Catchphrase 2004: Ysbyty Brynaber - Week 54

Key Language

Fe fyddwn i etc.  (habitual form)
Dangos… i/gofyn… i/rhoi…i
Fan yma/Fan acw

New Words

Golygu					meaning
Poeni					to worry
Does dim dal				there’s no telling
Digon posibl				quite possible
Cadw draw				keep away
Partneriaeth				partnership
Archebu				to order
Clamp o dŷ				a huge house
Ar gyrion y dref				on the outskirts of town
Anwybyddu				to ignore
Gwahanu				to separate
Mae’n amlwg				it’s obvious
Ar eich pen eich hun			on your own
Tywys 					to escort
Yn wreiddiol				originally
Wastad					always
Llefrith (NW)				milk
Golygfa					view
Garddwr				gardener
Uniongyrchol				directly
Yn hollol glir				absolutely clear
Gorffwyso				to rest
Werth					worth
O hyd					still
Gorweithio				to overwork
Cymryd hoe				to take a break

Main Grammatical Points

Fe fyddwn i etc.  (habitual form)

Jenny refers to the time when her mother used to take her for a pony ride.  She says 

A phan fyddai fy mam yn mynd am dro hefo’r ferlen mi fyddai hi’n dweud…

And when my mother used to take me for a walk with the pony she used to say…

The form ‘fyddai hi’ in this context is used to convey the meaning – used to
The full forms are

Fe fyddwn i		I used to
Fe fyddet ti		You used to
Fe fyddai hi		She used to
Fe fyddai e/o		He used to
Fe fydden ni		We used to
Fe fyddech chi		You used to
Fe fydden nhw		They used to

Dangos… i/gofyn… i/rhoi…i

Brian says:	Liciwn i ofyn un peth iti			I’d like to ask you something
and Jenny:	Gadewch i fi ddangos y llofftydd ichi	let me show you the bedrooms

In Welsh you’ll notice that the object follows directly after the verb
Gadewch i fi ddangos y llofftydd ichi
Literally translated Let me show the rooms to you.
Here are some other verbs that follow the same pattern

Gofyn i – to ask
Gofynnais i gwestiwn iddi hi		I asked her a question

Rhoi i	- to give
Wnei di roi punt i mi			Will you give me a pound

Prynu i – to buy 
Dw i’n mynd i brynu anrheg iddo fe	I’m going to buy him a present

Fan yma/Fan acw

Jenny says:	
Roedd wal yn arfer bod yn fan ’ma 	There used to be a wall over here
Yn rhedeg draw i fan ’cw 		Running over to there

Fan yma pronounced fan’ma means over here
Fan acw pronounced fan’cw in north Wales and fan’co in south Wales means ‘over there’

Eistedda fan’ma  	Sit here
Mae e fan’co 		He’s over there

And now some more useful words and expressions:

Ysbyty Brynaber: Episode 160

Brian tells Jac that he knows of a house that he can buy in the area – Arwyn and Jenny Saunders’ house.  

Firstly we go to the maternity ward at the hospital where Jenny and Wendy are chatting.

Geirfa

Golygu					meaning
Poeni					to worry
Does dim dal				there’s no telling
Digon posibl				quite possible
Cadw draw				keep away
Partneriaeth				partnership
Archebu				to order
Clamp o dŷ				a huge house
Ar gyrion y dref				on the outskirts of town
Gwahanu				to separate

