Catchphrase Ysbyty Brynaber - Week 83

Key Language

Expressions/idioms
mân
different words for ‘pain’

New Words

Eironig			ironic
Penderfynol		determined
Cadw fy mhen		keep my cool
Gwylltio			to be/get angry
Gwallgof		mad
Difaru			to regret
Gwastraffu		to waste
Dig			angry
Gw’boi			good boy (from the English)
Lles			good; benefit
Dihuno			to wake up (SW)
Arwerthiant		sale
Ceir ail law		second hand cars
Drosodd		over
Iechyd			health
Go brin			hardly
Brws(h)			brush
Gwrach			witch
Urddas			dignity
Gwella			to get better; to improve
Tegell			kettle
Camargraff		wrong impression
Bihafio			to behave
Dêt			a date
Allan ar ddêt		out on a date
Ar bigau’r drain		on tenterhooks
Gwrthod		to refuse
Gadael llonydd		to leave in peace; to leave alone
Hawl			a right
Piau			to own
Hel allan		to throw out; to get rid (of person/animal)
Bricsen			a brick

Michelle pricks up her ears when she hears Arwyn talking about Jenny’s boring date with Chris.

Michelle - ...Tell her to keep clear of Chris.
Brian - Paid â siarad yn wirion!  Dydy o’m yn fusnas i neb ond Chris a Jenny...
Michelle - Ody, mae e.  Mae e’n fusnes i bawb.  
Arwyn - Are you holding something back from us, Michelle?
Michelle - Yeah.  If you really want to know...I was daft enough to marry that little creep.  For all of six months.  And then, I had to run away...I just couldn’t take it any more...

Michelle doesn’t want to reveal too much more about her marriage to Chris just yet. Is she over-reacting, or should Jenny be careful? 

Main Grammatical Points

When Chris says to Brian that he doesn’t want to ‘dangos ei hun’ – it’s not as dodgy as you might think! It doesn’t mean to expose himself thank goodness – it just means to show off!

Paid â dangos dy hun		Don’t show off
Mae’n dangos ei hun o hyd	He’s always showing off.

You could translate the last example as ‘He’s a real show-off’. Remember that when you translate it often sounds better if you translate Welsh verbs into English nouns – it sounds more natural than a literal translation in many cases.

Arwyn says that he and Brian have been up chatting  ‘tan oriau mân y bore’ – the small hours of the morning – ‘oriau mân y bore’. The word ‘bach’ is the more usual word for small, but ‘mân’ is used in a number of expressions to mean small too.

‘Glaw mân’ means drizzle (literally small rain) 	 ‘glaw mân’
‘Mân siarad’ means small talk or gossip

‘Torri’n fân’ means to chop finely

When Jac hears that Brian’s determined to win Agnes back he says ‘ Gobaith mul!’ which means ‘fat chance’ or ‘a snowball’s chance’. Literally it means that he’s got as much hope as a donkey – ‘mul’ - in a race! Yet another nice expression to try and learn to impress your friends!

Brian’s so depressed and angry following the revelation that Agnes and Jac are having a relationship that he’s resorted to drowning his sorrows with drink  - it’s only to be expected living with Arwyn! He wakes up one morning with a stinking hangover and has a bad headache – ‘cur pen’. In Welsh, and especially in North Wales we have a different word for the different pain that we feel.

Cur pen			a headache
Poen yn y bol		a stomach ache
Pigyn yn y glust		an ear ache
Dolur gwddw		a sore throat

Luckily we’re not so fussy in South Wales and we can get away with the word ‘tost’ to mean aby ache or pain. So:

Pen tost		a headache
Bola tost		a stomach ache
Clust tost		an ear ache
Gwddwg tost		a sore throat

Catchphrase Ysbyty Brynaber: Episode 247

Much to Arwyn’s surprise Jac turns up alone at the Yacht Club. He’s after some inside information on Brian’s state of mind…

