Catchphrase 2003: Ysbyty Brynaber - Week 45

Key language

Eisiau/Moyn 
Eiliad
Dydd/Dyddiau
Diwrnod/diwrnodau
Blwyddyn/blynyddoedd
Degawd/Canrif

New Words

Gan bwyll			steady on
Rhestr				a list
Chwys domen			dripping with perspiration
Cwyno				to complain
Teganau			toys
Amynedd			patience
Paid â bod yn hir		don’t be long
Môr forwyn			mermaid
Trafferth			trouble
Gwerth				worth
Dymunol			pleasant
Dw i’n falch o glywed		I’m glad to hear
Gwahoddiad			invitation
Treulio				to spend time
Aberth				a sacrifice
Magu digon o blwc		to pluck up enough courage
Di-deimlad			without feeling
Gweddill 			the rest
Aberth				sacrifice
Gwerthfawrogi			to appreciate
Ar wib				in a hurry 
Sychu				to dry
Llwgu				starving
Cyngor				advice
Ymarfer corff			physical exercise
Yn amlwg			obvious		
Cysylltiad cyson			constant contact
Manylyn			detail
Gwasanaeth			service
Diffodd y golau			to put the lights out
Osgoi				to avoid		
Golygu				to mean
Yn ddiweddar			lately
Yn fodlon			prepared to
Cyd-ddigwyddiad		coincidence
Anodd				difficult

Main Grammatical Points

An important word that features regularly in conversation is eisiau written 

E-I-S-I-A-U – to want 

You will have noticed I’m sure that its pronunciation however varies from character to character.

Eisiau can convey two meanings:
Dw i eisiau – I want or 
Mae eisau …arna i – I need or as in the following construction Mae eisiau … hefo
Brian says Mae ishio amynedd hefo plant weithiau.
One needs patience with children

Ishio is the form in North Wales for eisiau   

Agnes says: Dim môr forwyn mae hi ishie
Ishe is the form often heard in south Wales.

A more common form you’ll hear in south Wales for to want is moyn.

Dwi’n moyn mynd – I want to go

Words conveying time feature prominently in this week’s episodes

Stopia eiliad nawr Stop a second now is what Brian says to Agnes at the supermarket.

Eiliad is a second eiliadau - seconds

He could of course have said 
Aros funud – wait a minute is an expression that you will also hear.

Dydd is the word for day as in dydd Sul, dydd Llun etc.

Dyddiau is the plural form

Another word you might hear is diwrnod or diwrnodau

These forms are generally used when days are not mentioned for example

Roeddwn i’n siarad ag e y diwrnod or blaen
I was talking to him the other day.  
Wythnos is a week and wythnosau weeks

Note the form pythefnos – a fortnight
Rhodri says Dydyn ni ddim wedi gwneud dim byd ond ymarfer canu ers pythefnos
We haven’t done anything but practice singing for a fortnight.

There are a few different forms in Welsh to convey the word year or years.

When referring to someone’s age the form is blwydd or mlwydd

Tair blwydd oed
Pum mlwydd oed

A year is blwyddyn and the plural forms are blynedd or blynyddoedd

Arwyn says: ar ôl blynyddoedd o briodas after years of marriage

Ers meityn

Note also that Brian says Mae Rhodri a fi yma ers meityn
Ers meityn means for a while or for some time

Degawd/Canrif

Degawd is a decade – degawdau - decades
Canrif a century - canrifoedd – centuries
Ysbyty Brynaber: Episode 133

Agnes and Brian are doing their Christmas shopping.  While Agnes goes off to on her own Brian bumps into Wendy Keating.  Brian is extremely nervous and when Wendy leaves he is hugely relieved that Agnes hasn’t see him talking to the young nurse.  

Arwyn asks Jenny to come and spend Christmas with himself and his mother.  After a strong protest she promises to consider the proposition.  

