Catchphrase 2004: Ysbyty Brynaber - Week 62

Key Language

Feminine/Masculine nouns
Adjectives coming before the noun
Y naill/Y llall

New Words

Newid				change
Hir				long
Tawel				quiet
Gadael				to leave
Penderfyniad			decision
Hawdd				easy
Camgymeriad			mistake
Mynnu				to insist
Rhegi				to swear
Dwyt ti ddim yn gall		you’re mad
Unman				nowhere
Ffeithiau			facts
Mae e’n briod			he’s married
Rhywsut			somehow
Diflannu			to disappear
Rhyfedd			strange
Gobeithion			hopes
Chwaith			either
Cyfle				a chance
Dychmygu			to imagine
Teimlad				feeling
Hyderus			confident
Anhygoel			unbelievable
Gwir				truth
Methu dioddef meddwl		cannot stand to think
Diolchgar			grateful
Twyll a brad			deception
Pen ucha’n isa			upside down

Main Grammatical Points

Feminine/Masculine nouns

You know that every noun must have a gender.  Nouns are either masculine or feminine.  The problem is that there is no hard and fast rule about which nouns have which gender.  I’m afraid that the only accurate way to find out is to check in a dictionary.

There are certain pointers that can help you:

All nouns ending in -es are feminine:	 	ysgrifenyddes
All nouns ending in wraig are also feminine 	myfyrwraig

You will have noticed I’m sure that when we talk about the weather we use the feminine form hi - 

Mae hi’n braf - it’s fine.  However and here’s the odd thing - nouns that relate to the weather are generally masculine.

Gwynt; glaw; niwl 

Most verb-nouns are masculine: canu da (good singing)
Most nouns referring to geographical features are feminine: afon fach (small river)
Most nouns to do with illnesses are feminine: y frech goch (measles)
Most collective nouns are feminine: y dorf (the crowd)

Adjectives coming before the noun

Arwyn says 

Roedd perffaith reswm da fi - I had a perfectly good reason 

We have referred to the rule that most adjectives come after the noun: bachgen da.  We have also noted that a few can come before the noun as well as after the noun, for example - hen - hen ddyn,  prif- prif lythyren -capital letter, unig - unig blentyn - only child; hoff- hoff lyfr - favourite book.

Here are a few more for you to note:

Gwahanol - gwahanol liwiau		different colours
Llawn - llawn bywyd			full of life
Gwir enw				true name
Prin ddechrau				barely started
Cam argraff				wrong impression

Note that when these adjectives follow the noun their meanings change:

Gwir angen		a real need
Angen wir		a true desire
Cas bethau		hated things
Pethau cas		nasty things
Hoff nofelydd		favourite novelist
Nofelydd hoff		dear novelist. 

Y naill/Y llall

Agnes says:

Gallwn ni aros dros nos yn y naill le neu’r llall

Y naill and y llall are used as pronouns when two objects are being compared or contrasted.
Mae’r naill yn dew a’r llall yn denau
One is fat and the other one thin

When referring to plural nouns
The forms are y rhain and y llaill

Mae’r rhain yn rhy fach a’r lleill yn rhy fawr
These are too big and the other ones too small

Ysbyty Brynaber: Episode 184

Brian tells Jenny that he has left Wendy and that he thinks that he’s made the biggest mistake of his life.

Arwyn arrives on the scene and Jenny has a few words of advice for him.

Jac tells Agnes that Brian has moved in to live with him.  She feels it’s time to tell Brian of their affair.  Jac thinks that it would be very unwise to do so at the moment.

