Catchphrase 2004: Ysbyty Brynaber - Week 47

Key language

Ychydig o/Digon o/Nifer o/Llawer o/Gormod o
Am
Noun clauses introduced by ‘bod’

New Words

Beichiog				pregnant
Rheolaidd				regularly
Genedigaeth				birth
Disgwyl					to expect
Hedfan 				to fly
Rôn i wastad yn meddwl 		I always thought
Cysurus				comfortable
Pwysleisio				to emphasise
Ymlacio					to relax
Anadlu					to breathe
Gwydryn				a glassful
Derbyn					to accept
Ffwdanu				to bother
Symud pethau yn eu blaenau		to move things forward
Pryderu					to worry
Awgrymu				to suggest
Sefyllfa					situation
Yn gall					sensibly
Niwed					harm
Anwydog				to suffer from a cold
Gollwng				to drop
Yn enwedig				especially
Damweiniau				accidents
Difaru					to regret
Dw i’n bendant				I’m certain
Cannwyll				candle
Honni					to claim 
Chwilen yn ei phen			a bee in her bonnet
Drysu					to get confused
Wedi’r cyfan				after all
Yn y gorffennol				in the past
Cuddio					to hide
Ffugio					to fake
Marwolaeth				death
Mynnu					to insist							

Main Grammatical Points

Ychydig o/Digon o/Nifer o/Llawer o/Gormod o

Jenny says: Dw i yn y fflat ers ychydig o wythnosau - I’ve been in the flat for a few weeks
Agnes thinks:	Sa i’n credo bod digon o arian gyda fe - I don’t think that he’s got much money

Ychydig o and digon o follow the same pattern – they are followed in general by plural forms of the nouns

Other similar forms are:

Mwy o – mwy o ffrindiau – more friends
Nifer o – nifer o gemau – a number of games 
Gormod o – gormod o blant – too many children
Gormod o arian – too much money

Note particularly that rhy – too – is NOT used with gormod.  A common error amongst Welsh learners is to say rhy gormod.  This is incorrect.

Am

Arwynþþ says:  Mae Jenny am inni roi’r tþþŷ ar y farchnad
Arwyn wants us to put the house on the market

Am in this context expresses a wish.

Listen to these forms:

Dw i am fod yn nyrs			I want to be a nurse
Beth wyt ti am brynu?			What do you want to buy?
Dw i am orffen hwn cyn mynd adre	I want to finish this before I go home.

Note that when am is emphasised it expresses intention and determination:

Dw i am fynd				I intend going
Mae hi am fod yn nyrs			She intends being a nurse
Wyt ti wir am brynu hwnna?		Do you really intend buying that?

Bod

A number of examples of clauses introduced by bod feature in this week’s drama:
Roeddwn i’n meddwl dy fod ti a fe’n siwtio’ch gilydd.
I thought that you and him suited each other.

Mae hi’n dal i feddwl ei fod o’n fyw.
She still thinks that he’s alive.

Pam wyt ti’n meddwl ei bod hi’n byw yn ei hen fflat o?
Why do you think that she’s living in his flat?

Smo ti’n meddwl ei bod hi’n ffantastig.  
Don’t you think she’s fantastic.

Roeddwn i’n meddwl ei bod hi’n dechrau drysu.
I thought that she was starting to go mad.

Sa i’n credu ei fod e’n edrych ar ôl ei hun.
I don’t think that he’s looking after himself.

Meddwl and credu are verb forms that are followed by the bod construction.  To recap the full forms are:

Fy mod i
Dy fod ti
Ei fod e
Ei bod hi
Ein bod ni
Eich bod chi
Eu bod nhw

Remember that when a noun or a proper noun is used bod does not change:

Bod Arwyn
Bod y nyrs
Bod y plant

And now some more useful words and expressions that feature in this week’s episodes

Ysbyty Brynaber: Episode 139

Wendy and Jenny discuss the impending birth of the baby.

At her flat Wendy discuss the fact that Jenny Saunders has moved into Dic Allen’s apartment.

Jenny calls to pick up some clothes from the house.  She suggests to Arwyn that the house should be put up for sale.

