Catchphrase Ysbyty Brynaber - Week 72

Key Language

Dweud wrth/siarad â/gwrando ar
Mutating after prepositions
Heb os nag oni bai
Newydd + verbal noun

New Words

Ar fy mhen fy hun	on my own
Tawel			quiet
Partïon			parties
Difetha			to spoil
Ymddangos		appear
Isel			low
Lan a lawr		up and down
Gwên			smile
Gwep			SW form of wyneb
galw heibio		to call by
talu			to pay
gormod o waith		too much work
bwcio			to book
gwyliau			holiday(s)
anhygoel		unbelievable
coelio			to believe
gollwng			to let go
symud			to move
chwerthin		to laugh
pell			far
nofio			to swim
yn araf bach		very slowly
rhy hen			too old
sgiliau			skills
cyhyrau			muscles
oeri			to get cold
ymweld a		to visit
tynnu			to pull or to take off
wastad 		always
taclus			tidy
gwadu			deny
sut un			what type
chwerw			bitter
llwyddiant		success
methiant		failure
cenfigen		jealousy
o bwys			of importance
traeth			beach
well byth		even better
cryfach			stronger
cynnig			try, attempt
piau			to own	

A real dampener was put on Rhodri’s Guy Fawkes Night when someone sabotaged his bonfire and set it on fire a day early.

Agnes reassures Jac that she still loves him, and says that they should bide their time a little longer before telling Brian the truth.
 
Agnes - Naddo.  Ddim o gwbwl...Dw i’n dy garu di yn fwy na dw i wedi caru neb 
erioed.  Ond mae’n rhaid i ni drin Brian yn ofalus iawn...
Jac - O.K.….
Agnes - Pan mae’r amser yn iawn i ddweud.  Bryd hynny’n dw i am ddweud y 
gwir i gyd.  Y gwir am ‘bytu ti a fi.

Main Grammatical Points

There isn’t just one word in Welsh for the English word ‘to tell’.  We have to say ‘dweud wrth’ - literally ‘to say to’.  However, if we ‘speak to’ someone we say ‘siarad â’ or ‘siarad i’ and if we listen to something we say ‘gwrando ar’.  

Make sure you use the soft mutation after ‘dweud wrth’, ‘siarad i’ and ‘gwrando ar’, but the aspirate mutation after ‘siarad â’

Mutations are the bane of most learners’ lives.  It’s always so hard to remember when you need to do it.  Try and learn the following prepositions off by heart if you can - once you’ve learnt them as a kind of rhyme, it’ll really help you to remember when to use the soft mutation!

am ar at gan
dros drwy wrth dan
heb hyd i o

You may have already come across the expression ‘heb os nag oni bai’ - meaning definitely.  It sounds very long compared to the English doesn’t it?  But, here’s a tip - if you think of it as meaning literally - heb os - ‘without an if’ - nag oni bai ‘or an unless’ - it’ll definitely seem like less of a mouthful!

Agnes can’t believe that Jac wants to get out of the physiotherapy pool so quickly as they’ve only just gone in.  She says:

Newydd ddod i mewn ydyn ni - ‘we’ve just come in’, or literally translated ‘we are newly coming in’

The word newydd in front of a verbal noun conveys the meaning of something having just or recently happened.  

Mae hi newydd fynd		she’s just left
Maen nhw newydd briodi	they’ve recently got married
Dw i newydd weld Jac		I’ve just seen Jac

I’m sure you’ve noticed that the verb that follows ‘newydd’ takes a soft mutation in this particular construction.

Catchphrase Ysbyty Brynaber: Episode 214

There’s more bad news for Brian.

Jac’s mood seems to have lightened a little, but he still has a minor concern.

Jenny tells Agnes about her weekend break.