Geirfa

Newid				change
Hir				long
Tawel				quiet
Gadael				to leave
Penderfyniad			decision
Hawdd				easy
Camgymeriad			mistake
Mynnu				to insist
Rhegi				to swear
Dwyt ti ddim yn gall		you’re mad
Unman				nowhere

Golygfa 1

Brian - ………a dyma ti dy GERDYN.
Jenny - Diolch.
Brian - Ar dy ffordd adref o’r gwaith wyt ti?
Jenny - Ie.
Brian - Diwrnod caled?
Jenny - Diwrnod hir.  Ond eithaf tawel.
Brian - Oedd Agnes yn y gwaith heddiw?
Jenny - Na.  Dw i ddim yn meddwl ei bod hi.  Neu efallai ei bod hi ond welais i mohoni os oedd hi yn 
yr ysbyty...
Brian - Dw i wedi gadael Wendy.
Jenny - Gadael Wendy?
Brian - Ydw.
Jenny - Ers pryd?
Brian - Yr wythnos diwethaf. Doedd o ddim yn benderfyniad hawdd.  A dw i’n benderfynol o’i chefnogi 
hi.  Ond dwi wedi gwneud camgymeriad mwya mywyd.  
Jenny - Hefo Agnes wyt ti eisiau bod?
Brian - Ie.  Hefo Agnes dw i eisiau bod.
Jenny - Ble rwyt ti’n byw rwan?
Brian - Mae Jac Whelan wedi bod mor garedig â gadael imi aros yn ei dŷ o.  Dy hen dŷ di.
Jenny - Ydy Agnes yn gwybod fod pethau drosodd rhwng Wendy a ti?
Brian - Nac ydy.  Ddim eto.  Efallai ei bod hi wedi clywed.  Ond dw i ddim wedi dweud wrthi hi.  
Ond dw i’n bwriadu siarad hefo hi’r wythnos yma.  Mae Jac yn mynd i helpu...
Jenny - Gobeithio bydd bob dim yn iawn.  Hwyl
Brian - Hwyl, Jenny...
Arwyn - Jenny.
Jenny - Arwyn.
Arwyn - Wedi talu am dy betrol?
Jenny - Ydw.  A prynu dau baced o fferins.  Dwyt ti ddim yn gyrru gobeithio?
Arwyn - Gyrru?  Wrth gwrs fy mod i’n gyrru.  Dacw fy nghar i draw fan’co.  Wrth bwmp 
pedwar...
Jenny - Rwyt ti’n drewi o ddiod.
Arwyn - Nac ydw!  Sa i wedi yfed tropyn.
Jenny - Arwyn...Mi glywais i beth ddigwyddodd yn yr ysbyty yr wythnos diwethaf...
Arwyn - Ac wyt ti’n gweld bai arna i?
Jenny - Roedd o’n beth gwirion iawn i’w wneud.
Arwyn - Edrycha ‘ma: roedd rhywun o’r ysbyty wedi rhoi fy rhif ffôn i i ryw hac papur newydd...
Jenny - A beth wnest ti?
Arwyn - Y cyfan wnes i oedd mynnu cael ei enw fe.
Jenny - A dod draw i’r ysbyty yn chwil gaib.  Yn gweiddi.  A rhegi.  A lluchio potiau o gwmpas y 
ward.
Arwyn - Rôn i’n grac.  Ac roedd perffaith reswm ‘da fi tros deimlo’n grac!  Roedd rhywun wedi rhoi fy 
rhif ffôn i i rhyw hac!
Jenny - Arwyn, wyt ti’n deall na chei di byth weithio yno eto?
Arwyn - Dw i ddim eisiau gweitho yno byth eto!
Jenny - Dwyt ti ddim yn gall.

Golygfa 2

Agnes - Ond fydd y plant yn O.K...
Jac - Agnes, does dim pwynt.
Agnes - Ond chawson ni ddim eiliad ‘da’n gilydd tros y penwythnos dwetha ‘ma.  Ac mae Duncan 
wedi mynd nôl i Birmingham nawr, on’d ydy e?
Jac - Ydy.
Agnes - Felly - beth yw’r broblem?
Jac - Mae gen i ‘lodger’ yn y tŷ…
Agnes - Fe neu hi?
Jac - Fo.
Agnes - Ond dy dŷ di yw e.  A fy nhŷ i yw hwn.  Allwn ni aros dros nos yn y naill le neu’r llall.
Pam wyt ti’n edrych fel’na?  Beth yw’r broblem?
Agnes - Jac?  Beth sy’n bod?
Jac - Brian ydi o.
Agnes - Brian?
Jac - Ie.
Agnes - Yn aros gyda ti?
Jac - Mae o wedi gadael Wendy.  Doedd ganddo fo unman i fynd.  
Agnes - Wel, mae hi’n bryd i Brian ddeall dy fod ti a fi yn eitem.
Jac - Na.  Ddim eto.  Fiw inni.  
Agnes - Pam?
Jac - Allwn ni ddim dweud wrtho fo rwan.  Wir.  Mae hi’n bwysig ein bod ni’n cadw hyn yn dawel am 
bythefnos eto.  Coelia fi!