Geirfa

Gan bwyll			steady on
Rhestr				a list
Chwys domen			dripping with perspiration
Cwyno				to complain
Teganau			toys
Amynedd			patience
Paid â bod yn hir		don’t be long
Môr forwyn			mermaid
Trafferth			trouble
Gwerth				worth
Dymunol			pleasant
Dw i’n falch o glywed		I’m glad to hear
Gwahoddiad			invitation
Treulio				to spend time
Aberth				a sacrifice
Magu digon o blwc		to pluck up enough courage
Di-deimlad			without feeling
Gweddill 			the rest
Aberth				sacrifice
Gwerthfawrogi			to appreciate

Golygfa 1

Agnes - Brian?  Aros?
Brian - Aros?  Pam eto?
Agnes - Stopia eiliad nawr!  Gan bwyll, a gad i fi edrych ar y rhestr yma unwaith eto…Wyt ti wedi 
blino?
Brian - Ydw.  A dw i'n teimlo'n boeth ac yn chwys domen yng nghanol yr holl bobl yma…
Agnes - Paid â dechrau cwyno nawr.  Dyn ni wedi gwneud y rhan fwya o siopa Sion Corn ar gyfer y 
plant heno… 
Agnes - Gad i ni chwilio am ddoli i Beca ac fe allwn ni dalu am y teganau yma a mynd adre wedyn.
Brian - Diolch byth!
Agnes - Yr unig broblem yw fod Beca wedi gofyn i Sion Corn am ddoli ‘deep sea diver’…Ond doedd 
dim un ar ôl ar y silff…
Brian - Roedd yna sawl doli môr-forwyn ar ôl yna…
Agnes - Dim môr-forwyn mae hi eisie, ond doli ‘deep sea diver’ …Wnaiff dol fach mor-forwyn ddim 
mo'r tro o gwbwl…
Brian - Mae eisiau amynedd hefo plant weithia…
Agnes - Oes.  Dw i'n gwybod.  Dyna pam mae siopa Nadolig yn waith mor galed i un person, ti' n 
gweld…
Brian - Wyt i am i mi fynd i holi aelod o staff y siop yma am ddoli ‘deep sea diver’ 'ta…?
Agnes - Na, na.  Fe â i.  Aros di fan hyn gyda'r troli.
Brian - Paid â bod yn hir.
Agnes - Fe wna i fy ngorau.
Wendy - Heia…!
Brian - Wendy!  Beth uffern…?
Wendy - Long time no see ers dydd Sul.  Ble rwyt ti wedi bod yn cwato?
Brian - Dyma syrpreis!…O ble dest ti rwan?
Wendy - O draw fan'co…Mae ffantastig ‘play stations’ 'da nhw…
Brian - Oes, dw i'n gwbod.  Dw i newydd brynu dau……
Wendy - A wedyn, ‘well lo and behold’ : pwy welais i'n pasio heibio ond ti a hi…!  And I sort of 
followed you around for a bit like a little puppy…
Brian - Fydd Agnes yn ôl yma unrhyw eiliad…
Wendy - You seemed very hunkey-dory…
Brian - Dim ond wedi mynd i holi am rhyw doli ‘deep sea diver’ mae hi…
Wendy - Isn't Sister Rees a bit old to be playing with dolls?
Brian - Dol ar gyfer hosan Nadolig Beca ydy hi.
Wendy – Dw i'n gwybod.  Jôc.  Good heavens, man: cool down.  No need to be so jumpy…
Brian - Wendy, paid â gadael i Agnes ein dal ni.
Wendy - Pam ddim?
Brian - Fydd o'n fwy o drafferth nag o werth.
Wendy - I bwy?  
Brian - I bawb ohonon ni.
Wendy - Ddim i fi, pal.
Brian - Plis.
Wendy - O.K.  Pryd rwy'n dy weld ti nesa 'te?
Brian - Amser cinio dydd Iau.
Wendy - Amser cino dydd Iau amdani 'te.  I love you.
Agnes – Dwyt ti ddim yn mynd i gredu hyn.
Brian - Beth?
Agnes - Y doli Deep Sea Diver yma oedd yr olaf un yn y siop i gyd.  Aeth y boi mas i'r cefn i'w moyn 
hi i fi.  Ti ddim yn meddwl ein bod ni'n ddau berson lwcus…?