Geirfa

Ar fy mhen fy hun	on my own
Tawel			quiet
Partïon			parties
Difetha			to spoil
Ymddangos		appear
Isel			low
Lan a lawr		up and down
Gwên			smile
Gwep			SW form of wyneb
galw heibio		to call by
talu			to pay
gormod o waith		too much work
bwcio			to book
gwyliau			holiday(s)
anhygoel		unbelievable
coelio			to believe

Golygfa 1

Agnes - A pryd yn gymwys oedd hyn?
Jenny - Wythnos diwethaf…Sori, Agnes.  Mi ddylwn i fod wedi dweud rhywbeth cyn hyn...ond ches i ddim cyfle...Dw i wedi bod i ffwrdd, wyt ti’n gweld...
Agnes - O neis iawn?  Rhywle diddorol?
Jenny - I Ddinbych-y-Pysgod.
Agnes - Ah.  Dy hoff le di yn y byd i gyd!
Jenny - Ie.  Fy hoff le fi yn y byd i gyd.  Ar fy mhen fy hun wrth gwrs.  Ond mae o’n change bach... Penwythnos bach tawel oeddwn i eisiau...Ond roedd yna gymaint o bartïon stag yno...
Agnes - Tenby - the Stag Capital of West Wales maen nhw’n galw’r lle erbyn hyn....
Jenny - O, roedd hi’n biti gweld y lle yn cael ei ddifetha...
Agnes - Diolch i ti am ddweud wrthyf i ‘bytu beth ddywedodd Jac...
Jenny - Efallai bydd o’n well yr wythnos yma...Ond pan welais i o wythnos diwethaf roedd o’n ymddangos yn isel iawn.  Digalon iawn...
Agnes - Ie, ond ar ôl llawdrinieth mor fawr byddet ti’n disgwyl iddo fe fod lan a lawr... Dylwn i gael gair gyda Janet y physio dw i’n credu...
Jenny - Hei, faint o’r gloch ydi hi? 
Agnes - Pum munud ar hugain i ddau.	
Jenny - O... well i mi fynd i fyny i’r ward...Hwyl i ti.
Agnes - Ie, mae’n well i mi fynd yn ôl hefyd.  Hwyl, Jenny...
Jac - Haia...
Agnes - Mae’n braf gweld gwên ar y wep yna…
Jac - Pam wyt ti’n dweud hynny?
Agnes - Wel, mae gwenu yn well na gwgu yn dyw hi?
Jac - Mae gwenu yn well na gwgu?  Beth ydy gwgu?  
Agnes - O rwyt ti’n gwybod...Pan wyt ti’n edrych...wel, fel hyn...
Jac - What, vicious...?
Agnes - Na, ddim vicious - y twpsyn!  O ...beth yw’r gair Saesneg am gwgu eto...To frown - dyna fe!
Jac - Me?  I never frown...
Agnes - Ddim dyna beth dw i wedi ei glywed...
Jac - Can’t keep anything under wraps in this place can you?
Agnes - Na…
Jac - I am a bit worried, though...
Agnes - Pam?
Jac - Y physio yfory.  Physio y pwll nofio yfory.
Agnes - Fyddi di’n iawn, Jac...
Jac - Dw i ddim mor siwr.  Wnei di ddod hefo fi?

Golygfa 2

Brian - Na!
Wendy - Pam ddim?  
Brian - Fedra’ i ddim siarad fan hyn, Wendy!
Wendy - Listen, I’m asking you a straight forward question...right?
Brian - Ga’i alw heibio’r fflat heno plis? Gawn ni siarad yn iawn wedyn.  Dw i’n brysur Wendy.
Wendy - Just answer me!
Brian - O.K.
Wendy - Well?
Brian - Fedra’ i ddim dod hefo chdi...ond dw i’n fodlon talu…
Wendy - That’s great, that is!
Brian - Fedra’ i ddim -
Wendy - Really great.  Fedra’ i ddim dod hefo chdi, ond dw i’n fodlon talu...
Brian - Mae gennyf i ormod o waith fan hyn.
Wendy - It’s just a holiday.  Gwyliau.  It’s what I need.  It’s what you need.  What we both need.  Just to get away.  Just to talk again.  Just to sort ourselves out...A fresh start...Maybe even to find each other again...It’s not impossible...
Wendy - Let’s take a package: head somewhere hot.  It’s already getting a bit chilly in the evenings now...
Brian - Dw i’n gwybod beth wyt ti’n trio ei wneud...Ond...
Wendy - Ond beth?
Brian - Dydy o ddim yn mynd i weithio.  Ti a fi.  Dydy o ddim yn mynd i weithio...
Wendy - Well tough!  I’ve already booked.
Brian - Beth?
Wendy - You heard.  Dw i wedi bwcio gwyliau yn barod.
Brian - Heb ddweud wrthyf fi?
Wendy - Yeah.  ‘Cause I knew you’d never come otherwise...
Brian - A pwy sy’n talu am hyn i gyd?
Wendy - Ti, wrth gwrs!  Pwy arall?
Brian - Fi?
Wendy - Wel, dw i’n skint.
Brian - Gret.  So, dw i wedi talu am wyliau dw i ddim hyd yn oed eisiau.
Wendy - But you’ll love it once you get there.  We’ll have a ball!
Brian - Mae hyn yn anhygoel!  Fedra’ i jyst ddim coelio hyn.
Wendy - Friday morning - Lanzarote here we come.
Brian - Am faint o amser?
Wendy - Saith diwrnod.
Brian - Wythnos!  Wendy - dwi ddim yn dod!  O.K.?
Wendy - Oh, yes you are...