Golygfa 1

Jenny - Wendy...S’mai?
Wendy - A bit shell-shocked, actually.
Jenny - Pam?  Beth sydd wedi digwydd?
Wendy – Dw i newydd fod i’r ante-natal class.
Jenny - A?
Wendy - Exactly.  A!  Rydyn ni newydd gael lecture gen y fenyw yma ddaeth i mewn gyda dol fach blonde....
Jenny - A beth ddigwyddodd?
Wendy - Wel, roedd y dol blonde yn – wel – yn very life-like in more ways than one...
Jenny - Sy’n golygu beth...?
Wendy - That she just wouldn’t shut up!
Jenny - Hon ydy’r ddol sy’n crio?
Wendy - Am fifteen minutes!
Jenny - Mae rhai babis yn crio am fwy.
Wendy - Dw i’n gwybod.  Dyna beth ddwedodd y fenyw wrthon ni.  Crying jags oedd hi’n eu galw nhw.  After a sensory overload a baby likes to relax by having a good cry.  Wel, diolch yn fawr iawn i ti, babi...  Ti’n gwybod fod rhai babis yn gallu crio am awr?
Jenny - Ydw...
Wendy - A mwy!  Mae rhai babis yn gallu crio trwy’r nos!
Jenny - Ydych chi’n poeni?
Wendy - Os bydd fy mabi fi yn crio am fwy nag awr I’ll be screaming blue murder and tearing my hair out.
Jenny - Dw i’n siwr bydd babi chi’n dawel iawn.
Wendy - Cold comfort.
Jenny - Dydych chi byth yn gwybod, Wendy.  Does dim dal sut bydd pethau yn troi allan...
Wendy - Yeah.  But you know what a mouthy cow I am!  
Jenny - Sori...
Wendy - Ti wedi dala’r byg ffliw?  
Jenny - Digon posib…
Wendy - Wel, cadw draw...Dw i ddim eisiau ei ddala fe.

Golygfa 2

Brian - Iechyd!
Jac - I ni.
Brian - I ni.  Yr hen bartneriaeth.  
Jac - So.  Bwyd?
Brian - Dw i wedi archebu.  Cofia di, wn i ddim sut beth fydd y bwyd.  Tafarn stiwdants ydy hon...
Jac?  Does dim rhaid i ti ddweud dim...Ond mi liciwn i ofyn un peth i ti...
Jac - Why I can’t go back to Brummie land?
Brian - Ia.
Jac - I can’t tell you.  Ddim rwan.  Ond rhywbryd eto.  
Brian - Ond mae hyn yn ‘serious’?
Jac - Mae bob dim dw i’n wneud yn ‘serious’, mêt.  Don’t look so glum.  Wyt ti wedi ffendio tŷ i fi eto?
Brian - Efallai.
Jac – Beth wyt ti’n feddwl?  Efallai?
Brian - Ar ôl mynd o gwmpas dau neu dri hefo ti’n y car, tros y penwythnos, mae gen i fwy o syniad rwan am beth wyt ti’n chwilio…
Jac - So.  Wyt i wedi ffeindio tŷ i fi neu ddim?
Brian - Dw i wedi meddwl am le...
Jac - Dw i’n ‘cash buyer’, cofia.  
Brian - Dw i’n gwybod.  Edrych ar hwn...  Clamp o dŷ.
Jac - I can see that…
Brian - A jest ar gyrion y dre ‘ma.  Dw i’n meddwl mai dyma’r union beth rwyt ti wedi bod yn chwilio amdano fo...
Jac - Gerddi mawr.
Brian - Ydyn..
Jac - Faint maen nhw’n ofyn?
Brian - Anwybydda’r pris yna.  Mi ddôn nhw â fo i lawr.
Jac - Sut wyt ti mor siwr?
Brian - Mae o wedi bod ar werth ers dau fis a mwy.  Rwyt ti’n nabod y boi biau fo...
Jac - Ydw i?  Pwy?
Brian - Arwyn Saunders.
Jac - Beth?  Ddim y boi yna yn yr Yacht Club?
Brian - Ia.  Mae o a’r Mrs wedi gwahanu.  Jennifer Rees ydy ‘i henw hi.  Dynes reit smart am ei hoed.  Mae hi’n ddoctor hefyd.  Ac yn ffrindiau mawr hefo Agnes.  Pam ei di ddim draw i weld y tŷ fory?
Jac - Ie.  Syniad da, met.  

Ysbyty Brynaber: Episode 161

Jac Whelan calls at the Saunders household where Jenny gives him a guided tour.  He is suitably impressed and offers £250,000 for the property.