Geirfa

Beichiog				pregnant
Rheolaidd				regularly
Genedigaeth				birth
Disgwyl					to expect
Hedfan 				to fly
Rôn i wastad yn meddwl 		I always thought
Cysurus				comfortable
Pwysleisio				to emphasise
Ymlacio					to relax
Anadlu					to breathe
Gwydryn				a glassful
Ffwdanu				to bother
Derbyn					to accept
Symud pethau yn eu blaenau		to move things forward
Pryderu					to worry
Awgrymu				to suggest
Sefyllfa					situation
Yn gall					sensibly
Niwed					harm

Golygfa 1

Wendy - Helo, Doctor Saunders…
Jenny - Helo, Wendy…
Wendy - Jest wedi bod i'n ‘ante-natal class’ ydw i.  Maggie Jennings got us all doing a spot of 
aerobics this morning…
Jenny - Mae e'n bwysig iawn i ferched beichiog…
Wendy - Absolutely.
Jenny - Ac mae'n bwysig eich bod chi'n mynd yn rheolaidd i'r dosbarthiadau o hyn hyd yr 
enedigaeth… Pryd ydych chi'n disgwyl y babi?
Wendy - Diwedd mis Mawrth…
Jenny - Bydd yr amser yn hedfan…
Wendy - Ie.  A dw i’n ffansi ‘pool birth’ fy hunan…
Jenny - Pam lai?  Mae gan yr ysbyty bolisi o wneud beth bynnag sydd fwyaf cysurus i'r fam…
Wendy - By the way…Sori i glywed 'bytu ti a Doctor Saunders…Chi wedi splito lan.
Jenny - Do…
Wendy - Ers pryd 'te?
Jenny - Diwedd y flwyddyn.…
Wendy - Trueni…Rôn i wastad yn meddwl dy fod ti a fe'n siwto'ch gilydd…
Jenny - Wel…Mae'r pethau yma'n digwydd.
Wendy - Ydyn…
Jenny - Reit.  Mae'n well i mi fynd.  Gwaith yn galw.  Gobeithio bydd bob dim yn iawn iti…
Wendy - Ta.
Jenny - Hwyl…
Wendy - Hwyl…

Golygfa 2

Brian - …a beth arall?
Wendy - …pethe fel ‘labour, delivery a recovery’…Which no doubt the last of the three – recovery - will 
take me the best part of this year, as I'll be so worn out after the birth…
Brian - Os cei di ddigon o ‘anaesthetic’ mi fyddi di'n iawn…
Wendy - Maen nhw'n pwysleisio ‘natural birth’, Bri.
Brian - A dyna pam mae'r aerobics ‘ma mor bwysig…Rhaid iti ddysgu sut mae ymlacio…Dysgu sut 
mae anadlu…
Wendy - I was so relaxed this morning, I had a little snooze on the floor…
Paid â chwerthin…Doedd e ddim yn ‘funny’…Fe deimles i'n hun yn mynd i gysgu a phan agores i'n 
llygaid fan ‘na roedd Maggie Jennings yn edrych arna i…Wyt ti'n iawn, Wendy?  Ydw, sori, miss, 
wnes i jest cwympo i gysgu…
Wendy - Dw i eisiau mwy o win hefyd…
Brian – Rwyt ti wedi cael dau wydryn yn barod…
Wendy - Wnaiff un arall ddim drwg…Welais i Jenny Saunders bore 'ma hefyd…I bumped into her – in 
the corridor…
Brian - Beth oedd ganddi hi i ddweud wrthot ti?
Wendy - Ddim lot.  Jest eisiau…beth yw'r gair?  Wish me luck…
Brian - Dymuno'n dda iti…
Wendy - She looked a bit lost and I actually felt sorry for her…
Brian - Mae Agnes yn dweud ei bod hi wedi mynd yn rhyfedd…
Wendy - What do you mean?
Brian - Mae Jenny Saunders yn gwrthod derbyn fod Richard Allen wedi boddi…Mae hi'n dal i feddwl ei 
fod o'n fyw…
Wendy - God!  That's really creepy…
Brian - Ac yn fwy ‘creepy’ byth pan wyt ti'n meddwl ei bod hi'n byw yn ei hen fflat o…Beth wyt ti'n 
feddwl mae hi'n wneud yno ar ei phen ei hun bob nos?
 