Ysbyty Brynaber: Episode 185

Jenny receives a progress report from Jac Whelan on the hunt for Dic Allen.  He tells her that further investigation will cost her more money. 

Brian tells Agnes that he now realises that he has made the biggest mistake of his life and asks Agnes to take him back.  She refuses and tells him that she has never felt so happy.

Geirfa

Ffeithiau			facts
Mae e’n briod			he’s married
Rhywsut			somehow
Diflannu			to disappear
Rhyfedd			strange
Gobeithion			hopes
Chwaith			either
Cyfle				a chance

Golygfa 1

Jenny - Ond dwedoch chi wrtho i rhyw bythefnos yn ôl bod Richard Allen yn ‘con-man’.  Doedd o 
erioed yn ddoctor.  Ac mai Dan Owen oedd ei enw iawn o.  
Jac - Dim fi ddwedodd hynny, Jennifer.  Ond Duncan Healy.
Jenny - Duncan Healy ‘te.
Jac - Ac mae Mr Healy wedi ffeindio mwy o ffeithiau hefyd...
Jenny - Fel beth...?
Jac - Dw i ddim yn siwr os ydych chi’n mynd i licio hyn...
Jenny - Beth?
Jac - Mae o’n briod…
Jenny - Priod?
Jac - Ydy.  Ac wedi bod ers blynyddoedd.
Jenny - Oes ganddo fo blant?
Jac - Dydy Duncan ddim yn siwr...
Jenny - Pam?
Jac - Mae o wedi dod o hyd i Dan Owen yn Aberdeen.
Jenny - Aberdeen?
Jac - Dyna lle roedd o’n byw.  Ond rhywsut, mi glywodd Dan fod pobol yn holi amdano fo.  Ac mae o 
wedi diflannu eto...
Jenny - Ond beth dw i ddim yn ddeall...beth dw i’n dal ddim yn ddeall ydy pam oedd Richard - y Dan 
Owen yma wedi trio ffugio ei foddi ei hun?  I beth?  
Jac - Efallai ei fod o’n poeni...
Jenny - Poeni am beth?
Jac - Eich bod chi’ch dau wedi tyfu yn rhy agos...Ac y basech chi’n dod i wybod y gwir amdano fo.  
Gwybod ei fod o ddim yn ddoctor.  Ac y basech chi yn ei riportio fo...
Jac - Na?
Jenny - Efallai.
Jac - Pa reswm arall all fod?
Jenny - Roeddwn i’n ei garu o.
Jac - Dyna sut mae ‘con-men’ yn gweithio.  Maen nhw yn ecsploetio emosiynau pobol er mwyn eu 
twyllo nhw.
Jenny - Alla i ddim coelio fy mod i wedi cael fy nhwyllo.
Jac - Y peth calla ydy rhoi stop ar hyn.
Jenny - Na.  Dw i am i Mr Healy ddod o hyd iddo fo.
Jac - Ond mae hynny yn mynd i gostio mwy i chi.
Jenny - Dim ots.  Dw i eisiau iddo fo ddod o hyd i Dan Owen.  Dw i eisiau gair hefo’r dyn yma yn 
bendant.
Jac - Iawn...

