Catchphrase 2003: Ysbyty Brynaber - Week 44

Key language

Future tense - short forms
Passive sentences
Ar fin

New Words

Llyncu				to swallow
Blynyddol			annual
Bargeinion			bargains
Tebygol				likely
Yn llygad dy le			exactly right
Cyflwr y ffyrdd			the condition of the roads
Croesi bysedd			to cross fingers
I nôl				to fetch
Hawdd				easy
Gwres canolog			central heating
Fy ngorau glas			my very best
Yn hwyr neu’n hwyrach		sooner or later
Ymateb				to respond
Newyddion drwg		bad news
Caled				hard/difficult
Lle agored			open place
Rhewi				freezing
Druan				poor thing
Yr adeg yma llynedd		this time last year
Dioddef				to suffer
Wir				honestly
Gwerthfawrogi			to appreciate
Cwm				valley
Dyna’r cyfan			that’s all
Llenni				curtains
Dod i drefn			to come to order
Ara deg				slowly
Rhyddhad			relief
Helynt				trouble
Gwarthus			disgraceful
Fy nhrin i			to treat me
Personoliaeth			personality
Pwnc				topic
Posibilrwydd			possibility
Trafod				to discuss
Galw heibio			to call by
Rheswm			reason
Gweld eisiau (rhywun)		to miss (someone)
Ar wahân			separately
Dal yn ffrindiau da 		still good friends
Llais				voice
Arogl				perfume
Gwên				smile
Fel y bedd			like the grave
Yr un fath			the same
Cynhesu			to warm up
Chwarter call			mad (lit. a quarter wise!)

Future short forms

In the last series we looked at the short forms of the future tense.  These forms are prevalent in this week’s episodes.  It wouldn’t be a bad thing to remind ourselves of these forms.

Brian says: Rodda i’r petrol yn y car		I’ll put petrol in the car

Rodda i - I’ll put

To form the first person of the future tense short form – a or in more formal Welsh af is added to the stem of the verb.
The verb is rhoi – to put but it has an irregular stem rhodd

Therefore I’ll put is rhodda i.

You might also find that roia i is used in everyday speech.

Here are a few more irregular stems of verbs:

Cerdded is the verb but the stem is cerdd.  Cerdda i – I’ll walk

Clywed - to hear  		clyw			Clywa i - I’ll hear
Cyfarfod - to meet 		cyfarfydd		Cyfarfydda - I’ll meet
Cymryd - to take 		cymer			Cymera i - I’ll take
Cyrraedd – to arrive 		cyrhaedd		Cyrhaedda i - I’ll arrive
Gadael – to leave		gadaw			Gadawa i - I’ll leave
Gweld – to see 			gwel			Gwela i - I’ll see 	
Gwrando – to listen		gwrandaw		Gwrandawa i – I’ll listen

We have already come across the other four irregular forms:

Mynd 		Â i or Af i
Dod		Do i or Dof i 
Gwneud	Gwna i
Cael		Ca i or Caf i  

Passive sentences

Brian says:	Mae yna sêl fawr yn cael ei chynnal yn Salford	A large sale is being held.

This is an example of the passive or impersonal sentence where the action of a verb is done to or imposed upon the subject.  Here are some more examples:

Mae’r cyngerdd yn cael ei gynnal	The concert is being held
Mae’r newyddion yn cael ei ddarllen gan Dewi Llwyd	The news is being read by Dewi Llwyd
Ydy’r gêm yn cael ei chwarae?	Is the game being played?
Ydy’r bachgen wedi cael ei ddal?	Has the boy been caught?

Ar fin

Arwyn says: Ar fin gwneud swper i fi fy hunan o’n ni	I was about to make supper for myself

And:  O’n i ar fin dweud wrthi ein bod ni wedi gwahanu 	I was about to tell her that we had separated

Ar fin means about to do something or on the verge of doing something – Ar fin

	

Ysbyty Brynaber: Episode 130

Brian tells Agnes that he has arranged a visit to a car sale in Manchester.

Jenny calls at the house to collect some clothes.  She tells her distraught husband that the decision is the right one for both of them.