 

Catchphrase Ysbyty Brynaber: Episode 215

Jac is a strong believer in the old adage that ‘you can’t teach an old dog new tricks’.

Geirfa

gollwng			to let go
symud			to move
chwerthin		to laugh
pell			far
nofio			to swim
yn araf bach		very slowly
rhy hen			too old
sgiliau			skills
cyhyrau			muscles
oeri			to get cold
ymweld â		to visit
tynnu			to pull or to take off
wastad 		always
taclus			tidy

Golygfa 1

Agnes - O.K.?  Wyt ti’n O.K.?
Jac?  Wyt ti’n iawn?…
Jac - Paid â gadael i mi fynd right...Paid â fy ngollwng i.
Agnes - Wna’ i ddim...
Jac - Paid â symud -
Agnes - Sa i’n symud dim -
Jac - Agnes...Paid â chwerthin rwan - right...?
Agnes - Wna’ i ddim siwr.
Jac - Mae gennyf i confession...
Agnes - Paid â dweud!  Rwyt ti’n allergic i ddŵr!
Jac - As a matter of fact, dwyt ti ddim yn rhy bell o’r gwir...
Agnes - Beth?  O na, Jac.  Paid â dweud. Dwyt ti ddim yn gallu nofio, wyt ti?
Jac - Emmmm. Nag ydw...Look, if I go under, you’ve got to help get me back up quick...Alright?
Agnes - Dere i ni fynd yn araf ynte...Yn araf bach i ddechrau.  Iawn?  
Jac - Yep...Just about...
Agnes - Rhaid i ti ddysgu nofio Jac...
Jac - No way, Jose!
Agnes - Pam ddim?
Jac - Dw i’n rhy hen.
Agnes - Does neb yn rhy hen i ddysgu sgiliau newydd...
Jac - Dw i’n rhy hen i ddysgu nofio...Heb os nag oni bai.
Agnes - Ymarfer y cyhyrau - the muscles.  Dyna beth mae nofio yn ei wneud i ti.  A bydd un sesiwn y dydd yn gwneud byd o les...
Jac - Dw i’n rhy hen I’m telling you!
Agnes - O.K.?
Jac - Gawn ni fynd rwan?
Agnes - Newydd ddod i mewn ydyn ni.
Jac - Dw i’n teimlo’n oer.  Right?  Dw i’n oeri yn y pwll yma.
Agnes - O.K.  ynte...