Chris meanwhile is in seventh heaven after his date with Jenny …

Geirfa

Go lew			not so good
Diweddaraf		latest
Pryd o fwyd		meal
Mynnu			to insist
Diflas			boring
Bradychu		to betray
Coelio			to believe
Diweddar		recent
Fan hyn		here
Cartref henoed		old people’s home
Synnu			to be surprised
Dynes o’i hoed		a woman of her age

Golygfa 1

Chris - Diolch yn fawr.  Please call again...
Bloody answer machine...Hiya, Jenny...Fi sydd yma...Your dead keen, mean machine...Emmmmmm...Jest i ddweud fy mod i wedi bod yn trio dy  ffonio di ddoe a heddiw – ond heb lwc...Gyda llaw, heddiw yw dydd Mawrth, Chwefror y…15th…Sori, Chwefror y 15fed...A mae hi nawr yn exactly thirteen minutes i chwech...So, yeah, dw i jest moyn dweud fy mod i’n...Sori.  Got to go… mae Big Boss man Brian Rees ar fin cerdded i fewn i’r siop...Ok, see ya!
Brian - Pwy oedd ar y ffôn?
Chris - Roeddwn i’n siarad gyda Jenny...
Brian - O ie?  A pwy ffoniodd pwy?  Hi ffoniodd chdi?  Neu chdi ffoniodd hi?
Chris - Hi ffoniodd fi.  A dweud y gwir, Brian – sa i moyn dangos fy hun – ond…  Jenny’s got the hots for me...  big time...
Brian - Beth?
Chris - The hots.  Rwyt ti’n gwybod.  Mae hi’n keen.  Dead keen.  Aye.  
Brian - Rwyt ti’n dipyn o foi yn dwyt ti?
Chris - That’s what they keep on telling me, man...Lle ti’n mynd?  Gartref?
Brian - Ie.  
Chris - Sut mae pethau on the home front?
Brian - Agnes a fi, ti’n feddwl?
Chris - Aye...Unrhyw progress report?
Brian - Na.  Ddim felly.  Wel, dyma’r gwir: mae Agnes a Jac yn byw hefo’i gilydd yn fy hen dŷ fi.  Hefo fy mhlant i.  A dw i’n byw yn nhŷ Jac Whelan hefo Arwyn Saunders, cyn-ŵr Jennifer.  Eironig, ynde?
Chris - Mmmmm.  Eironig iawn.
Brian - Ond dyna fo...Fydd pethau ddim fel yna am yn hir iawn. A dw i’n benderfynol o gael fy ffordd.  Does neb yn gwneud ffŵl o Brian Rees.
Chris - That’s the spirit! Keep fighting…
Brian - Yn hollol. Reit, dw i am fynd yn ôl i’r tŷ rwan… Byddaf i yn ôl yma i gloi y garej erbyn deg.  Wyt ti’n O.K. yma?
Chris - I’m cool, man.
Brian - Felly mae eisiau bod.  Cool.  Dyna sut ydw i.  Cool.  Cadw fy mhen.  Peidio â gwylltio.  Pwyllo.  Dyna ydy gair mawr Arwyn.  Pwyllo.  Dyna mae o’n ei ddweud wrthyf i am ei wneud. Ond dan y masg, dw i’n hollol hollol wallgof. Fedraf i ddim peidio â meddwl am Jac yn cysgu hefo Agnes bob nos...
Chris - Dw i’n gwybod dy fod ti’n wallgof.  A sa i’n dy feio ti.