Geirfa

Llyncu				to swallow
Blynyddol			annual
Bargeinion			bargains
Tebygol				likely
Yn llygad dy le			You’re absolutely right
Cyflwr y ffyrdd			the condition of the roads
Croesi bysedd			to cross fingers
I nôl				to fetch
Hawdd				easy
Gwres canolog			central heating
Fy ngorau glas			my very best
Yn hwyr neu’n hwyrach		sooner or later
Ymateb				to respond
Newyddion drwg		bad news
Caled				hard/difficult
Lle agored			open place
Rhewi				freezing
Druan				poor thing
Yr adeg yma llynedd		this time last year
Dioddef				to suffer
Wir				honestly
Gwerthfawrogi			to appreciate
Cwm				valley
Dyna’r cyfan			that’s all
Llenni				curtains
Dod i drefn			to come to order
Ara deg				slowly
Rhyddhad			relief
Helynt				trouble
Gwarthus			disgraceful
Fy nhrin i			to treat me
Personoliaeth			personality
Pwnc				topic
Posibilrwydd			possibility
Trafod				to discuss
Galw heibio			to call by
Rheswm			reason
Gweld eisiau (rhywun)		to miss (someone)
Ar wahân			separately
Dal yn ffrindiau da 		still good friends
Llais				voice
Arogl				perfume
Gwên				smile
Fel y bedd			like the grave
Yr un fath			the same
Cynhesu			to warm up
Chwarter call			mad (lit. a quarter wise!)

Golygfa 1

Brian - Pa bwmp wyt ti?  Pedwar?
Agnes - Pump.
Brian - Pedwar deg punt a saith deg pump ceiniog.  Mae dy gar di yn llyncu petrol…
Agnes - Ti werthodd e i fi, cofia.
Brian - Digon gwir.  Reit.  Rodda i'r petrol yna i lawr ar fy ‘account’ i…
Agnes - I'r dim.  Diolch iti, Brei.
Brian - Ar dy ffordd adref wyt ti?
Agnes - Ddim cweit.
Brian - Pam?  I ble rwyt ti'n mynd?
Agnes - Dw i eisiau siopa bwyd.  Wyt ti gartref i swper heno?
Brian - Ydw.
Agnes - Iawn.  
Brian - Agnes?  Un peth…Cyn i ti fynd…
Agnes - Beth sydd?
Brian - Ges i alwad ffôn gan Jac Whelan jest rwan…
Agnes - O, ie?  A beth oedd hwnnw’n moyn?
Brian - Mae Jac eisiau imi fynd i Manceinion bore yfory.
Agnes - Manceinion?  Pam?
Brian - Mae yna sêl geir fawr yn cael ei chynnal yn Salford yn y p’nawn… 
Agnes - Ddim sêl flynyddol Blackfriars Road?
Brian - Ie dyna ti.  Mae o'n dweud fod bargeinion i'w cael yno… 
Agnes - Pryd ti'n bwriadu cychwyn 'te?  Bore yfory?
Brian - Ie…
Agnes - A pryd fyddi di'n debygol o ddod yn ôl?
Brian - Bore dydd Iau rôn i'n meddwl.
Agnes - Pam na elli di ddim dod yn ôl nos 'fory?
Brian - Fydd o’n ddiwrnod hir?
Agnes - Dyna ti 'te.  
Brian - Ac os wna i adael Manceinion ben bore dydd Iau…Wel…Dw i ddim yn gweld pam ddylwn i 
ddim bod nôl adra yma toc wedi amsar cinio…
Agnes - Os bydd ddim lot o draffig.
Brian – Ti yn llygad dy le.  Os bydd ddim lot o draffig.  
Agnes - A’r adeg yma o'r flwyddyn does dim dal beth fydd cyflwr y ffyrdd…
Brian - Beth am inni groesi'n bysedd?
Agnes - Reit.  Well i fi fynd.  Wela i ti yn ôl yn y tŷ.
Brian - Hwyl…  Heia!  Wendy?  Ydy, mae bob dim yn A-O.K. am yfory.