Geirfa

Mae’n amlwg				it’s obvious
Ar eich pen eich hun			on your own
Tywys 					to escort
Yn wreiddiol				originally
Wastad					always
Llefrith (NW)				milk
Golygfa					view
Garddwr				gardener
Uniongyrchol				directly

Golygfa 1

Jac - Bore da...
Jenny - Bore da.
Jac - Mrs Saunders, ie?
Jenny - Ia.  A chi sydd wedi dod i weld y tŷ, mae’n amlwg?
Jac - Ie.  Dyna chi.  Whelan.  Jac Whelan.
Jenny - Dewch i mewn, Mr Whelan.
Jac - Diolch.  Mr Saunders oeddwn i wedi disgwyl ei gyfarfod.
Jenny - A Mr Saunders fasech chi wedi ei gyfarfod.
Jac - Ond?
Jenny - Roedd yn rhaid iddo fo fynd i weld ei gyfreithiwr.
Jac - Solicitor?
Jenny - Ie.  Solicitor.  Cyfreithiwr.  Ond trwy lwc rôn i’n galw yma bora yma beth bynnag.  Rôn i isio casglu ychydig o bethau.
Jac - Dydych chi ddim yn byw yma?
Jenny - Nac ydw.  Mae Arwyn a fi wedi gwahanu.
Jac - Mae’n ddrwg gen i glywed.
Jenny - Wel...Mae’r pethau yma yn digwydd.
Jac - Sori.  I’ll come clean.  Dw i yn gwybod.
Jenny - Ddwedodd yr estate agent wrthoch chi?
Jac - Do.  A rhywun arall hefyd, dw i ddim yn cofio pwy..
Jenny - Ydych chi isio mynd o gwmpas y tŷ ar eich pen eich hun?  Neu ydych chi am i mi eich tywys chi?
Jac - Tywys?  Gair od…
Jenny - Gair fy mam.
Jac - O, ie?
Jenny - Ia.  Tywys.  Pan oeddwn i’n ferch fach roedd gen i ferlen - ‘pony’.  A phan oedd Mam a fi yn mynd am dro hefo’r ferlen, mi fyddai hi wastad yn dweud, ’Gad i mi dy dywys di, Jennifer.’
Jac - Tywys.
Jenny - Felly.  Ydych chi am i mi eich tywys chi o gwmpas y tŷ ‘ma, Mr Whelan?
Jac - Fyddwn i wrth fy modd.
Jenny - Ble ydych chi isio imi ddechrau’ch tywys chi?  Eich tywys chi rownd y llofftydd?  Neu eich tywys chi lawr llawr?
Jac - Beth am ichi ddechrau fy nhywys i rownd y llofftydd ‘te?
Jenny - Iawn...
Jac - Ar eich ôl chi...

Golygfa 2

Jenny - …a dyma’r ystafell molchi.  Dwy ystafell oedd yma yn wreiddiol.
Jac - Yn wir?
Jenny - Ia.  Roedd ‘na wal yn arfer bod yn fan yma.  Yn rhedeg draw i fan acw, lle roedd ‘na ddrws...
Jac - Sydd wedi ei gau i fyny.
Jenny - Ia.  Roeddwn i wastad eisiau ystafell molchi.
Jac - Mae o’n eitha ‘size’.  A ‘power shower’…
Jenny - Jets o’r ochor.
Jac - Mae’r un system gen i yn ôl adre…
Jenny - A ble mae’ch adre chi?
Jac - Yn wreiddiol, rhwng Carno a Llanbrynmair.  Pentre bach.  Mae jôc am y lle o hyd...
Jenny - Pa jôc?
Jac - Os ydych chi yn digwydd gyrru drwodd ag yn blincio.  Rydych chi wedi pasio!
Jenny - Mor fach a hynny?
Jac - Bach iawn.  A boring iawn hefyd.  
Jenny - Ac ydych chi’n byw yno o hyd…?
Jac - Fi?  Na.  Gadawais i flynyddoedd yn ôl.
Jenny – Iawn .  Dyna chi wedi gweld y bathrwm.  Gadewch i fi ddangos gweddill y llofftydd ichi, Mr Whelan.
Jac - Jac, plis.