Golygfa 2

Arwyn - Jac!  Pa hwyl?  
Jac - Arwyn.  Sut mae pethau?
Arwyn - Yn dda iawn.  Sut wnest ti ddod draw i’r Yacht Club yma?
Jac - Mewn tacsi.
Arwyn - Ble mae Agnes heno ynte?
Jac - Agnes? Yn gweithio yn yr ysbyty.  So.  Ga’ i brynu drinc i ti? G + T fel arfer, ie?...reit, ble mae Michelle heno?
Arwyn - Yn gweithio yn y gegin.  Benjamin sydd tu ôl i’r bar heno...  
Jac - Ti hefyd.
Arwyn - Mae Agnes yn edrych ar dy ôl di’n dda ynte?
Jac - Ydy, mae hi.  Mae Agnes yn angel.  A dweud y gwir, dw i’n difaru mod i ddim wedi cyfarfod Agnes flynyddoedd yn ôl.  Dw i wedi gwastraffu cymaint o amser yn fy mywyd i...
Arwyn - Rydyn ni gyd yn teimlo felly weithiau.  Yffach!  Edrych arnaf i...Wyt ti’n cofio beth oeddwn i?  Surgeon.  Gyrfa.  Parch.  Cyflog.  Pensiwn.  Roeddwn i’n rhywun gyda statws yn y gymdeithas yma, Jac.  Ac edrych arnaf i heddiw...Wyt ti wedi gweld Brian yn ddiweddar?
Jac - Na.  Ddim ar ôl y diwrnod wnaeth Agnes a fi benderfynu dweud y cwbl wrtho fo.  Sut mae o?
Arwyn - A!  Wel...Byddai dweud ei fod e’n ddig yn understatement...
Jac - Wel, mae ond i’w ddisgwyl yn tydy?
Arwyn - Dylet ti ddiolch i fi, gw’boi...  
Jac - Pam?
Arwyn - Dw i wedi treulio sawl noswaith gyda fe yn trafod y sefyllfa...yn siarad am Brian ac Agnes.  Agnes a ti.  Brian a ti.  Rownd a rownd a rownd...
Jac - A penderfynu beth?
Arwyn - Dw i wedi dweud wrtho fe fwy nag unwaith i beidio ag ymateb yn wyllt.  Pa les fyddai hynny i neb?  Ond gair o rybudd i ti – o’r gorau?  Mae e’n benderfynol o gael Agnes yn ôl Jac.
Jac - Hmm. Gobaith mul!

Catchphrase Ysbyty Brynaber: Episode 248

Chris has had his hand treated at the hospital after suffering from a nasty burn and conveniently bumps into Jenny. Valentine’s day has got him all loved up and he makes quite an amorous revelation.

Brian wakes up with a hangover and is not pleased when he realises that Arwyn has betrayed him too…

Geirfa

Dihuno			to wake up (SW)
Arwerthiant		sale
Ceir ail law		second hand cars
Drosodd		over
Iechyd			health
Go brin			hardly
Brws(h)			brush
Gwrach			witch
Urddas			dignity
Gwella			to get better; to improve