Golygfa 2

Arwyn - Helo?  Jenny?
Jenny?  Ti sydd yna?
Jenny - …Ie.  Fi sy yma.
Arwyn - Sut mae pethau yn y fflat?
Jenny - Iawn.  Dw i'n dechrau setlo… Sori.  Ond dw i eisiau nôl mwy o ddillad.
Arwyn - Ar fin gwneud swper i fi fy hunan oeddwn i…
Jenny - O, ie?
Arwyn - Ie…Rhywbeth eitha hawdd i'w wneud yn y meicro-don… Wyt ti wedi bwyta?
Jenny - Ydw…
Arwyn - Yn y fflat?
Jenny - Nage.  Yn yr ysbyty... Mae hi'n oer iawn yma.
Arwyn - Ydy hi?
Jenny - Ydy.
Arwyn - Mae'n siwr mod i wedi anghofio rhoi'r gwres canolog ymlaen…
Jenny - Rho fo ar ‘timer’.
Arwyn - Dw i ddim i'n siwr sut mae gwneud hynny.
Jenny - Nag wyt ti…?
Arwyn - Na.  Sa i'n credu fy mod i…
Jenny – Wyt ti eisiau i mi ddangos iti sut mae gosod y ’timer’?
Arwyn - …Jenny?
Jenny - Arwyn - paid…plis, paid…
Arwyn - Rôn i ar y ffôn 'da Mam gynnau fach…
Jenny - Wyt ti wedi deud wrthi be sydd wedi digwydd?
Arwyn - Nac ydw…Dyna'r peth…Gwnes i drio… Trio fy ngorau glas…Ond bob tro rôn i ar fin dweud 
wrthi ein bod ni wedi gwahanu…Roedd y geiriau yn mynd yn styc yn fy ngwddw i…A sa i'n gwbod sut 
dw i'n mynd i allu dweud dim wrthi chwaith…
Jenny - Fydd rhaid i ti'n hwyr neu'n hwyrach…
Arwyn - Mae'n gas 'da fi feddwl beth fydd ei hymateb hi….
Jenny – Wyt ti eisiau i mi ddweud wrth dy fam?
Arwyn - Nac ydw, nac ydw.  Mae'n well iddi glywed y newyddion drwg gen i…
Jenny - Dw i am fynd i'r llofft i nôl fy nillad.  Iawn?
Arwyn - Iawn.
Jenny - Dw i’n gwybod bod hyn yn galed…Yn galed iawn i ti…Ac i mi…Ond yn y diwedd, mi fyddi di a 
fi yn falch ein bod ni wedi cymryd y cam yma, gei di weld…
Arwyn – Wyt ti'n meddwl?
Jenny - Ddim meddwl ydw i - ond gwybod.

Ysbyty Brynaber: Episode 131

Brian has taken Wendy to see her mother.  

Jenny calls at Agnes Rees’ flat.  They again discuss Dic’s disappearance.

Geirfa

Lle agored			open place
Rhewi				freezing
Druan				poor thing
Yr adeg yma llynedd		this time last year
Dioddef				to suffer
Wir				honestly
Gwerthfawrogi			to appreciate
Cwm				valley
Dyna’r cyfan			that’s all
Llenni				curtains
Dod i drefn			to come to order
Ara deg				slowly
Rhyddhad			relief
Helynt				trouble
Gwarthus			disgraceful
Fy nhrin i			to treat me
Personoliaeth			personality
Pwnc				topic
Posibilrwydd			possibility
Trafod				to discuss
		