Golygfa 2

Jenny - Brian?  Sut mae pethau erbyn hyn?
Brian - Sut mae’r claf heno…?
Jenny - Newydd gael ei swper...
Brian - Ydy hi’n iawn i mi ymweld ag o?
Jenny - Ydy, ydy.  Dim problem.  
Brian - Diolch.
Jenny - Hwyl.
Brian - Helo...!
Jac - Bri, boi.  Gad i fi dynnu’r headphones yma i ffwrdd...
Brian - Ar beth oeddet ti’n gwrando?
Jac - Radio’r Ysbyty.
Brian - Ydy o’n dda?
Jac - Nag ydy.  Dipyn bach yn amateur a dweud y gwir...
Brian - Dyna ydy’r pwynt, y twpsyn!  Gwaith gwirfoddol ydy o.
Jac - Gwaith gwirfoddol?  Voluntary work right?  Yeah - some hick-D.J. from out of town probably...
So.  How’s life outside in the big bad world?
Brian - Fel ag erioed, w’sti.
Jac - Still big and bad.  Mawr a drwg!
Brian - Ie, fel ag erioed - mawr a drwg.
Jac - Fel ag erioed.  I like that.  Sounds a bit old-fashioned...
Brian - Hmmm.  Wel, ydy mae’n debyg.  Dipyn bach yn hen ffasiwn.  Ond dyna oedd Nain wastad yn ei ddweud: ‘Sut ydych chi Nain?  Fel ag erioed w’sti.’
Jac - And it means ‘as ever’, doesn’t it?
Brian - Ie - as it’s always been...
Jac - Bri, I feel like I’m losing it you know?  Dw i’n dechrau mynd yn doolally...
Brian - Jac, dw i’n...
Jac - I feel like my life drifted off somewhere on the Irish Sea a few weeks back and never returned...
Brian - Ond fyddi di ddim yn stuck yn fan hyn am byth...
Jac - Mmmmm...
Brian - Mae gennyt ti dŷ.  Tŷ dw i’n ei gadw’n daclus i chdi, gyda llaw.
Jac - Not hosting any orgies there then?
Brian - Wel, wyt ti’n gwybod.  Cwpwl o swingers parties...ond ddim byd mawr…
Jac - That’s a relief!

 

Catchphrase Ysbyty Brynaber: Episode 216

Brian gets very possessive.

It looks like Rhodri might have let the cat out of the bag, and Brian wants details…

Geirfa

gwadu			deny
sut un			what type
chwerw			bitter
llwyddiant		success
methiant		failure
cenfigen		jealousy
o bwys			of importance
traeth			beach
well byth		even better
cryfach			stronger
cynnig			try, attempt
piau			to own	

Golygfa 1

Brian - Rhodri …?
Rhodri - Beth?
Brian - Tyrd yma am eiliad plis.
Rhodri - …Ie?
Brian - Wyt i’n gwybod beth wnest ti ddeud wrthyf i yn y car jyst rwan ar y ffordd yn ôl o’r ysgol...?
Rhodri - ‘Bytu Lord of the Rings?
Brian - Naci.  Na, na.  Ddim hynny.  Ddim Lord of the Rings...Ond am dy fam...Pan wnest ti ddweud ei bod hi wedi mynd i nofio....
Rhodri - Hi ddywedodd neithwr...
Brian - Hefo rhywun?  Ie?  Aeth hi i nofio hefo rhywun arall?  Dydy o ddim ots, Rhodri…Cer i watsiad y telly, yli.
Agnes - Brian?  Diolch i ti am edrych ar ôl Rhodri.
Brian - Pleser.  Doeddwn i ddim yn siwr beth oedd yn digwydd efo Beca...
Agnes - Mae mam Ffion yn dod â hi yn ôl yma am saith o’r gloch...Diolch i ti aros amdanaf i…
Pam wyt ti’n edrych arnaf fi fel yna?  Beth sydd?
Brian - Chdi.
Agnes - Beth am ‘bytu fi?
Brian - Rwyt ti’n gweld Jac, yn dwyt ti?
Agnes - Beth sy’n gwneud i ti feddwl hynny?
Brian - Dwyt ti ddim yn gwadu ynte?
Agnes - Pwy ddywedodd wrthyt ti?
Brian - Mae o’n wir yn tydy? 
Agnes - Pwy ddywedodd...?
Brian - Paid â gwadu!  Dwi’n gwybod ei fod o’n wir...!
Agnes - Ateb fi, wnei di!  Pwy ddywedodd wrthyt ti?
Brian - Arwyn Saunders
Agnes - Arwyn?  A rwyt ti’n ei gredu fe?
Brian - Pam lai?  Does gennyf i ddim rheswm i beidio ei gredu o.
Agnes - Fi a Jac?  Dyna beth wedodd e?
Brian - Ydy o’n wir?
Agnes - Come off it, Brian.  Rwyt ti’n gwybod sut un yw Arwyn.  Rwyt ti’n gwybod faint mae e’n yfed... Rwyt ti’n gwybod ei fod e wedi gwneud mess o’i fywyd...a rwyt ti’n gwybod pwy mor chwerw yw e erbyn hyn... 
Brian - Ond pam fuasai fo’n dweud celwydd?  Does dim rheswm iddo fo ddweud celwydd.
Agnes - Pam wyt ti’n meddwl?  Mae Jac yn llwyddiant a mae Arwyn yn wel...mae Arwyn yn fethiant, yn anffodus.  Cenfigen.  Cenfigen pur... a dipyn bach o spite efallai.  Dyna beth yw hyn..
Brian - Felly rhywun arall ynte. 
Agnes - Beth?
Brian - Rhywun arall, meddai fi!  Rwyt ti’n cael affair hefo rhywun arall yn dwyt!
Agnes - Nac ydw...Dw i....Sa i yn...
Brian - Wyt ti’n siwr?  Wyt ti’n dweud y gwir?
Agnes - Edrycha, smo beth dw i’n ei wneud o unrhyw bwys i ti...
Brian - O, ydy mae o...
Agnes - Nag yw ddim...
Brian - Dyna lle ti’n wrong.  Mae beth wyt ti’n ei wneud yn bwysig i mi...Achos rwyt ti dal yn fam i fy mhlant i...
Agnes - Mae’n well i ti adael nawr dw i’n credu.
Brian - Jyst cofia beth ddywedais i...Os ydw i’n dy weld ti efo dyn arall - dydy o ddim ots pwy ydy o - dw i am ei ladd o.  Wyt ti’n deall?