Golygfa 3

Jenny - Helpwch eich hun i’r siwgr a’r llefrith.
Jac - Dim ond llefrith, diolch.  Gwnes i stopio cymryd siwgwr yr un pryd â gwnes i stopio smocio.
Jenny - Call iawn.
Jac – Mae eisiau bod on’d oes?  A bywyd yn beth mor fyr.  Dw i’n licio’r olygfa ‘ma sy gynnoch chi.  A dw i’n siwr bod yr ardd yn edrych yn grêt yn yr haf...
Jenny - Ydy.  Mae hi.  Yn yr haf mae’r ardd yn edrych ar ei gorau.  Dw i wedi treulio oriau yn gweithio arni dros y blynyddoedd.  A dweud y gwir, dyna fydda i’n golli fwyaf o werthu’r y lle yma...
Jac - Os gwna i brynu – mi wna i’ch cyflogi chi fel – what’s the word?
Jenny - Garddwr?
Jac - Ie.  Garddwr.  Diolch am ddangos fi rownd.
Jenny - Croeso.
Jac - So.  Mae o’n dþŷ hyfryd.  Really elegant.  Dw i’n sori bod pethau wedi...that you’ve split up.
Jenny - Fel’na mae hi.
Jac - Dw i’n divorced fy hun.
Jenny - Ydych chi?
Jac - Twice.  A fy motto i ydy: “Never again”.  A’r next move fydd mynd yn ôl at yr estate agent a cynnig pris...
Jenny - Ie.  Neu os ydy o’n haws gynnoch chi drafod hefo ni yn uniongyrchol, fydd dim ots...
Jac - Roeddwn i’n meddwl 250K.
Jenny - 250K.  Bydda.  Mi fydda hynny’n iawn gen i.  Ac Arwyn dw i’n siwr.
Jac - It’s a done deal ‘te?  
Jenny - Ydy.  250K.  

Ysbyty Brynaber: Episode 162

At the yacht club Arwyn tells Jac Whelan that the offer for the house is derisory and that he has no intention of agreeing to the deal struck up by Jenny.

Wendy is serving behind the bar – she suddenly collapses!  

Geirfa

Yn hollol glir				absolutely clear
Gorffwyso				to rest
Werth					worth
O hyd					still
Gorweithio				to overwork
Cymryd hoe				to take a break

