Catchphrase 2004: Ysbyty Brynaber - Week 56

Key Language

Efallai+bod
Paid â/Peidiwch â
Chi’ch dwy/ni ein tri

New Words

Hyd yn oed 			even
Clo				lock
Chwaith			either
Mae’r ffôn yn dal i ganu		the phone’s still ringing
Curo ar y drws			to knock on the door
Caredig				kind
Mae’r siarad ar ben		the talking’s over
Bwydo				to feed	
Bron				breast
Cyngor				advice
Pregethu			to preach
Erbyn hyn			by now
Bwrw’n drwm			to rain heavily
Yn ddiweddar			lately
Oer ofnadwy			terribly cold
Dw i’n falch o glywed		I’m glad to hear
Gwirion (NW)			silly
Cymwynas			favour
Dewis				to choose
Dathlu				to celebrate
Bwriadu			to intend
Cyfathrebu			to communicate
Achub cam			to take someone’s part
Cas perffaith			complete and utter hatred
Poenydio			to torture
Edifar				to regret
Trin				to treat

Main Grammatical Points

Efallai+bod

An important word that has featured often in the drama has been ‘efallai’ – perhaps.  This week is no exception so let’s take a closer look at the word and the construction which follows it.

Brian says 
Efallai ei bod hi wedi rhedeg i ffwrdd
Perhaps she’s run away
Efallai dy fod ti’n iawn
Perhaps you’re right 
Efallai bod Agnes wedi mynd â’r plant
Perhaps Agnes has taken the children
You will have noticed that efallai takes the bod form in the present tense

efallai fy mod i 
efallai dy fod ti 
efallai ei fod e/o 
efallai ei bod hi
efallai ein bod ni
efallai eich bod chi
efallai eu bod nhw

In the past tense the form is
Efallai fy mod i wedi

With future and conditional forms efallai is followed by y and the verb form

Efallai y bydda i   	Perhaps I’ll be
Efallai y gwela i   	Perhaps I’ll see
Efallai y dylwn i  	Perhaps I ought to
Efallai y baswn i   Perhaps I would

With an emphatic clause mai or taw is used

Efallai mai ti sy’n iawn
Efallai taw yfory mae hi’n mynd

Paid â/Peidiwch â

In more standard Welsh command forms Paid /Peidiwch are followed by â
Paid â siarad; Peidiwch â rhedeg

In south Wales you’ll find that the â is omitted in speech
Paid rhedeg   Peidiwch siarad

Paid â is also followed by and aspitrate mutation
p>ph, t>th, c>ch
Paid â phoeni
Paid â thalu
þPeidiwch â chwyno

Again you’ll find that the â and the aspirate mutation are omitted in speech

Paid poeni
Paid talu
Paid canu

Chi’ch dwy/ni ein tri

Jenny asks Wendy and the baby
Sut ydych chi eich dwy erbyn hyn

Chi eich dwy or chi’ch dwy – you two
Chi’ch pedwar - you four
Ni ein dau ni’n dau - us two
Ni’n pedwar us four 

And now some more useful words and expressions:

Ysbyty Brynaber: Episode 166

Brian and Jac call to see Agnes.  They find that she has changed all the locks on the house and that there is no-one at home.

Brian eventually contacts Agnes on the phone.  She tells him that she never wants to see him again.

Geirfa

Hyd yn oed 			even
Clo				lock
Chwaith			either
Mae’r ffôn yn dal i ganu		the phone’s still ringing
Curo ar y drws			to knock on the door
Caredig				kind
Mae’r siarad ar ben		the talking’s over
Bwydo				to feed	
Bron				breast
Cyngor				advice
Pregethu			to preach
Erbyn hyn			by now