Golygfa 1

Brian - Mae'r fynwent yma mewn lle agored on’d ydy…?  Awn ni nôl at y car?... Wendy?
Wendy – Beth?
Brian - Dw i’n rhewi.  
Wendy - Beth?
Brian - Rhewi.  Dw i’n rhewi.  Gad i ni fynd yn ôl i'r car?
Wendy - Yeah.  It's cold.  But can you imagine how cold it is in that coffin, in that grave, in that earth?  
Must be freezing…
Brian - Dy dad druan.
Wendy - Thrombosis.  That's what killed him in the end.  
Brian - Yr adeg yma llynedd?
Wendy - Yeah.  Almost to the day, actually.  At least wnaeth e ddim dioddef.  He could have been 
paralysed for years…Ond yn y diwedd, he went quickly…
Brian - Beth am fynd yn ôl i'r car?
Wendy - I had to take care of all the funeral arrangements.  Aeth Mami'n bishis.  Llefen a ffaelu copo.  
God, it was awful.  Ond aeth popeth yn O.K. yn y diwedd…
Wendy - Mam oedd ei drydedd gwraig e, ti'n gwbod…
Brian - Trydedd gwraig?
Wendy - Yeah.  He was a bit of a lad my old dad.  Oedd e'n sixty one yn fy nghael i…
Brian - Wir?  Roedd o mewn dipyn o oed yn marw felly?
Wendy - Wyth deg pedwar…Oh, wel.  There.  Done my bit.  Fresh flowers on the grave.  Diolch iti 
am ddod gyda fi heddiw, Brei.
Brian - Dim problem o gwbwl…
Wendy - Wy'n really…beth yw'r gair?  Appreciate?
Brian - Gwerthfawrogi…
Wendy - Ie.  Gwerthfawrogi hyn.
Brian - Mae Agnes yn meddwl fy mod i mewn sêl geir yn Salford.
Wendy - She can think what she likes…Dere.  Dw i’n moyn iti gwrdd a Mam.
Brian – Wyt ti'n siwr?
Wendy - Ydw.  Mae hi'n byw i lawr y cwm.  Pum munud bant yn y car, dyna'r cyfan…

Golygfa 2

Jenny - Helo…?
Agnes - Heia…Jen?  Fi sy yma…
Jenny - Tyrd i fyny…
Agnes - Gosod llenni, wyt ti?
Jenny - Trio gosod llenni.  Ond yn cael fawr o lwc hyd yn hyn…
Agnes - Dere i fi roi help llaw iti.
Jenny - Bydd yn ofalus ar ben y gadair yna.
Agnes - Mae pethau’n dechrau siapio yma.
Jenny - Mae pethau’n dwad i drefn yn ara deg bach.
Agnes – Wyt ti'n O.K.?
Jenny - Ydw.
Agnes - Siwr?
Jenny - Ydw.  Dw i'n O.K.  A dweud y gwir, dw i'n teimlo rhyw ryddhad mawr ar ôl symud i mewn 
yma i fyw…Ddylwn i fod wedi gwneud hyn llynedd.  Ar ôl yr helynt yna ges i pan ddaeth Arwyn a fi yn 
ôl o Orlando …Wyt ti'n cofio?
Agnes - Cofio'n iawn…
Jenny - Roedd beth wnaeth Arwyn i mi yn warthus.  A beth sy'n fwy gwarthus fyth ydy fy mod i wedi 
gadael iddo fo nhrin i fel wnaeth o. Mae pawb yn meddwl y byd o Arwyn.  Holl staff yr ysbyty yn 
meddwl yn uchel ohono fo.  Ond does neb ond fi wedi gweld yr ochr arall iddo fo.  A dw i'n gwybod 
beth ydy o: "control freak."
Agnes - O, dere nawr…
Jenny - Na, mae hi'n anodd i ti ddeall.  Ond dyna'r gwir amdani.  Tros y blynyddoedd mae Arwyn 
wedi bwyta fy mhersonoliaeth i i gyd.  Dw i isio trio ffeindio pwy ydw i go iawn.
Agnes - A dw i'n siwr gwnei di.
Jenny - A fi hefyd.  Ond biti na fasai Richard yn dod yma ata i.  Pryd wyt ti'n meddwl y daw o?
Jenny - Pam wyt ti'n edrych arna i fel yna, Agnes?
Agnes – Rwyt ti'n gwybod pam.  A sa i'n mynd i ddweud rhagor ar y pwnc.
Jenny - Mae Richard yn fyw…Mae'n rhaid ei fod o…
Agnes - Sa i eisau trafod hyn.
Jenny - Pam wyt ti’n gwrthod credu yn y posibilrwydd ei fod o'n fyw o hyd…?
Agnes - Achos dydy e ddim!  Dyna pam!