Golygfa 1

Arwyn - ...250K?!  
Jac - Wnaeth Jennifer ddim siarad hefo chi?
Arwyn - 250K?  Jôc yw hyn, ie?  
Jac - Dwedodd hi y basai hi’n gwneud.
Arwyn - Ydych chi o ddifri, ddyn?
Jac - Sori.  I shouldn’t have opened my big mouth.  Obviously you and your wife have not had the conversation...
Arwyn - Gadewch inni gael un peth yn hollol glir fan hyn nawr.  Dw i ddim yn mynd i werthu’r tŷ yna am ddim llai na’r pris dw i wedi ofyn amdano fe o’r cychwyn cyntaf.  
Jac - Ond, Doctor Saunders dwedodd eich gwraig, dwedodd Jennifer...
Arwyn - Does dim ots ‘da fi beth ddwedodd Jennifer.  
Jac - Look: I’m talking buisness now and I’m going to say this in English: I don’t want any misunderstanding...
Arwyn - Mr Whelan –
Jac - That house has been on the market for over two months.  Am I right?
Arwyn - Wel...
Jac - And in that time how many people have been to see it?
Arwyn - Eitha lot...
Jac - Eitha lot o nonsense mate!
Wendy - Ydych chi’ch dau yn iawn am ‘drinks’ fan hyn?
Jac - Ydyn...
Arwyn - Nag ydyn.  Dewch ag un bach arall i fi, Nyrs Keating...
Wendy - For goodness sake it’s Wendy!
Arwyn - Wendy, sori.  Mae’n flin ‘da fi.  Wendy.  
Wendy - Large G + T arall?
Arwyn - Os gwelwch chi’n dda.  Mr Whelan?
Jac - Ddim i fi...
Arwyn - Siwr nawr?
Jac - Dw i’n gorfod dreifio...Doctor Saunders...?  Arwyn...?  Alla i alw ti yn Arwyn?
Arwyn - Dyna beth yw f’enw fi.
Jac - A galw fi’n Jac.  So.  You think my offer is way off?
Arwyn - Ydw.  Way off...
Jac - Ond mae dy wraig di, mae Jennifer wedi cytuno?
Arwyn – Sa i ddim yn gwybod beth ddwedodd hi, ond beth dw i’n ddweud sy’n bwysig.
Jac - Did she tell you it’s a cash buy?  And I mean cash.
Wendy - Dyna ni.
Arwyn - A dyma ddeg punt.  
Wendy - Diolch.
Arwyn - Wendy?  
Wendy - Beth?
Arwyn - A siarad fel doctor am eiliad, dw i’n credu dylech chi orffwyso...
Wendy - What?
Arwyn - Gorffwyso.  Cymryd hoe.  
Jac - He means take a break.
Wendy - Pam?
Arwyn - Rydych chi wedi bod ar eich traed y tu ôl i’r bar ‘ma am lot yn rhy hir heddiw...
Wendy - Don’t interfere.  Dw i’n iawn.
Jac - What have you got to say?
Arwyn - Cash buy?  
Jac - Wel?  Ie neu na?
Arwyn - Na.
Jac - It’s cash in your hand, man!
Arwyn - Na.  Mae’r tŷ yn werth mwy na 250k!
Jac - This is a final offer...
Arwyn - A’r ateb o hyd yw Na.
Jac - I’m going to talk plainly now.  I’m laying it down.  Right on the line.  You are a man in serious trouble.  Medical negligence charges.  Turning up drunk at your place of work.  In a word, you are a wreck...
Arwyn - Peidiwch chi â meiddio galw enwau arna i.
Jac - And your future is nil.  No work, no hope, no nothing.  And a man in your position – a wise man – would look at what I’ve just offered and think: “Yes, that’s a very good offer, a brilliant offer in fact for a man on the skids.”
Wendy - Help...
Arwyn - Wendy?  
Wendy - Help me!
Jac - Wyt ti’n iawn?
Wendy - Nac ydw!  
Arwyn - Ddwedes i bod hi’n gorweitho on’d do!
Wendy - I think the baby’s coming!
Arwyn - Ambiwlans!  Ambiwlans!  Ffoniwch am ambiwlans!  

Synopsis

Jac Whelan has decided that it’s not safe for him to return to Birmingham at the moment.  He is looking to buy a house in Brynaber.  Brain tells him that Arwyn Saunders’ house is for sale.  Jac visits the house and makes a cash offer to Jenny – she agrees to the sum.  

Arwyn however is adamant that the sum offered is far too low.  At the yacht club Jac tries to persuade Arwyn that the offer is a very realistic one.  As they discuss Wendy collapses behind the bar:

Test yourself

1.	What is the Welsh for ‘there’s no telling?

	a)	does dim dal	
	b)	dydy e ddim yn dweud
	c)	does dim gofyn
		 	
2.	What’s the Welsh for ‘She gave him the book’?  
  
	a)	Fe roiodd i ddo fe y llyfr
	b)	Fe roiodd hi’r llyfr i fe
	c)	Fe roiodd hi’r llyfr iddo fe 

3.	How would you translate ‘I used to go’ into Welsh?

	a)	Roeddwn i’n mynd
	b)	Bydda i’’n mynd
	c)	Byddwn i’n mynd 

4.	 What’s the phrase for ‘over there’ in south Wales?

	a)	Fan yma
	b)	Fan acw
	c)	Fan’co 

5.	What’s the Welsh for ‘on the outskirts of the city’?
	
	a)	Ar ochr y ddinas
	b)	Ar gyrion y ddinas
	c)	Yn ymyl y ddinas
	 
6.	How would you say ‘I’ve asked him’ in Welsh?

	a)	Dw i wedi gofyn fe
	b)	Dw i wedi gofyn iddo fe 
	c)	Dw i wedi gofyn i fe