiagnosis ar ôl syrthio tra'n gwneud gwaith garddio i gyfaill yn y pentref.

I ddechrau, roedd y teulu'n credu ei fod wedi cael strôc, ond dangosodd sganiau yn yr ysbyty bod ganddo sawl tiwmor ar ei ymennydd.

Er iddo gael radiotherapi, dirywiodd ei gyflwr yn gyflym.

"Roedd o'n caru ei waith... roedd o'n gweithio fel gofalwr yng Nghlwb Golff Morfa Bychan ac yn caru ei wyrion a'i wyresau," meddai Iola.

"Mi wnaethon ni lwyddo i ofalu amdano adra', ond nath o farw'n sydyn iawn."

Llun teulu mewn priodasFfynhonnell y llun, Llun teulu
Disgrifiad o’r llun,

Bu farw Billy, Helen ac Eleanor o diwmorau tebyg ar yr ymennydd

10 mlynedd yn ddiweddarach, wynebodd y teulu ergyd arall pan ddatblygodd mam Iola, Eleanor, diwmor ar yr ymennydd.

Roedd hi eisoes wedi cael triniaeth ar gyfer canser y fron a chanser yr ysgyfaint.

Wnaeth hi frwydro am tua blwyddyn ar ôl derbyn y diagnosis, cyn datblygu cymhlethdodau yn ymwneud â'i thriniaeth, a arweiniodd at ei marwolaeth.

Daeth colled arall y teulu yn 2024 pan ddechreuodd chwaer iau Iola, Helen, gael ffitiau.

Wrth edrych yn ôl, dywedodd Iola ei bod yn aml yn sylwi ar newidiadau yn lleferydd Helen ar ôl iddi gael pwl, ac yn gwybod nad oedd popeth yn iawn.

Ar ôl cael ffit ddifrifol, fe wnaeth sganiau ddatgelu bod ganddi diwmor, a theithiodd y teulu i ysbyty canser Christie ym Manceinion i gael rhagor o brofion.

Fe gafodd hi'r diagnosis ar ddiwrnod ei phen-blwydd yn 56 oed, gan benderynu peidio â chael cemotherapi na radiotherapi, a dewis canolbwyntio ar ansawdd ei bywyd.

"Y cwbl oedd hi eisiau ei wneud oedd mynd adra," meddai Iola.

Wrth i'r tiwmor dyfu, effeithiodd hefyd ar ei chof tymor byr, gan ei gwneud yn anodd iddi ddeall pa mor ddifrifol oedd ei salwch.

Bu farw 12 wythnos ar ôl cael diagnosis.

Billy ac EleanorFfynhonnell y llun, Llun teulu
Disgrifiad o’r llun,

Billy ac Eleanor oedd rhieni Iola

Erbyn hyn mae Iola yn gweithio gyda'r elusen Brain Tumour Research, sy'n ymgyrchu dros mwy o fuddsoddiad mewn ymchwil i diwmorau ar yr ymennydd.

Er bod tua 500 o bobl yn cael diagnosis o diwmor yr ymennydd yng Nghymru bob blwyddyn, yn wahanol i sawl math arall o ganser dydy cyfraddau goroesi ddim wedi gwella llawer dros y degawdau diwethaf.

Ond maen nhw'n dweud mai dim ond 1% o wariant ymchwil canser a gafodd ei neilltuo ar gyfer ymchwil i diwmorau'r ymennydd rhwng 2002 a 2021.

Dywedodd Hugh Adams o'r elusen nad oedd wedi dod ar draws achos arall lle'r oedd tri aelod o'r un teulu wedi'u heffeithio gan yr un math o diwmor.

"Tiwmorau'r ymennydd yw'r math o ganser sy'n lladd y nifer fwyaf o blant ac oedolion o dan 40 oed, ac mae angen mwy o fuddsoddiad mewn ymchwil er mwyn dod yn nes at ddatblygu triniaethau a gwell canlyniadau," meddai.

"Mae angen cydraddoldeb o ran cyllid fel bod cleifion gyda thiwmor yr ymennydd yn gallu elwa o'r un math o gynnydd a sydd wedi ei weld mewn meysydd fel canser y fron a lewcemia."

Hugh AdamsFfynhonnell y llun, Brain Tumour Research
Disgrifiad o’r llun,

Mae Hugh Adams yn dweud nad oes digon o ymchwil yn cael ei ariannu

"Yr hyn sy'n rhyfeddol am Iola yw ei bod, er gwaethaf yr effaith ddinistriol mae'r afiechyd wedi'i chael ar ei theulu, wedi penderfynu gweithio gyda ni i geisio atal teuluoedd eraill rhag gorfod wynebu'r un profiad.

"Ei neges hi yw: 'Dyma ddigwyddodd i ni... dwi ddim eisiau iddo ddigwydd i neb arall.'"

Er nad yw'n un am siarad yn gyhoeddus yn aml, dywedodd Iola ei bod yn awyddus i godi ymwybyddiaeth.

"Does na'm geiriau i fedru rhoi drosodd sut beth oedd gweld y tri ohonyn nhw'n cael yr afiechyd yma," meddai Iola.

"Mae'n dorcalonnus gweld o'n digwydd i rywun da chi'n ei garu a methu gwneud dim byd amdano fo.

"Dwi ddim yn un sy'n siarad yn gyhoeddus o gwbl, ond dwi'n gwneud o rhag ofn y gall helpu teuluoedd eraill... mae eisiau mwy o ymchwil i'r canser yma hefyd."

Strategaeth Ganser Genedlaethol Cymru

Mewn ymateb, dywedodd Llywodraeth Cymru eu bod yn datblygu strategaeth ganser newydd ar gyfer Cymru, fydd yn cynnwys canser yr ymennydd.

"Mae'n ddrwg gennym glywed am golled Iola ac rydym yn cydnabod pa mor bwysig yw hyn i bawb sydd wedi cael eu heffeithio gan ganser," meddai llefarydd ar ran y llywodraeth.

"Rydym yn datblygu Strategaeth Ganser Genedlaethol Cymru i drawsnewid y ffordd y mae'r gwasanaeth iechyd yn atal, diagnosio a thrin y set hon o gyflyrau – gan gynnwys canser yr ymennydd.

"Bydd y strategaeth 10 mlynedd yn nodi dyfodol uchelgeisiol ar gyfer gofal canser yng Nghymru ac yn rhoi'r eglurder sydd ei angen ar y Gwasanaeth Iechyd i ganolbwyntio ar y set hon o gyflyrau a darparu gwell gwasanaethau i bobl Cymru.

"Mae hyn yn cynnwys cryfhau ymchwil, datblygu ac arloesi, a gwella mynediad at dreialon clinigol. Ers 2015, mae mwy na 200 o gleifion yng Nghymru wedi cael eu recriwtio mewn bron i 20 o astudiaethau ymchwil tiwmor yr ymennydd."

Dilynwch Cymru Fyw ar Facebook, dolen allanol, X, dolen allanol, Instagram, dolen allanol neu TikTok, dolen allanol.

Anfonwch unrhyw syniadau am straeon i cymrufyw@bbc.co.uk, dolen allanol.

Lawrlwythwch yr ap am y diweddaraf o Gymru ar eich dyfais symudol.

Pynciau cysylltiedig

Straeon perthnasol