Golygfa 2

Arwyn - Canu da…
Jenny - Ydy, mae o.  Canu dymunol iawn…
Arwyn - Wythnos i dydd Iau a mae hi'n Nadolig.
Jenny - Ydy.
Arwyn - Mae Mam yn dod ata i am gino dydd Nadolig.  Ddwedais i wrthot ti?
Jenny - Naddo.  Ond dw i'n falch o glywed.
Arwyn - A hoffwn i estyn gwahoddiad i ti hefyd.
Jenny - …Arwyn.  Rydyn ni wedi cael y sgwrs yma echdoe…
Arwyn - Ydyn, dw i'n gwybod…Ond beth yw un prynhawn mas o dy fywyd di?  Un prynhawn bach, 
Jenny.  Dyna'r cyfan fyddai fe…Plis, dere draw at Mam a fi…
Jenny - A’r unig reswm wyt ti’n gofyn achos fe fydd dy fam hefo ti?  Ydw i'n iawn?
Arwyn - Nac wyt, dwyt ti ddim yn iawn…
Jenny - Ydw, rydw i yn iawn.  A pham?  Am dy fod ti wedi methu magu digon o blwc i ddeud wrthi yn 
blwmp ac yn blaen dy fod ti a fi wedi gwahanu… sori, Arwyn.  Ond dydw i ddim am dreulio dydd 
Nadolig arall yng nghwmni dy fam byth eto.  A DYNA DDIWEDD AR Y MATER…
Arwyn - Rwyt ti wedi mynd yn ddi-deimlad iawn tuag ata i…
Jenny - Na.  Trio bod yn realistig ydw i.
Arwyn - Jest dere draw am ginio 'te.  Does dim rhaid iti aros weddill y pnawn.  Dwy awr fyddai e ar y 
mwya.  Dydy hynny ddim yn llawer o aberth ar ôl blynyddoedd o briodas ydy e?
Jenny - Gad imi feddwl am y peth.
Arwyn - Diolch iti, Jenny.  Dw i’n gwerthfawrogi hynny’n fawr.

Ysbyty Brynaber: Episode 134

Brian and Agnes take the family to the swimming pool.  Agnes tells her husband that she really appreciates the way he has taken his family responsbilities seriously over the past weeks.

In the changing rooms Agnes meets Wendy Keating.  When she meets up with Brian she accuses him of still maintaining a relationship with Wendy Keating.  

Geirfa

Sychu				to dry
Llwgu				starving
Cyngor				advice
Ymarfer corff			physical exercise
Yn amlwg			obvious		
Cysylltiad cyson			constant contact
Manylyn			detail

Golygfa 1

Agnes - Aros fan hyn am eiliad, Brian….
Brian - Pam?  Beth sy'n bod?
Agnes - Mae Beca eisiau inni edrych arni yn dod i lawr y sleid…
Brian - Mae hi wedi magu digon o blwc i fentro ar y sleid o'r diwedd, ydy hi?
Agnes - Ydy.  Ond mae Rhodri am fynd gyda hi hefyd…Diolch iti, Brei.
Brian - Diolch am beth?
Agnes - Am fod yn dad mor dda.
Brian - Beth ydy hyn?  Compliment?
Agnes - Achos rwyt ti'n ei haeddu fe.  
Brian - Rwyt ti'n gwneud imi gochi hyd at fy nghlustiau rwan…
Agnes - Mae'r wythnosau diwetha yma wedi bod yn grêt.  Rwyt ti wedi helpu llawer…Rwyt ti wedi 
gwneud gwaith cartre gyda Rhodri…Rwyt ti wedi rhoi bath i Beca bron bob nos…Rwyt ti wedi helpu fi i 
wneud y siopa Nadolig i gyd…Ac rwyt ti wedi dod gyda ni i nofio heno…
Brian - Mae'n bwysig ein bod ni'n gwneud pethau fel teulu on’d ydy?
Agnes - Ac ryn ni yn deulu on’d ydyn ni?
Brian - Ydyn.  Wrth gwrs ein bod ni…
Agnes - A phan wy'n meddwl pa mor agos ddaethon ni i gael ein gwahanu oherwydd y bitsh fach 
Wendy Keating 'na, mae ‘nghalon i'n oeri i gyd…
Brian - Mae Wendy a fi yn hen hanes bellach.
Agnes - Dw i'n falch o glywed hynny, Brian.  Yffach!  Dacw Beca'n dod i lawr y sleid nawr…!
Brian - Bobol bach!  Mae hi'n dod ar wib…!
                  