Golygfa 1

Brian - Agnes?  Agnes?  wnei di, plis agor y drws ‘ma? Agnes?  
Jac - Dim lwc?  
Brian - Na.  Wneith hi ddim agor imi.  A wneith hi ddim hyd yn oed siarad hefo fi...
Jac - Tough call, mate.
Brian - Ac edrycha.  Mae hi wedi newid y clo.  Mae Agnes wedi newid pob un clo ar bob un drws i mewn i’r tŷ ‘ma...
Jac - Mae hi’n oer bora ‘ma...
Brian - Agnes?  
Jac - Ydy hi yn y tŷ o gwbl?
Jac - Efallai ei bod hi wedi rhedeg i ffwrdd.
Brian - I ffwrdd i ble?
Jac - Unrhyw le...
Brian - Na.  Mae hi yn y tŷ...
Jac - Sut wyt ti mor siwr?  Does dim sŵn plant i’w glywed chwaith...
Brian - Ia.  Efallai dy fod ti’n iawn.  Efallai fod Agnes wedi mynd â’r plant hefo hi i rhywle.
Jac - Pryd oedd y tro diwethaf wnest ti siarad hefo hi?
Brian - Neithiwr.  Ar y ffôn.
Jac - Ffôn y tŷ?  Neu mobile?
Brian - Ffôn y tŷ.

Golygfa 2

Jac - Wel?
Brian - Na.  Mae ffôn y tŷ yn dal i ganu…
Jac - I’d be really surprised if she’s in the house, Brian.  Especially after what you said happened in the hospital.  Rwyt ti’n gwbod, the awful state she’s been in…
Brian - A dyna pam ma’n rhaid imi ddal i siarad hefo Agnes.  Mae hi’n bwysig fy mod i’n dal i siarad hefo hi… Agnes?
Brian - Fi sy ‘ma...
Agnes - Dw i’n gwybod taw ti sydd yna…
Brian - Wnes i alw heibio’r tŷ rhyw ddeg munud yn ôl.  Curo ar y drws ac ati.  Glywaist ti fi?
Agnes - Do.
Brian - Ymmmm...Edrycha...Dw i yn y car...Car Jac...Mae o wedi bod mor garedig a ngyrru fi...A gan fy mod fi mor agos i’r tŷ...Ydy hi’n iawn i mi i’n alw rwan?
Agnes - Na.  Paid.
Brian - Agnes, mae’n rhaid inni siarad.
Agnes - Mae’r siarad ar ben.
Brian - Dw i ddim yn meddwl ei fod o.
Agnes - Ydy, mae e.  Does dim pwynt.
Brian - Dw i ddim yn meddwl fod y siarad drosodd o bell ffordd...
Agnes - Paid â galw yma byth eto.  Wyt ti’n deall?
Brian - Sut mae Rhodri?  A Beca?
Agnes - Rhodri a Beca?  Pam ddylet ti fecso ‘bytu nhw?  
                     	
Golygfa 3

Jenny - Prynhawn da, Wendy...
Wendy - Hi!
Jenny - A sut ydych chi’ch dwy erbyn hyn?
Wendy – Rydyn ni’n dwy’n O.K.
Jenny - Ydy hi’n bwydo yn iawn?
Wendy - Bwydo’n grêt.
Jenny - Felly dw i’n gweld.  Beth wnewch chi?  Ei chadw hi ar y fron?
Wendy - Efallai roia i hi ar y botel.  Sa i wedi penderfynu eto...
Jenny - Wel, petaech chi’n gofyn fy nghyngor i: llaeth y fam sydd ora i fabis bob tro…
Wendy - Ie dw i’n gwybod.  The healthiest form of nutritional food passing on vital antibodies etc etc…Ond mae llaeth botel hefyd yn gallu gwneud yr un job erbyn hyn more or less...
Jenny - Efallai.  Ond ddim cystal.  Ylwch, dw i ddim yn mynd i bregethu.  Mater i chi ydy o’n y diwedd...
Brian - S’mai?
Jenny - Wela i chi eto, Wendy...
Wendy - Dere â cusan i fi...
Brian - Sut ydych chi’ch dwy erbyn hyn?
Wendy - Ni’n O.K.  Yffach!  Ti’n edrych yn ‘rough’...
Brian - Ydw i? Wyt, rwyt ti’n iawn.  Dw i yn teimlo’n ‘rough’.  
Wendy - Agnes been giving you grief has she?
Brian - Dw i ddim isio siarad am Agnes.  Beth am inni siarad am y babi? 
Wendy - Yeah.  Like what are we going to call her?