Golygfa 3

Jenny - Pam mae hi mor oer yn y tþŷ 'ma?
Arwyn - Dw i ddim wedi ffwdanu rhoi'r gwres canolog mlaen.
Jenny - Pam na roi di o ar ‘timer’ fel dw i wedi dweud wrthot ti, dro ar ôl tro?
Arwyn, pam na roi di'r gwres canolog ar "timer?"  Rwyt ti'n gwybod sut mae gwneud hynny, achos dw 
i wedi dangos iti fwy nag unwaith…
Arwyn - Pam wyt ti wedi galw heibio?
Jenny - Meddwl rôn i ei bod hi'n bryd inni gael sgwrs…
Arwyn - Am beth?
Jenny - Dw i yn y fflat ers ychydig o wythnosau rwan…A rhyw feddwl rôn i ei bod hi'n bryd inni symud 
pethau yn eu blaenau…
Arwyn - Yn eu blaenau?  Beth wyt ti'n feddwl?
Jenny – Rwyt ti'n gwybod beth dw i'n feddwl…
Arwyn - Jenny…Edrycha…Rôn i'n siarad â Ken Evans yn y cantîn amser cinio…Ac fel rwyt ti'n 
gwybod, mae Ken yn cydymdeimlo â ni'n dau…Ac mae e'n pryderu amdanon ni…A beth awgrymodd 
Ken oedd ‘Relate’……
Jenny - Does gen i ddim isio mynd i ‘Relate’.
Arwyn - Ond does dim drwg mewn trio...
Jenny – Nac oes …
Arwyn - Does dim drwg mewn trafod y sefyllfa yn gall gyda pherson arall…
Jenny - Dw i ddim eisiau.
Arwyn - Pa niwed sy mewn gwneud rhywbeth felly?
Jenny - Mae bob dim drosodd.
Arwyn - Mae siarad â ti fel siarad a wal o frics.
Jenny - Dw i'n gwybod beth dw i'n deimlo. A beth dw i eisiau inni drafod ydy pryd rydyn ni'n mynd i roi'r 
tŷ yma ar y farchnad…

Ysbyty Brynaber: Episode 140

Arwyn pours his heart out to Agnes.  

Brian, Agnes and the family go down to the marina to look at the boat.  

Geirfa

Anwydog				to suffer from a cold
Gollwng				to drop
Yn enwedig				especially
Damweiniau				accidents
Difaru					to regret
Dw i’n bendant				I’m certain