Golygfa 2

Agnes - Beca - dere yma i fi dy sychu di yn iawn.  Edrych ar dy wallt di, ferch.  Mae e'n sefyll lan ar ôl 
yr holl chlorine 'na.  Pan awn ni nôl gartre nawr dw i'n siwr wnaiff Dadi ei olchi fe gyda shampŵ.  
Liciet ti hynny?  Iawn.  Cer i wisgo nawr.  Dw i'n siwr fod Rhodri a Dadi wedi mynd lan i'r café yn 
barod.  Ar ôl yr holl nofio 'na, dw i'n siwr dy fod ti bron â llwgu…Beth liciet ti i swper heno 'te?  Byrgyr 
a chips fel dy frawd, ie?
Wendy - Wel, wel…Look who's here.  
Agnes - Wendy… …
Wendy - Wedi bod yn nofio?  Neu'n mynd i nofio?
Agnes - Wedi bod yn nofio…
Wendy - Outing bach i'r teulu, ie?
Agnes - Ie.
Wendy - Very nice.  Do you mind if I undress here?
Agnes - You carry on….
Wendy - Dw i'n trio nofio bob nos nawr…Dyna beth oedd eu cyngor nhw yn yr ante-natal clinic i ni 
mums-to-be…Ddwedon nhw bod eisiau lot o ymarfer corff arnon ni…I fod yn fit and healthy ar gyfer y 
big day pan ddaw'r babi, ynte?
Agnes - Beca, wyt ti'n barod i fynd?
Wendy - Ges i three D scan ddoe…Smo nhw'n rhoi hynny i chi ar y National Health…I gael three D 
scan chi'n gorfod mynd yn private…Ac mae private health care yn costio, ond doedd dim ots 'da Brian 
…Beth sy'n bwysig i Bri a fi yw bod y babi yn iach…
Agnes - Beca, dere!  Alla i ddim cymryd dim mwy o hyn!
Wendy - Twdlw, Sister Rees.  Nadolig Llawen a Blwyddyn Newydd Dda i ti!

Golygfa 3

Rhodri - Ga i can o Coke, Dad?
Brian - Aros i dy chwaer gyrraedd gynta a gewch chi'ch dau Coke yr un pryd wedyn…
Rhodri - Mae syched arna i…
Brian - Fydd hi yma mewn eiliad…A!  Dyma Agnes a Beca yn dod rwan ... Ble dach chi’ch dwy wedi 
bod ?  Mae Rhodri a fi yma ers meitin – on’d ydyn ni, Rhod?
Agnes - Rhodri, dyma ti arian - cer â Beca draw at y cownter i ddewis beth dych chi moyn i fwyta ac 
yfed…
Rhodri - Diolch, Mam…
Brian - Oes rhywbeth yn bod?
Agnes - Wyt ti'n dweud y gwir wrtho i, Brian?
Brian - Y gwir…?  Am beth rwan…?
Agnes - Popeth sy'n mynd ymlaen yn dy fywyd di.
Brian - Ydw…Wrth gwrs fy mod i…Pam wyt ti'n gofyn hyn i mi rwan?
Agnes - Wyt ti wedi talu am scan three D i Wendy Keating?
Brian - …Ydw.
Agnes - Pam wnest ti hynny…?
Brian - Achos ei bod hi'n poeni…
Agnes - Ond ddwedest ti ddim byd wrtho i…Rwyt ti’n amlwg mewn cysylltiad cyson 'da hi o hyd?  
On’d wyt ti…?
Brian - Mae'n rhaid imi wneud rhyw gymaint hefo hi…Ond dydw i ddim yn dweud bob un manylyn 
bach wrthot ti, er mwyn arbed rhoi mwy o boen meddwl iti…
Agnes - Wyt ti'n ei charu hi o hyd?
Brian - Nac ydw.  Nac ydw, dydw i ddim yn ei charu hi o gwbwl.