Ysbyty Brynaber: Episode 167

Jenny makes a routine ward call to see Wendy, Brian arrives to see his newly born daughter.

Jac calls to see Jenny at the flat. She tells him that Arwyn has decided to accept the offer.

Brian and Wendy discuss the baby’s name. 

Geirfa

Bwrw’n drwm			to rain heavily
Yn ddiweddar			lately
Oer ofnadwy			terribly cold
Dw i’n falch o glywed		I’m glad to hear
Gwirion (NW)			silly
Cymwynas			favour
Dewis				to choose
Dathlu				to celebrate

Golygfa 1

Jenny - Coffi…?
Jac - Wel ie, syniad da – diolch. 
Jenny - Llefrith?  Siwgwr?
Jac - Dim ond llefrith...
Jenny - A dim siwgwr?  Ah!  Dim siwgwr.  Wrth gwrs.  Dwi’n cofio pan nes i ddangos y tŷ ichi.  ‘Dach chi wedi rhoi’r gorau i gymryd siwgwr yr un pryd a wnaethoch chi stopio smocio.  Ydw i’n iawn...?
Jac - And that’s the plain, honest truth.  Glaw trwm.
Jenny - Wnaeth hi fwrw yn drwm iawn trwy’r nos hefyd.
Jac - Dw i’n casáu’r glaw.
Jenny - Dw i’n meddwl mod i’n casáu tywydd oer yn fwy.
Jac - Ac mae hi wedi bod reit oer yn ddiweddar.
Jenny - Oer ofnadwy…Mae gen i newyddion da.
Jac - Beth?
Jenny - Mae Arwyn wedi cytuno i werthu y tŷ am ddau gant pum deg mil.
Jac - Da iawn.  Dw i’n falch o glywed.
Jenny - Rôn i’n meddwl y basech chi.
Jac - Ydw.  Yn falch iawn.  Does gen i ddim “base” ar hyn o bryd.  Ag heb “base” mae rhywun yn teimlo ychydig bach ar goll...
Jenny - Ydy.
Jac - So.  Beth wnewch chi, Jennifer?  Dal i rentu fan hyn?  Neu brynu tŷ newydd?
Jenny - Dw i ddim wedi penderfynu eto.  Mae’n dibynnu...
Jac - Ar beth?
Jenny - Lot o bethau.
Jac - Ydych chi am ddweud?
Jenny - Rôn i mewn cariad hefo y tenant oedd yn y fflat yma o fy mlaen i.  Dyn o’r enw Richard Allen.  Doctor Richard Allen.
Jac - Oedd yma?
Jenny - Ia.  Oedd yma tan llynedd...
Jac - A lle mae o rwan?
Jenny - Dyna’r peth.  Does neb yn gwybod.  Mi roedd fy ngŵr i a fi a fo allan ar y môr.  Ond yn anffodus, fe ddisgynnodd fy ngŵr i i’r dŵr ag mi wnaeth Richard neidio i mewn ar ei ôl o, er mwyn trio ei achub o.  
Jac - And then what happened?
Jenny - Mae ngŵr i yn fyw...Ond ddaeth Richard byth nôl.
Jac - Mae o wedi boddi?
Jenny - Efallai.  
Jac - Efallai?  Pam?
Jenny - Ddaeth y corff fyth i’r lan.  A dw i’n meddwl... Dw i’n meddwl ei fod o’n dal yn fyw.