Golygfa 1

Agnes - Arwyn, sut hwyl?  
Arwyn - Agnes, shwmai?
Agnes - Bisged?
Arwyn - Ddim diolch.
Agnes - "Penny for your thoughts," fel maen nhw’n dweud…
Arwyn - Meddyliau du iawn sy gyda fi, mae arna i ofn.
Agnes – Wyt ti eisiau dweud wrtho i beth ydyn nhw 'te?
Arwyn - Dw i wedi dweud wrth Ken gynnau fach…A waeth i ti gael clywed fy hanes i ddim…Mae 
Jenny am inni roi'r tŷ ar y farchnad…
Agnes - Pryd ddwedodd hi hynny wrthot ti?  Heddiw?
Arwyn - Nage.  Neithiwr.  
Agnes - Ti'n swnio'n anwydog iawn.
Arwyn - Ydw.  Dw i wedi bod yn teimlo'n anwydog ers dyddiau.
Agnes - Mae rhyw ‘bug’ yn mynd o gwmpas y lle.  Mae lot o'r staff wedi dal annwyd hefyd…Mae lot 
bant o'r gwaith…
Arwyn - A ffaeles i gysgu winc neithiwr.  
Agnes - Sa i'n synnu…Pryd alwodd Jenny heibio?
Arwyn - Tua saith o'r gloch.  Rôn i ar fin gwneud pryd o fwyd i fi fy hunan yn y micro-don…
Doeddwn i ddim yn siwr iawn pam oedd hi wedi galw…Smo hi byth yn gwneud pan dw i'n y tŷ dim 
mwy…A wedyn dyma hi yn gollwng y ‘bombshell’ 'ma…Mae hi’n moyn gwerthu nawr.
A bod yn hollol onest am eiliad, Agnes…Ond sa i'n credu alla i ddod i ben, ti'n gwybod…
Agnes – Wyt ti'n gweld y gwerthu yn ormod o straen?
Arwyn - Dw i'n gweld popeth yn ormod o straen…Dw i'n eistedd yn y tŷ yn hwyr y nos a dw i'n ffaelu 
credu bod beth sydd wedi digwydd i fi wedi digwydd o gwbwl…
Agnes - Mae unrhyw wahanu yn sioc i'r system.  Yn enwedig ar ôl bod yn briod am gymaint o 
flynyddoedd…
Arwyn - Bore dydd Sul, fe wnes i ddihuno tua hanner awr wedi pump…Wrth gwrs, roedd hi'n hollol 
dywyll tu allan…Ond fe godais i o'r gwely, gwisgo a mynd am dro…Jest cerdded a cherdded a teimlo 
mor ofnadwy o unig…Yn union fel taw dim ond fi fy hun bach oedd yr unig berson ar ôl yn y byd i 
gyd…
Agnes - Pam na awgrymi di i Jenny am fynd at ‘Relate’?
Arwyn - Does dim pwynt.  Dydy hi ddim eisiau gwybod am ‘Relate’ na dim arall er mwyn achub y 
briodas yma.  Cyn belled ag mae Jenny yn y cwestiwn mae'r cyfan drosodd rhyngon ni.

Golygfa 2

Brian - Dyma hi, Agnes.  Y Mary Rose.
Rhodri - Smo ti'n meddwl ei bod hi'n ffantastig, Mam?
Agnes - Mae hi'n fwy nag oeddwn i'n feddwl byddai hi…
Brian - Mae hi'n chwip o long on’d ydy?
Agnes - Dwed wrth Rhodri a Beca am fod yn ofalus, Brian.
Brian - Mae'r plant yn iawn.
Agnes - Smo ni eisiau unrhyw ddamweiniau.
Brian - Dim ond disgyn dros yr ochr i ddŵr yr harbwr wnân nhw…Ti am ddod i fyny ar y dec?
Agnes - Nac ydw …
Brian - Tyrd yn dy flaen…
Agnes - Na, Brian!  Dw i ddim.  Wir iti.  Bob tro dw i'n mynd ar gwch neu long - hyd yn oed un yn yr 
harbwr fel hyn nawr - wy'n dechrau teimlo'n dost…
Brian - Biti.  Mi liciwn i iti weld y caban a'r gegin…
Agnes - Mae cegin arni?
Brian - Un fach.  ‘Galley kitchen’.  Ond mae digon o le i wneud pryd o fwyd a phaned o de…
Agnes - Smo ti'n difaru ei phrynu hi?
Brian - Difaru?  Nag ydw siŵr iawn.  A finnau ar fin colli fy nhrwydded yrru, mi fydd llong yma yn 
rhywbeth alla i yrru o hyd…
Rhodri – Wyt ti'n dod ar y cwch, Mam?
Agnes - Ddim heno, Rhodri.
Rhodri - Mae hi'n grêt!
Brian - Dw i'n bendant fy mod i wedi cael bargen, wyt ti'n gwybod.
Agnes - Faint dalaist ti?
Brian - Pymtheg mil.
Agnes - Ac rwyt ti'n galw hynny’n fargen?
Brian - Ydw.  Dw i wedi bod yn siarad hefo bois eraill yn y Clwb Hwylio ers hynny.  Ac mae bron 
pawb yn dweud ‘mod i wedi cael bargen gan Arwyn Saunders…
Agnes - Arwyn, druan.  Yffach, mae problemau ‘da fe…
Brian - Beth ydy'r ddiweddara?
Agnes - Mae Jenny’n moyn rhoi'r tŷ ar y farchnad.
Brian - Ond dydy o ddim eisiau colli ei gartref?
Agnes - Smo fe moyn colli Jenny.
Brian - Pam na wneith o ei phrynu hi allan?
Agnes – Dw i ddim yn credu fod digon o arian 'da fe druan.  Dw i'n teimlo drosto fe'n ofnadwy.  Dyna 
pam wnes i ei wahodd e am swper nos 'fory.  Sa i'n credu ei fod e'n edrych ar ôl ei hunan yn dda 
iawn…
Brian - Swper acw yn y tŷ?
Agnes - Neu restaurant.  Does dim ots gyda fe.  Mae e lan i ni…
Brian - Restaurant amdani i mi… 
Agnes - Iawn.  Restaurant amdani.  Ddweda i wrtho fe…