Ysbyty Brynaber: Episode 135

Agnes is still unhappy that her husband has paid for a private scan for Wendy Keating.  Brian reassures Agnes that his only concern is his wife and children.

Brian pays Wendy a visit and accuses her of stalking himself and his family.  

Geirfa

Gwasanaeth			service
Diffodd y golau			to put the lights out
Osgoi				to avoid		
Golygu				to mean
Yn ddiweddar			lately
Yn fodlon			prepared to
Cyd-ddigwyddiad		coincidence
Anodd				difficult

Golygfa 1

Agnes - Rhodri, paid â rhoi'r teledu ymlaen!
Rhodri - O, Mam…
Agnes - Mae gwasanaeth ysgol 'da ti yn yr eglwys bore 'fory am naw o'r gloch a dw i am i ti a Beca 
fynd lan i'r gwely nawr…
Brian - Ia.  Mae'ch mam yn llygad ei lle.  I fyny â chi rwan.
Rhodri - Boring gwasanaeth eglwys!  Smo ni wedi gwneud dim byd ond ymarfer canu ac adrodd ers 
pythefnos!
Brian - Nos da rwan…
Agnes - A fydda i lan cyn bo hir i ddiffodd y golau - iawn?
Rhodri - Iawn…
Agnes - Mae ‘da ti a fi lot o drafod i wneud, Brian.
Brian - Agnes, dydw i ddim yn caru Wendy Keating.  Dydw i ddim yn ei charu hi!  Mae'n rhaid iti 
‘nghredu fi.
Agnes - Ti'n ei charu hi ddigon i dalu am scan preifat iddi…Pam allai hi ddim talu am scan preifat ei 
hunan?
Brian - Am ei bod hi'n ddi-waith.
Agnes - Mae popeth ti'n ddweud wrtho i heno jest yn gwneud i fi deimlo'n lot yn waeth…Wyt ti'n deall 
hynny?
Brian - Edrycha…Agnes…Fel ti'n gwybod ers amser - fel rydyn ni’n dau wedi trafod - mi fydd rhaid imi 
dalu am fagu'r babi 'ma.  Does gen i ddim dewis.  Alla i ddim osgoi y peth.  Ac rwyt ti'n gwybod 
hynny ers sbel go lew…
Brian - Ond dydy hynny ddim yn golygu fy mod i'n caru Wendy Keating.  Dydw i ddim yn ei charu hi?  
Iawn?
Agnes - Sa i'n siwr os ydw i'n dy gredu ti.
Brian - Pam?
Agnes - Achos rwyt ti wedi fy nhwyllo i o'r blaen Brian.
Brian - Agnes…Gwranda rwan…Gwranda'n astud - reit?  Ti dy hun ddwedodd mor hapus oeddet ti fy 
mod i'n gwneud mwy hefo'r teulu yn ddiweddar…Wyt ti'n cofio dweud hynny?
Agnes - Ydw…
Brian – Wyt ti'n cofio deud mor hapus oeddet ti fy mod i'n helpu Rhodri hefo'i waith cartref?  Mor 
hapus oeddet ti fy mod i'n rhoi bath i Beca?  
Agnes - Mae hynny'n wir…
Brian - Ac wyt ti'n cofio dweud mor hapus oeddet ti fy mod i'n fodlon dod hefo ti i wneud siopa 
Nadolig?  A mor hapus oeddet ti ein bod ni i gyd fel teulu yn mynd i nofio hefo'n gilydd?  Wyt ti'n cofio 
dweud hynny?  Wel, ateb di hyn i mi: os ydw i'n caru Wendy Keating, pam ydw i'n dewis gwneud 
cymaint hefo fy nheulu - ac yn bwysicach - dros fy nheulu?  Mmmm?