Golygfa 2

Wendy - You could have ordered a taxi to take us from the hospital back to the flat...
Brian - I beth?  Os ydy Jac wedi cynnig dod draw yma yn ei gar i roi lifft inni.  Rydyn ni’n wirion i wrthod...Beth sy?
Wendy - Dim…
Brian - Mae rhywbeth yn dy boeni di, alla i ddweud.  Wendy?
Wendy - Dw i’n gwybod dy fod ti ddim yn licio Victoria fel enw...
Brian - Dw i yn licio Victoria fel enw...
Wendy - No, you don’t.  I can tell.  You think it’s poncy.
Brian - Wendy, os wyt ti isio’i galw hi’n Victoria, mae hynny’n iawn gen i.
Wendy - Dwyt ti ddim yn meddwl ei bod hi’n ‘gorgeous’?
Brian - Ydw, mi ydw i.
Wendy - Beth bynnag, ddim Victoria fydd hi.  Ond Vicky.
Brian - Wendy: wn i ddim pam wyt ti’n gwneud cymaint o ffys ynglŷn â’r enw...
Wendy - Achos ‘mod i eisiau i ti fod yn hapus gyda’r dewis, Brian!
Brian - Ond dw i yn hapus hefo’r dewis!  Dyma fo.  Ein chauffeur ni – o’r diwedd.
Jac - Sori mod i wedi bod mor hir...
Brian - Dim problem.
Jac - Ges i fy nal mewn cyfarfod.
Brian - Does dim isio i ti ymddiheuro Jac.  Wedi’r cwbwl, y ti sydd yn gwneud cymwynas â ni.  Ac mi rydyn ni yn ddiolchgar iawn iti...on’d ydyn ni, Wendy?
Wendy - Ydyn.  Very grateful.
Jac - Ydych chi’n barod ‘te?
Brian - Rydyn ni wedi dewis enw hefyd....
Jac - Ydych chi?  Beth?
Brian - Vicky.
Jac - Enw da.  Enw fy ngwraig gynta fi.  Ac mae gen i achos dathlu hefyd...
Wendy - Dathlu beth?
Jac - Dw i wedi prynu tŷ.
Brian - Tŷ Arwyn a Jenny Saunders?
Jac – Ie!  Fydd rhaid inni gael housewarming party!

Ysbyty Brynaber: Episode 168

Agnes meets up with Jenny and she tells her that she no longer wants to see Brian and that the only contact with him will be through a solicitor.  She also says that she will make Brian pay dearly for what he has done to her.

Wendy and Brian are at the flat.  The phone rings.  It’s Agnes Rees, and she has a very clear message for the young mother.

Geirfa

Bwriadu			to intend
Cyfathrebu			to communicate
Achub cam			to take someone’s part
Cas perffaith			complete and utter hatred
Poenydio			to torture
Edifar				to regret
Trin				to treat

Golygfa 1

Jenny - A beth ddigwyddodd wedyn?
Agnes - Dim.
Jenny - Wyt ti wedi siarad hefo Brian ar ôl hynny?
Agnes - Nac ydw.
Jenny - Ydy Brian wedi trio siarad hefo ti?
Agnes - Sa i isie siarad ‘bytu hyn, Jenny.  Does dim byd i ddweud.  Dw i wedi penderfynu beth dw i’n bwriadu ei wneud.  A dyna ni.
Jenny - A beth wyt ti wedi benderfynu ei wneud?
Agnes - Dw i wedi newid pob clo yn y tŷ.  Dw i wedi rhoi holl ddillad Brian mewn bocsus.  Ac mae’r bocsus yn y garej.  Sa i yn mynd i siarad â fe wyneb yn wyneb byth eto.  Yr unig ffordd o gyfathrebu o hyn ymlaen fydd trwy gyfreithiwr.
Jenny - A’r plant?  Mae Brian yn dal yn dad i Rhodri a Beca.
Agnes - Beth wyt ti’n drio’i ddweud?
Jenny - Dim ond dweud ydw i ei fod o’n dal yn dad iddyn nhw.
Agnes - Sa i isie Brian yn agos i’r un o’r ddau byth eto.
Jenny - Agnes...edrycha...
Agnes - Paid â dechrau achub cam Brian, Jenny.
Jenny - Dw i ddim.
Agnes - Dw i’n ei gasáu e.  Dw i’n casáu Brian a chas perffaith.
Jenny - Ac mae hi’n hawdd deall pam wyt ti’n teimlo felly.
Agnes - Glywaist ti beth ddwedodd e wrtho i yn fy ngwyneb?  
Jenny - Plis, paid â phoenydio dy hun...
Agnes - Pam ddim?  Mae e wedi mhoenydio i.  A dw i’n benderfynol o’i boenydio fe.  Dw i’n mynd i wneud i Brian dalu yn ddrud iawn am beth mae e wedi wneud i fi.
Jenny - Agnes, druan...
Agnes - Fydd Brian yn edifar.  Fydd Brian yn edifar ofnadwy am sut mae e wedi fy nhrin i...
Achos mae e’n mynd i dalu – a talu yn ddrud iawn.