Golygfa 1

Arwyn - Bore da...Dihuna fachgen. Brian...
Wyt ti’n teimlo’n rough?
Brian - Ydw.  Dw i’n teimlo yn uffernol o rough...
Arwyn - Wyt ti moyn i fi wneud coffi i ti ynte?  
Brian - Faint o’r gloch ydy hi?
Arwyn - Hanner awr wedi naw...
Brian - Damia!  Hanner awr wedi naw?  Ydy hi?  
Arwyn - Beth sydd?
Brian - Dw i fod mewn arwerthiant ceir ail law bore yma!
Arwyn - O, cer yn nes ymlaen...
Brian - Na.  Bydd o drosodd erbyn hanner awr wedi un ar ddeg.  (yn diodda)  O, fy mhen i.  Mae gen i gur pen uffernol.  
Arwyn - Sa i’n synnu.  Edrycha ar y botel brandi yna.  Does dim ar ôl...
Brian - Mae’n rhaid i mi stopio’r yfed yma bob nos.  Ddim yn unig mae Jac Whelan wedi dwyn fy ngwraig i – ond mae o’n dwyn fy nghwsg i a fy iechyd i hefyd!  Heb sôn am wneud llanast o fy mywyd i...
Arwyn - Brian...Doeddwn i ddim moyn dweud dim byd wrthyt ti neithwr, ond pan es i draw i’r Yacht Club, daeth Jac i mewn...
Brian - Hefo Agnes?
Arwyn - Na.  Ar ei ben ei hun...
Brian - Go brin!  Mae’n rhaid bod Agnes hefo fo – sut fuasai fo wedi medru dod draw?  Ar gefn brwsh fel gwrach?
Arwyn - Roedd Agnes yn gweitho yn yr ysbyty neithiwr. A dw i’n ei gredu fe.  Achos gofynnodd e i Michelle ffonio am dacsi iddo fe ddiwedd y nos.  Ond wnes i gynnig lifft iddo fe.  A gefais i fy ngwahodd i mewn.  Dyna pam oedd hi wedi hanner nos arnaf i’n dod gartref neithiwr...
Brian - Beth?  Gefaist di nightcap hefo Jac ac Agnes?
Jac - Edrycha yma, Brian...Dw i’n adnabod Agnes ers blynyddau.  A sa i’n mynd i stopio bod yn ffrindiau gyda hi achos y split yma...
Brian - Roeddwn i’n meddwl dy fod ti ar fy ochr i, Arwyn.
Arwyn - Sa i ar ochor neb, Brian.  Dw i ar ochr pawb.  A dw i’n gobeithio byddwch chi i gyd yn dod trwy hyn gyda tipyn bach o urddas...
Brian - Urddas, wir!  Huh!  Gawn ni weld am hynny.  Achos dw i ar fin gwneud rhywbeth i Jac Whelan...

Golygfa 2

Chris - Jenny?  Hiya...  
Jenny - Christopher...
Chris - Ah, ah, ah, ah!  Chris, plis!  Ac edrycha -
Jenny - Pam mae dy law di mewn bandage?
Chris - Damwain...  yn y garej....
Jenny - Damwain?  Beth wnest ti?
Chris - Picked up this welded bit of metal in the garage workshop without realising that it was still a bit on the hot side.  Then I sort of heard a sizzling sound in my ears before the nervous system kicked in...Ouch!
Jenny - Rhaid i ti fod yn fwy gofalus...
Chris - Allaf i gael cinio yma?
Jenny - Os wyt ti eisiau...
Chris - Self-service?
Jenny - Ie.  Dyna ti.
Chris - Wyt ti am ddod gyda fi?
Jenny - Dw i newydd fwyta, diolch yn fawr.
Chris - Wyt ti moyn coffi ynte?
Jenny - Dw i wedi cael coffi hefyd.  Gwranda, rhaid i mi fynd.  Dw i eisiau mynd draw i’r Adran X-ray.
Chris - Bydd rhaid i mi fwyta ar fy mhen fy hun ynte.
Jenny - Bydd, mae gen i ofn.
Chris - Ond, wyt ti’n gwybod beth?
Jenny - Beth?
Chris - Suddenly, I don’t feel hungry at all.  Dw i’n credu fy mod i am ddod gyda ti i’r Adran X-ray.  Dw i wastad wedi meddwl bod X-rays yn fascinating...
Jenny - Chris...Gwranda rwan...Gwranda...Dw i ddim yn meddwl dy fod ti wedi deall, ond mae gen i waith i’w wneud.  O.K.?
Chris - Dw i wedi dy ffonio ti cwpwl o weithiau...
Jenny - Do, dw i’n gwybod.  Mae’n ddrwg gen i fy mod i ddim wedi ateb yn ôl...
Chris - Ond?
Jenny - Dw i wedi bod mor brysur.  Hectic ofnadwy.  
Chris - Gefaist ti fy ngherdyn i?  Dydd Llun?  My Valentine card?
Jenny - Do, diolch.
Chris - Gefaist ti un gan rywun arall?
Jenny - Naddo, dim ond gen ti...
Chris - Roeddwn i’n meddwl buaset ti wedi danfon un i fi hefyd.  But there you go, hey!  I still live in hope!  
Jenny - Gobeithio bydd dy law di’n gwella Chris.
Chris - Dw i’n dy garu di, Jen.
Jenny - Sori, Chris.  Ond rhaid i mi fynd rwan.