Golygfa 2

Brian - Agnes - pa hwyl?
Agnes - Brian.  
Brian - Sut mae pethau?
Agnes - Eitha da…
Brian - Roeddwn i wedi meddwl dy ffonio di.
Agnes - I beth?
Brian - Am sgwrs.  I weld sut wyt ti.  A sut mae Rhodri.  A Beca...
Agnes - A sut mae Vicky?
Brian - Oes gen ti amser i fynd am banad?
Agnes - I beth?
Brian - Mae gen i rai pethau dw i eisiau eu dweud...
Agnes - Oes?
Brian - Oes.
Agnes - Wel, dyna ryfedd ynte?  Ond does ‘da fi ddim byd i ddweud wrthot ti.
Brian - Mae hi’n chwith gen i bod ti’n teimlo fel hyn.
Agnes - Wel, yn onest, Brian: sut wyt ti’n disgwyl i fi deimlo?  Ar ôl y ffordd rwyt ti wedi fy nhrin i ers 
misoedd?
Brian - A dyna pam dw i eisiau inni fynd i eistedd i lawr yn rhywle - fel medrwn i siarad yn iawn.
Agnes - Sori, Brian.  Rwyt ti’n rhy hwyr.
Brian - Rhy hwyr?
Agnes - Wyt.
Brian - Dw i wedi gadael Wendy.
Agnes - Felly roeddwn i’n deall.
Brian - Dw i wedi gadael Wendy achos fy mod i’n sylweddoli fy mod i wedi gwneud camgymeriad 
mwya fy mywyd.
Agnes - Rydyn ni i gyd yn dysgu trwy’n camgymeriadau.
Brian - Dw i wedi dysgu gwers galed iawn.
Agnes - Dw i ddim yn mynd i dy gymryd di yn ôl, Brian.   A does dim pwynt iti ddechrau codi dy 
obeithion chwaith.
Brian - Nac oes?
Agnes - Nac oes.  Dim o gwbwl.
Brian - Pam?
Agnes - Mae’r cyfan drosodd.  Dw i wedi symud ymlaen.
Brian - Ond rydyn ni’n dal yn briod.
Agnes - Geiraiu’n unig.
Brian - Roi di un cyfle arall imi?
Agnes - Na wnaf.  Byth.  Rhywbeth yn y gorffennol wyt ti i fi bellach, Brian.  A dw i erioed wedi 
teimlo mor hapus...

Ysbyty Brynaber: Episode 186

Brian tells Jac that he thinks that his wife is seeing another man.  Jac makes no comment when pressed on the issue Jenny tells Agnes how indebted she is to Jac Whelan for finding Dic Allen.   Agnes in turn talks about her relationship with Jac.

Geirfa

Dychmygu			to imagine
Teimlad				feeling
Hyderus			confident
Anhygoel			unbelievable
Gwir				truth
Methu dioddef meddwl		cannot stand to think
Diolchgar			grateful
Twyll a brad			deception
Pen ucha’n isa			upside down

Golygfa 1
 
Jac - A ddoe oedd hyn?
Brian - Ia.  
Jac - Stop tap.  Ti eisiau un arall?
Brian - Dim diolch.
Jac - Siwr?
Brian - Tyrd â hanner imi.  Mae gen i ddiwrnod prysur yfory...
Jac - Neu mi alla ni gael glas o wisgi yn ôl yn y tŷ.
Brian - Na.  Well gen i gael hanner yma.
Jac - Benny.  Same again, please...
Jac - A doedd Agnes ddim eisiau siarad hefo ti hyd yn oed?
Brian - Nac oedd.  Ac wyt ti’n gwybod beth, Jac?
Jac - Beth, mêt?
Brian - Dw i’n meddwl fod Agnes wedi ffeindio rhywun arall.
Jac - Thanks, Benny.
Brian - Dw i’n meddwl bod Agnes yn gweld rhywun arall.
Jac - Keep the change...
Brian - Wyt ti wedi clywed rhywbeth…?
Jac - Dyma ti dy ddrinc, Brei...
Brian - Iechyd!
Jac - Iechyd da!
Brian - Wyt ti?
Jac - Ydw i beth rwan?
Brian - Wyt ti wedi clywed rhywbeth?
Jac - Clywed beth?
Brian - Bod Agnes yn gweld rhywun...?
Jac - Nac ydw.
Brian - Wyt ti’n meddwl fy mod i’n dechrau dychmygu pethau?
Jac - Os wyt ti’n meddwl...
Brian - Dim ond rhyw deimlad ges i...Rwyt ti’n gwybod fel wyt ti weithiau...Ac roedd hi wedi 
newid...Roedd hi’n lot...Sut ddweda i?...Roedd hi’n lot mwy hyderus...Ia, dyna fo’r gair...Roedd Agnes 
yn fwy hyderus na dw i wedi ei gweld hi erioed...
Jac - Wir?
Brian - Dw i ddim yn mynd i adael i Agnes fynd.  Ddim ar chwarae bach.  I fi mae Agnes yn perthyn.  
Fi a neb arall.