Ysbyty Brynaber: Episode 141

Brian, Agnes and have been invited out for a meal with Arwyn Saunders.  He’s getting increasingly drunk and tells them that he thinks that Dic Allen is still alive and living in his old flat with Jenny.

After leaving the restaurant Arwyn, in his drunken state, calls to see Jenny.

Geirfa

Cannwyll				candle
Honni					to claim 
Chwilen yn ei phen			a bee in her bonnet
Drysu					to get confused
Wedi’r cyfan				after all
Yn y gorffennol				in the past
Cuddio					to hide
Ffugio					to fake
Marwolaeth				death
Mynnu		to insist
		
Golygfa 1

Arwyn - Brandi arall?
Agnes - Ddim i fi, diolch…
Arwyn - Brian?  Brandi arall?
Agnes - Cofia dy fod ti'n gyrru, Brian.
Brian - Ddim am lawer iawn mwy...
Arwyn - Waiter?  Waiter?  Dau frandi arall, os gwelwch chi'n dda…Dau frandi mawr…
Brian - Mae’r parti ar y bwrdd yn y gornel yn swnllyd iawn...
Arwyn - A pheth arall - 
Agnes - Arwyn, gofala…
Arwyn - Beth?
Agnes - Dy lawes di..
Arwyn - Llawes i?  Beth amdani?
Agnes - Roedd dy fraich di'n agos i'r gannwyll…
Arwyn - Jenny, reit?  Am Jenny roedden ni'n siarad jest nawr ynte?  
Brian - Dyma nhw'r ddau frandi'n dod…
Arwyn - Ar un adeg roedd hi'n honni fy mod i wedi trio boddi y boi Richard Allen 'ma…Oeddech chi'ch 
dau yn gwybod hynny?
Agnes - Ddwedodd hi mo hynny, does bosib…
Arwyn - Do, do.  Dweud mod i wedi trio boddi'r boi…
Brian - Iechyd da, Arwyn…
Arwyn - Ie.  Iechyd…Ond beth dw i’n moyn wybod yw hyn…Os oeddwn i wedi trio boddi'r boi pam 
mae hi'n honni ei fod e'n dal yn fyw 'te?
Brian - Mae hi wedi cymryd rhyw chwilen yn ei phen…
Arwyn – ‘Wrong’.
Agnes - 'Wrong’?  Pam?
Arwyn - Ar un adeg rôn i'n meddwl ei bod hi'n dechrau drysu…Fod y cyfan yn dechrau dweud 
arni…Ond erbyn hyn, dw i ddim i mor siwr…
Brian - Beth wyt ti’n drio’i ddweud?
Arwyn - Dweud ydw i ‘mod i hefyd yn meddwl bod Richard Allen yn dal yn fyw…
Agnes - Does bosib?
Arwyn - Mae 'da fi le cryf i gredu hynny…
Brian - Sut?
Arwyn - Roiodd Jenny y gêm bant…Ha!  
Agnes - Ond pam wyt ti'n meddwl bo' Richard yn dal yn fyw?
Arwyn - Ddweda i wrtho chi pam…Dewch yn nes…Dros y flwyddyn newydd fe a'th Jenny i lawr i 
Ddinbych-y-Pysgod…Aeth hi i aros mewn gwesty yno…
Agnes - Ond mae hi wedi gwneud hynny o'r blaen…
Arwyn - Do…Ond fyddai unrhyw un yn mynd i aros i westy ar ben ei hunan tros y flwyddyn newydd?
Brian - Byddai…
Arwyn - Na fyddai…
Agnes - Wy'n cytuno a Brian…Wedi'r cyfan, mae Jenny wedi mynd bant ar ben ei hunan yn y 
gorffennol…
Arwyn - Ffoniais i'r gwesty…
Agnes - A beth ddwedon nhw?
Arwyn - Roedd hi'n mynd bant am oriau…A pheth arall: pam dydy hi ddim wedi gadael i fi fynd i mewn 
i'r fflat?
Brian - Ti ddim wedi bod yn y fflat?
Arwyn - Nac ydw…Ac fe ddweda i wrtho chi pam: achos fod 'da hi rhywbeth i'w guddio…A'r rhywbeth 
hwnnw yw Richard Allen…
Agnes - Y gwin sy'n siarad nawr…
Arwyn - Na.  Dw i'n dweud wrthoch chi: mae e'n fyw…Mae Doctor Richard Allen yn fyw…Mae’r boi 
wedi ffugio ei farwolaeth ei hun.
Agnes - Ond pam?
Arwyn - Rhaid bod rhyw reswm…Ond dw i'n mynd draw i'r fflat heno…dw i'n mynd draw i weld Jenny 
a dw i’n mynd i fynnu cael y gwir!  
                       