Ysbyty Brynaber: Episode 132

Agnes calls to see Arwyn.  He tells her that he is really missing Jenny and that he finds it difficult to live alone.

On the way back from visiting Wendy’s mother Brian is sure that he has been caught speeding.  He thinks that he is in danger of losing his licence.

Geirfa

Galw heibio			to call by
Rheswm			reason
Gweld eisiau (rhywun)		to miss (someone)
Ar wahân			separately
Dal yn ffrindiau da 		still good friends
Llais				voice
Arogl				perfume
Gwên				smile
Fel y bedd			like the grave
Yr un fath			the same
Cynhesu			to warm up
Chwarter call			mad (lit. a quarter wise!)

Golygfa 1

Agnes - Arwyn…?  
Arwyn - Agnes… Eistedd
Agnes - Ar ben dy hunan wyt ti?
Arwyn - Nage.  Roedd Ken Evans a'r criw yma….Ond mae pawb wedi mynd nôl i'w gwaith nawr…
Agnes - …Sori i drwblu ti: ond elli di basio'r siwgwr draw i fi?  Diolch……
Arwyn - Esgusoda fi…Mae’n flin 'da fi…
Agnes - Ti wedi dal annwyd?
Arwyn - Ychydig bach.  Dyw’r gwres canolog ddim yn gweitho…
Agnes - Y boiler ar y blinc, ie?
Arwyn - Na.  Y ‘timer’…
Agnes - Gwaeth fyth…
Arwyn - Na.  Dyw e ddim wedi torri.  Dw i jest ddim yn ei ddeall e.  Jenny yw'r un "technically 
minded" yn ein tŷ ni, ti gweld…
Agnes - Ti am i fi - neu Brian - alw heibo i'w osod e iti?
Arwyn - Na, na.  Does dim rheswm pan na ddylen i allu gosod y ‘timer’.  A fydd rhaid i fi gael gwres 
yn y tŷ dros y Nadolig nawr, achos mae Mam yn dod ata i i aros…
Agnes - Ydy dy fam yn gwybod bod ti a Jenny wedi gwahanu?
Arwyn - Nac ydy.  Ddim eto…
Agnes - Pryd wyt ti'n bwriadu dweud wrthi?
Arwyn - Cyn bo hir nawr…Dw i'n gweld eisiau Jenny yn ofnadwy, ti'n gwbod…
Agnes - Greda i…
Arwyn - O'r gore.  Sa i'n gwadu nad oedd problemau gyda ni.  Wedi'r cyfan, rôn ni'n dau yn cysgu ar 
wahân ers sbel fach…Ond wedi dweud hynny…Rôn ni'n dal yn ffrindie da…
Agnes - Ers faint oeddech chi'n briod?
Arwyn - Pymtheg mlynedd…
Agnes - Ac mae Brian a fi ers deuddeg.
Arwyn - Ti'n dod i arfer a rhywun arall yn y tŷ on’d wyt ti?  Clywed sŵn ei llais hi…ei harogl hi…ei 
gwên hi…
Arwyn - Ac ers iddi fynd, mae'r tŷ fel y bedd…
Agnes - Arwyn, druan.
Arwyn - Dw i ddim yn credu alla i fyw ar fy mhen fy hunan, Agnes.
Agnes - Fydd pethau'n siwr o wella.
Arwyn - Na.  Dw i ddim yn credu fydd pethau byth yr un fath 'to.