Golygfa 2

Wendy - O.K..  O.K.  Hold your horses, dw i'n dod nawr…
Heia!  Dyma pleasant suprise, Bri.  Dôn i ddim yn disgwyl dy weld ti 'ma tan amser cino…
And to what do I owe this honour?
Brian - Pam oeddet ti yn y pwll nofio neithiwr?
Wendy - Achos dw i'n mynd i'r pwll nofio bob nos.
Brian - Ers pryd?
Wendy - Ers i fi gael y three D scan wythnos diwetha…Ti'n tense am rywbeth, alla i ddweud…
Brian - Ydw, mi ydw i…Yn uffernol o tense i ti gael dallt…
Wendy - Pam?
Brian - Pam wyt ti'n meddwl?
Wendy - I don't know.  You tell me, big boy…
Brian - Dw i'n meddwl ei fod o'n ormod o gyd-ddigwyddiad…
Wendy - Cyd-what?
Brian - Cyd-ddigwyddiad.  Coincidence.  Dydy o ddim yn od dy fod ti yn y siop deganau nos Fawrth 
pan oedd Agnes a fi yno?  A neithiwr wyt ti'n digwydd bod yn y pwll nofio pan oedden ni yno 
hefyd…Beth wyt ti'n drio'i wneud, Wendy?
Wendy - Fel dwedaist ti, cyd-ddigwyddiad oedd e.
Brian - Na.  Dw i'n meddwl ei fod yn fwy na hynny.
Wendy - What are you trying to say, Bri?  That I'm stalking you?  But so what?  You belong to me – 
not her.  And everytime I see you with her it tears me apart.  And what's worse is your lies.  You 
always tell me that you're going to bring things to an end; that you're going to walk out on this pathetic 
dead loss marriage to that awful cow of a woman.  But when push comes to shove, you never do!
Brian - Mi wna i.  Ond yn fy amser fy hun.
Wendy - Dy amser dy hun.  Heard that one loads of times before…
Brian - Dw i'n mynd i'w gadael hi!  O.K.?
Wendy - Yeah.  Of course.  In the month of Sundays.  What will the state pension be by then d'you 
reckon?
Brian - Jest…paid a gwneud pethau yn anodd i mi.
Wendy - Anodd i ti?  That's a bit rich.  You're having the best of both worlds aren't you?  Living with 
her; having your wicked way with me.  Mae hynny'n arrangement hynky-dory iawn, on’d dyw e?
Brian - Dwi yn dy garu di.  A hefo ti dw i eisiau bod.
Wendy - I'll believe that when I see you actually doing something concrete about it.  Like walking 
through that door one morning with a black eye and two suitcases…O.K., pal?

  

Synopsis

Arwyn tried to persuade Jenny to join himself and his mother for Christmas lunch.  She agreed to consider the matter.

Wendy Keating is still causing mayhem in the Rees household.  She met Agnes and told her that Brian had agreed to pay for a scan for her.  Agnes has second thoughts about her husband’s fidelity.  Brian has his work cut out to convince his wife that the whole affair is over.

Brian however met up with Wendy and told her that it was his intention to leave his wife.

Test yourself

1.	What is the Welsh for ‘in two seconds’?

	a)	mewn dau eiliad 
	b)	mewn dwy eiliadau       
	c)	mewn dwy eiliad        
		 	
2.	What’s the Welsh for ‘patience’? 
  
	a)	Ymenyn
	b)	Ymennydd
	c)	Amynedd 

3.	How would you translate ‘the other day’ into Welsh?

	a)	y mis o’r blaen
	b)	y diwrnod o’r blaen 
	c)	y dyddiau o’r blaen

4.	What’s the Welsh word for ‘to appreciate’?

	a)	gwerthu
	b)	gwerthfawrogi
	c)	crogi

5.	How would you say ‘She’s been here for some time’ in Welsh?
	
	a)	Mae hi wedi bod yma ers pythefnos
	b)	Mae hi wedi bod yma ers blynyddoedd
	c)	Mae hi wedi bod yma ers meityn 
	 
6.	How would you tell someone to ‘put out the light’ in Welsh?

	a)	diffoddwch y golau
	b)	rhowch y golau allan
	c)	dodwch y golau allan