Golygfa 2

Agnes - Dan Owen?
Jenny - Ia.  Dan Owen. Ac yn ôl Mr Healy, roedd o’n byw yn Aberdeen hefo’i wraig.
Agnes - Dw i’n ffaelu credu’r peth.
Jenny - Doeddwn i ddim chwaith.
Agnes - Dw i’n ffeindo’r cyfan yn anhygoel.
Jenny - Dyna’r gwir.
Agnes - Con-man?
Jenny - Ie!  Roedd Doctor Richard Allen yn con-man.  Doedd o ddim yn ddoctor o gwbwl.
Agnes - Wel, wel!  Ac ydy Mr Healy yn dal i chwilio amdano fe?
Jenny - Ydy.
Agnes - A faint mae hyn yn mynd i gosti iti?
Jenny - Dw i wedi talu bron i dair mil yn barod.
Agnes - Tair mil?
Jenny - Mae’r pres gen i.
Agnes - Ond dim dyna’r pwynt, Jenny...
Jenny - Agnes: roeddwn i dros fy mhen a nghlustiau mewn cariad hefo’r dyn yma.  Mi wnaeth Richard 
Allen neu Dan Owen droi fy mywyd i ben ucha’n isa’.  
Agnes - Dw i’n sylweddoli hynny...
Jenny - Ac efallai ei fod o wedi twyllo yr ysbyty ‘ma.  Ond dw i’n methu â dioddef meddwl mai twyll 
oedd ein perthynas ni.  Ac mae’n rhaid imi gael gwybod y gwir...
Agnes - Jenny, druan...
Jenny - A dyna pam dw i’n ddiolchgar iawn i Jac am fy helpu fi...
Agnes - Fel mae e wedi fy helpu i.
Jenny - Dy helpu di?  
Agnes - Ac yn dal i wneud…
Jenny - Sut?
Agnes - I ddod tros twyll a brad Brian.
Jenny - O ddifri?  Ti a Jac?
Agnes - Ie.…Anhygoel dw i’n cyfaddef.
Jenny - Hollol anhygoel!  I feddwl cymaint roeddet ti’n ei gasáu o ar un adeg.
Agnes - Dw i wedi gweld ochor arall iddo fo.  Ochor hollol wahanol.  Ac mae fe’r bachan mwya 
sensitif, dw i’n nabod.  A dw i’n meddwl y byd ohono fe...

Synopsis

Jac told Jenny that he had further information about Dic Allen.  He was living in Aberdeen and was married.  Jenny told Jac that she was willing to pay more money to find him.

Brian met up with Agnes.  He told her that he had made the greatest mistake of his life and that he wanted to talk about reconciliation. He asked her for one more chance.

Test yourself

1.	How would you say ‘it was fine yesterday’ in Welsh?	 
	
	a)	Roedd e’n braf ddoe
	b)	Roedd hi’n braf neithiwr
	c)	Roedd hi’n braf ddoe

2.	What is the Welsh for ‘measles’?
	
	a)	y frech goch
	b)	y brech goch
	c)	y frech wen

3.	Translate ‘different colours’ into Welsh
	
	a)	gwahanol liw
	b)	gwahanol liwiau
	c)	gwahanol lliwiau

4.	How would you say ‘one is red and the other green’ in Welsh?
	
	a)	Mae hwn yn goch a’r llall yn felyn
	b)	Mae’r naill yn goch a hwn yn las 
	c)	Mae’r naill yn goch a’r llall yn wyrdd

5.	What is the Welsh Word for ‘mistake’?	 	 
	
	a)	cymeriad
	b)	camgymeriadau
	c)	camgymeriad

6.	What is the Welsh for ‘upside down?
	
	a)	pen ucha’n isaf
	b)	pen ucha’n uchaf  
   c)	pen ucha’n isel