Catchphrase Ysbyty Brynaber: Episode 249

Brian has taken none of Arwyn’s advice and goes round to confront Jac and Agnes…

Jenny is suspicious of Chris and calls round to see if Brian can shed more light on his background. Brian isn’t at home so she ends up chatting to Arwyn who has some inside info of his own about Chris’ past.

Geirfa

Tegell			kettle
Camargraff		wrong impression
Bihafio			to behave
Dêt			a date
Allan ar ddêt		out on a date
Ar bigau’r drain		on tenterhooks
Gwrthod		to refuse
Gadael llonydd		to leave in peace; to leave alone
Hawl			a right
Piau			to own
Hel allan		to throw out; to get rid (of person/animal)
Bricsen			a brick

Golygfa 1

Arwyn - Jenny – shwmai?  Beth wyt ti’n ei wneud yma ganol y bore fel hyn?
Jenny - Ydy Brian yma?
Arwyn - Brian, nag ydy.  Aeth e mas ‘bytu tri chwarter awr yn ôl.  Os wyt ti moyn Brian, cer draw i’r garej...
Jenny - Dydy o ddim yn y garej.  Gofynnais i ffrind ffonio drosof fi...
Arwyn - Gofyn i ffrind ffonio drosot ti?  
Jenny - Dyna pam dw i eisiau gair hefo Brian.  
Arwyn - Dere i eistedd...
Jenny - Diolch...
Arwyn - Wyt ti moyn disglaid?  Mae’r tegell newydd ferwi...
Jenny - O.K.  ynte.
Arwyn - Mae rhywbeth yn dy fecso di, allaf i ddweud.  Beth sydd?  
Jenny - Dw i’n poeni...poeni am y boi yma... Y boi sy’n gweithio yn y garej.  Christopher Roberts...
Arwyn - O, ie?  Beth am ‘bytu fe?
Jenny - Wel...Lle ydw i i fod i ddechrau?  Emmm...Dw i ddim yn gwybod yn iawn beth sy’n digwydd...Efallai mai fi sydd ar fai. Efallai fy mod i wedi rhoi camargraff iddo fo...Dw i ddim yn gwybod...Ond dw i yn gwybod un peth...Mae o’n bihafio mewn ffordd od...ffordd od iawn.
Arwyn - Od – sut?
Jenny - I dorri stori hir yn fyr...Fel rwyt ti’n gwybod, wnaeth Chris fy ngwahodd i allan ar ddêt...Aethon ni i’r Light of Asia...Doeddwn i ddim hyd yn oed yn leicio’r boi...Ond am ryw reswm wnes i gytuno...
Arwyn - A beth wedyn?  
Jenny - Roedd hi’n noson ofnadwy...Wnes i ddim mwynhau fy hun o gwbl...Roeddwn i ar bigau’r drain drwy’r nos...Doeddwn i ddim yn gwybod beth oedd y boi yma yn mynd i’w ddweud nesaf...Fedraf i ddim disgrifio’r peth ond mae yna rywbeth od amdano fo...
Arwyn - Dwyt ti ddim yn mynd mas gyda fe, wyt ti?
Jenny - Nag ydw siwr!
Arwyn - Dyna ti ynte.  Beth yw’r broblem?
Jenny - Y broblem ydy ei fod o’n gwrthod gadael llonydd i mi.  A beth sy’n waeth, dw i’n gwybod dim amdano fo. Dw i ddim yn ei adnabod o’n dda o gwbl. Felly, dyna pam dw i wedi galw draw yma.  Roeddwn i wedi gobeithio clywed dipyn bach am gefndir Chris gan Brian ...
Arwyn - Wel, dw i’n gwybod un peth am ‘bytu fe...Roedd e’n arfer bod yn briod gyda Michelle Tremain, barmaid yr Yacht Club.  Ac yn ôl Michelle, roedd y briodas drosodd o fewn chwe mis...