Golygfa 3

Wendy - ...Ie...A fi hefyd, Vicky...Dw i eisiau bod mewn beachside bar yn Lanzarote y funud hon...Ond paid â becso, byddwn ni ar y traeth erbyn amser cino ‘fory...O’r diwedd - dyma dadi!
Wendy - O’r diwedd.  Ble wyt ti wedi bod...?
Brian - Oes gennyt ti gwrw yma?  Neu’n well byth, rhywbeth cryfach...
Wendy - Dwyt ti ddim am gynnig un i fi ynte?
Brian - Mae hi’n gweld rhywun arall.
Wendy - Pwy?  
Brian - Pwy wyt ti’n ei feddwl…?  Agnes.  Mae hi’n gweld rhywun arall!  Roeddwn i’n meddwl i ddechrau mai Jac oedd o...Ond fuasai Jac ddim...Fuasai fo ddim yn gwneud rhywbeth fel hyn i mi - mae o’n ormod o fêt.
Wendy - Sut wyt ti’n gwybod bod Agnes yn gweld rhywun ynte?
Brian - Wnaeth Rhodri ollwng y gath o’r cwd.
Wendy - Rhodri “gollwnged” the what from the what?
Brian - Gollwng y gath o’r cwd...Let the cat out of the bag.  Affair.  Dyna beth ydy hyn.  Full-blown affair!  Mae Agnes yn cael affair!
Wendy - Big deal, Brian.  So what?
Brian - So what? Wyt ti eisiau gwybod pam!  Fi sydd pia Agnes - fi a neb arall!  Wyt ti’n deall?  Fi a neb arall! 

 

Synopsis

Jac’s concern about the water therapy following the amputation is made perfectly clear when he admits to Agnes that he can’t swim.

Nothing’s going well for Brian - not only has Wendy organised a holiday to Lanzarote for her, Vicky and Brian, behind Brian’s back but she’s also informed him that he’s paying for it!

Brian confronts Agnes and tells her that Arwyn has already told him the truth about her affair with Jac. She denies it by saying that Arwyn must have been too drunk to know what he was saying.

Test yourself

1.	You use a soft mutation after the preposition ‘drwy’ (through):
	
	a)	Always
	b)	Never
	c)	Sometimes
  
2.	Jac learns the word ‘gwgu’, but what does it mean?:
	
	a)	vicious 
	b)	to glare 
	c)  to frown

3.	‘Too old’ in Welsh is translated as:
	
	a)	gormod hen
	b)	ail hen 
	c)  rhy hen

4.	‘Cer’ is the second person command form generally used in South Wales and means:
	
	a)	go
	b)	come
	c)  drive
  	 
5.	‘Mae Brian newydd weld Agnes’ means:
	
	a)	Brian’s about to go and see Agnes
	b)	Brian’s just seen Agnes  
	c)  Agnes wants to see Brian

6.	If you ask someone to tell you a story in Welsh, you say:
	
	a)	Dywed stori wrthyf fi
	b)	Dywed stori â mi
	c)  	Dywed stori ar fi