Golygfa 2

Wendy - …thanks for everythin', Mam…See you in about two weeks time…Yeah, I'll be back home by 
Christmas eve…'Bye! …'Freezing'!
Brian - Fydd y car yma fawr o dro yn cynhesu…
Wendy - Oedd hi'n licio ti.
Brian - Dy fam?  Oedd hi?
Wendy - Couldn't you tell?  She had that twinkle in her eye.  I better watch my back or she might 
grab you for herself!
Brian - Oedd pawb yn ‘jolly’ iawn yn y ‘pub’ gynnau, mae'n rhaid dweud.
Wendy – Wyt ti'n O.K. i ddreifo?  Ti ddim ‘over the limit’ wyt ti?
Brian – Nac ydw.  Dau beint o lager shandy ges i.
Wendy - Diolch am ddod a fi lawr yma.  Dw i wir yn - what's the word again?
Brian - Pa un?
Wendy - Appreciate…
Brian - Gwerthfawrogi…
Wendy - That's it.  Dw i wir yn gwerthfawrogi hyn.  Rwyt ti'n gallu bod yn ‘sweet’.  Pan rwyt ti'n trio…
Brian – Rwyt ti wedi sôn am dy dad sawl gwaith.  Rôn i'n gwybod pa mor agos oeddech chi'ch dau.
Wendy - I always was a little Daddy's girl.  Mind that sheep, Bri…
Brian - Ydy hi’n mynd i symud neu beth?  Beth mae honna'n gwneud yn sefyll reit ar ganol y lôn 
p'run bynnag?  Dydy hi ddim chwarter call…!
Wendy - Scraggy looking thing as well…
Brian - Ti'n iawn.  Mae golwg ofnadwy arni hi.
Wendy - I feel depressed now.
Brian - Pam?
Wendy - Meddwl 'bytu'r Nadolig.  Fi fan hyn.  Dismal old Rhondda.  A ti gartre gyda hi…
Brian - Er mwyn y plant dw i'n aros gartref eleni.
Wendy - A’r flwyddyn nesa?  Pan fydd babi gyda ni.  Ble fyddi di wedyn, Brian?  Ble fydd dy gartre 
di?
Brian - Dam!
Wendy - Beth sydd nawr 'to?
Brian - Welaist ti mo hwnna'n fflashio jest rwan?
Wendy - Beth?  
Brian - Y speed camera yna!  Welaist ti o?
Wendy - Ti'n siwr?
Brian - Siwr iawn mod i'n siwr!  Fflashiodd o fi!
Wendy - Hei!  Steady on!  Smo hi’n ddiwedd y byd!
Brian - Ydy - mae hi!
Wendy - Pam?
Brian – Dwyt ti ddim yn cofio fi'n cael stop ar y ffordd yn ôl o Birmingham?  Aeth y chwe pwynt oedd 
gen i'n barod i fyny i naw!
Wendy - Naw pwynt?
Brian - Ie!  Ac ar ôl hyn rwan, dw i'n siwr o golli'n leisans on’d ydw i?  Go damia las!

Synopsis

Arwyn Saunders was pretty distraught when he realised that Jenny had made her decision to leave and that there was no turning back.

Brian Rees was caught by a speed camera on his way back from visiting Wendy’s mother.  He is in danger of losing his licence. 

Test yourself

1.	What is the Welsh for ‘sooner or later’?
	
	a)	Yn gynnar neu’n hwyr  
	b)	Yn hwyr neu’n hwyrach
	c)	Yn hwyrach na pheidio
		 	
2.	How would you translate ‘to do my very best’ into Welsh?
	
	a)	Gwneud fy ngorau i gyd
	b)	Gwneud fy ngorau glas
	c)	Gwneud fy ngorau oll

3.	What is ‘your absolutely right’ in Welsh? 

	a)	Rwyt ti yn llygad dy le
	b)	Rwyt ti’n iawn
	c)	Rwyt ti’n berffaith 

4. How would you say ’I’m about to go’ in Welsh? 

	a)	Dw i’n mynd nawr
	b)	Dw i’n mynd yn y munud
	c)	Dw i ar fin mynd

5.	How would you say ‘I’ll take’ in Welsh?
	
	a)	Fe gymera i
	b)	Rwy’n cymryd
	c)	Fe fydda i’n cymryd ?
	 
6.	What is the Welsh for ‘that’s all’?

	a)	Dyna’r cyfan
	b)	Dyna’r oll
	c)	Dyna bawb