Golygfa 2

Jac - Hei, hei... Dau funud. Fyddaf i yno rwan...
Brian - Agor y drws yma!  Agor o, wnei di?
Jac - Brian...  
Brian - Agor y drws yma!  Agor o!  
Jac - Na.  Wnaf i ddim agor y drws nes dy fod ti’n pwyllo...
Brian - Dw i’n mynd i roi un cynnig arall i chdi...
Jac - Does dim pwynt i ti drio codi ofn arnaf i, Brian.
Brian - Ofn! Dwyt ti ddim yn gwybod beth ydy ystyr y gair eto!
Jac - Mae Agnes i ffwrdd ar gwrs.  So get lost.
Brian - Paid ti â meiddio dweud wrthyf i beth i’w wneud!  Hwn ydy fy nhŷ i!  Fy nhŷ i!  Does dim hawl gen ti fy nghau i allan o fy nhŷ fy hun!
Jac - Brian – pwylla, wnei di?  Calm down.
Brian - Fy nhŷ i ydy hwn!  Fy sydd piau fo!
Jac - Os wyt ti eisiau, mae Agnes a fi yn hapus i dy brynu di allan...
Brian - Dwyt ti ddim yn mynd i fy mhrynu fi allan!  Dwyt ti ddim yn mynd i fy hel i allan o’r tŷ yma. A dwyt ti ddim yn mynd i fy hel i allan o fywyd Agnes chwaith.
Jac - Brian, pwylla!  Jest pwylla, wnei di plis! 
Brian - Paid ti â dweud wrthyf i am bwyllo!  Chdi ydy’r un ddylai bwyllo!  Pwyllo cyn meddwl am ddod yn agos at Agnes erioed!  Agor y drws yma a gad fi i mewn, wnei di!
Jac - Na wnaf.
Brian - Reit.  Dyna ddigon.  Wyt ti’n gweld y scriwdreifar yma...?
Jac - Ydw...
Brian - Wyt ti’n gwybod beth dw i’n mynd i’w wneud hefo fo?
Jac - Ie, ie. ‘Scratshio’ fy nghar i, ie? Scratshia fy nghar i. Pa wahaniaeth fydd hynny’n ei wneud i fi?  Ond os ydy o’n dy helpu di i ddod dros yr aggression yma – wel, go ahead, Brian – it could be therapeutic for you, mate...
Brian - Na!  Dw i ddim yn mynd i ‘scratshio’ dy gar di!  Does dim ots gen i am dy gar di!  
Jac - Plis, jest gad i fi fod.
Brian - Bricsen.  Edrycha – ti’n gweld hon...?
Jac - Ydw...
Brian - Wel, dyma chdi.  Cymer hon...

Synopsis

Jenny bumps into an injured Chris at the hospital.

Test yourself

1.	 Which of the following words is a synonym for ‘bach’?
	
	a)	 man
	b)	 mân
	c)	 main
  
2.	 You have a tummy-ache. Which word for ‘ache’ do you use with ‘stomach’?
	
	a)	 poen
	b)	 cur 
	c)    pigyn

3.	 Which word for ‘ache’ do you use if you have a ‘headache’?
	
	a)	 poen
	b)	 cur 
	c)    pigyn

4.	 The word ‘dolur’ is used to mean ‘ache’/’pain’/’sore’ with which of the following?
	
	a)	 gwddw
	b)	 clust
	c)    bol
  	 
5.	 Which phrase is the best way to say ‘they’re showing off’?
	
	a)	 maen nhw’n dangos eu hunain
	b)	 maen nhw’n dangos eu hunain bant
	c)    maen nhw’n dangos i ffwrdd

6.	 If you ‘keep your cool’ in Welsh, you ‘cadw’ch...?
	
	a)	 cŵl
	b)	 dŵr
      c)     pen