Golygfa 2

Wendy - Helo?
Brian - Wendy?
Wendy - Heia...
Brian - Ti’n O.K?
Wendy - Na.  Dw i ddim...
Brian - Pam?
Wendy - You’ve just woken me up, you selfish thing...
Brian - Sori.  Meddwl amdanat ti oeddwn i rwan...A sut mae Vicky?  
Wendy - Cysgu.  Just gone down…Got to go.  Mae rhywun wrth y drws...
Brian - Wela i ti’n nes ymlaen...
Wendy - Iawn!
Jac - Helo...
Wendy - Oh.  Jac.
Jac - Rwyt ti yn dy dressing gown.  Sori.  Dw i wedi dy godi di o’r gwely?
Wendy - Na.  Brian wnaeth fy neffro i.  He just rang from the garage to see how I was...
Jac - A sut wyt ti?
Wendy - Knackered.  I hardly slept last night...
Jac - Blodau i ti.
Wendy - Very kind.
Jac - A tedi.  I Vicky.
Wendy - Thanks.  Speak of the devil.  Mae hi wedi deffro eto.  Wnei di esgusodi fi?
Jac - Wrth gwrs...Wendy?  Wyt ti isio i fi ateb y ffôn?
Wendy - Plis.
Jac - Helo?
Helo?  Oes rhywun yna?
Wendy - Ssssh nawr, Vicky...Pwy sydd ar y ffôn?
Jac - Neb...
Wendy - Dere i fi weld...Helo?
Agnes - Yr ast fach haerllug!  
Wendy - Gwranda nawr -
Agnes - Rwyt ti’n mynd i dalu am hyn!
Wendy - Jac!  She’s bad mouthing me...
Jac - Pwy?  Agnes?
Wendy - Pwy arall?  Gwranda ar hyn:
Agnes -  ...talu am beth wnest ti i fi a ‘mhlant i!  Wyt ti’n clywed?

 

Synopsis

Agnes is adamant that she does not want to talk to Brian again.  She tells him never to call at the house again.

Later she telephones Wendy and gives her a mouthful of abuse.

Test yourself

1.	How would you say ‘Perhaps you’re right’ in Welsh?
	
	a)	 Efallai dy fod ti’n iawn
	b)	 Efallai rwyt ti’n iawn
	c)	 Efallai ti’n iawn

2.	How would you translate ‘Perhaps she’s right’ in Welsh? (emphasise she) 
	
	a)	Efallai ei bod hi’n iawn 
	b)	Efallai mae hi’n iawn
	c)	Efallai mai hi sy’n iawn

3.	How would you say ‘you three’ in Welsh?
	
	a)	ni ein tri
	b)	nhw eu tri
	c)	chi’ch tri

4.	Translate ‘don’t pay’ into Welsh (don’t forget the mutation)?
	
	a)	paid â talu
	b)	paid talu
	c)	paid â thalu

5.	How would you say ’I’m glad to hear’ in Welsh?
	
	a)	Dw i’n falch o glywed
	b)	Dw i’n hapus i glywed
	c)	Dwi’n llawen i glywed

6.	What’s the Welsh word for ‘to intend’?	 
	
	a)	bwrw	 
	b)	bwriadu
	c)	barddoni