Golygfa 2

Jenny - Helo?
Arwyn - …Jenny?  Agor y drws 'ma…Dw i’n moyn dod lan……
Jenny - Beth wyt ti eisiau?
Arwyn - Agor y drws…
Jenny - Ble wyt ti wedi bod yn yfed…?  Yng Nghlwb Staff yr ysbyty?  
Arwyn - Agor y drws wnei di…?
Jenny - Na wnaf.  Rwyt ti'n rhy feddw…
Arwyn - Sa i'n feddw…Wy eisiau gair…Agor y drws…
Jenny - Ddim heno…
Arwyn - Mae Richard Allen 'da ti, on’d yw e?
Jenny - Cer adra, Arwyn…
Arwyn - Dw i'n gwybod ei fod e…Nawr agor y drws 'ma…Jenny!  Agor y drws!
Jenny - Na.
Arwyn - Agor y drws!  Agor y drws!
Jenny - Nefoedd…
Arwyn - Jenny!  Dw i'n gwybod ei fod e 'da ti!  Dw i'n gwybod ei fod e ‘da ti!
Jenny - Does neb yma ond fi…
Arwyn - Agor y drws - a gad fi i mewn!
Jenny - Arwyn - cer adra!  
Arwyn - Wy'n caru ti!  Wy'n caru ti, Jenny!

Synopsis

Arwyn Saunders after a night out at a restaurant with Brian and Agnes Rees decided to pay his wife a visit at her new flat.  He was convinced that Richard Allen was living with her:

Test yourself

1.	What is the Welsh for ‘too much work’?

	a)	rhy gormod o waith
	b)	rhy lawer o waith       
	c)	gormod o waith        
		 	
2.	What’s the Welsh for ‘to suggest’? 
  
	a)	awyru
	b)	awgrymu
	c)	awyddus 

3.	How would you say ‘I want to be a nurse’ in Welsh?

	a)	Dw i’n nyrs
	b)	Dw i am fod yn nyrs 
	c)	Dw i wedi bod yn nyrs

4.	What’s the Welsh word for ‘especially’?

	a)	yn wir
	b)	yn enwedig
	c)	yn wir iawn

5.	How would you say ‘She thinks that he’s still alive’ in Welsh?
	
	a)	Mae hi’n meddwl y bydd e’n fyw
	b)	Mae hi’n meddwl ei fod e wedi byw
	c)	Mae hi’n meddwl ei fod e’n dal yn fyw 
	 
6.	How would you say ‘She’s got a bee in her bonnet in Welsh?

	a)	Mae gwenynen yn ei phen hi
	b)	Mae gwenynen yn ht hi
	c)	Mae chwilen yn ei phen hi