Catchphrase 2003: Ysbyty Brynaber - Week 41

Key language

Paid/Peidiwch
Achos/Oherwydd/Am/Gan
Rhyw…

New Words

Hala (SW)			to spend 
Blêr				untidy
Meddygaeth			medicine
Byr-rybydd			short notice
Yn enwedig			especially
Llywio 				to steer
O ddifri				seriously
Gwrando’n astud		to listen carefully
Syml				easy
Dal				to hold
Llyw				rudder
Gollwng gafael			to let go
Llwyddo 			to discuss
Methu				to fail
Trueni				a pity
Ofergoelus			superstitious
Twt lol				nonsense
Efallai		perhaps
Cwpla (SW)	to finish
Effaith		effect
Perffaith siwr	perfectly sure
Perthyn	to belong to
Pigog		prickly
Cynnig	to offer
Gwahanu	to separate
Gwerth chweil			worth while
Hunan-gyflogedig		self-employed
Morwr				sailor
Amau				to doubt
Yn llygad dy le			absolutely right
Ers sbel			for a long time
Y cam nesa			the next step
Brwdfrydig			keen

Main Grammatical Points

Paid/Peidiwch 

Brian tells Arwyn when discussing the sale of the boat – Paid â’i werthu os dwyt ti ddim isio - Don’t sell it if you don’t want to.

The second person singular form is paid.  Paid is generally followed by â – Paid â

Words beginning in p, t or c take the aspirate mutation

Paid â thalu
Paid â chwyno
Paid â phrynu

The plural form is peidiwch â 

Peidiwch â phoeni
Peidiwch â chwyno
Peidiwch â phrynu

In south Wales however you’ll find that in everyday speech the â is dropped and there is no mutation.

Paid cwyno
Paid siarad
Peidiwch gofyn
Peidiwch talu

There are several ways of saying ‘because’ in Welsh.  Let’s have a look at them and the constructions that follow them

Achos/Am/Oherwydd/Gan 

Achos can be followed by either the normal verb form – achos mae e’n ifanc – because he’s young or achos roedd hi’n hwyr – because she was late.

Achos can also be followed by the bod construction

Agnes says :  Achos ei fod e wedi boddi - Because he has drowned 

Oherwydd is slightly more formal and it is followed by the ‘bod’ construction:

Oherwydd ei fod e wedi boddi – because he has drowned
Oherwydd fy mod i’n hwyr – because I’m late
Oherwydd bod glaw ar y ffordd – because there’s rain on the way

Am and gan can also be used to convey the same meaning.  Both are followed by bod

Am fy mod i wedi blino		Gan fy mod i wedi blino – because I’m tired.

Rhyw…

Jenny says:  Wnes i ffonio rhyw awr yn ôl - I phoned about an hour ago.

Rhyw is used here to show that there is an element of uncertainty in the statement.

Mae rhyw ddyn wrth y drws - There’s some man at the door
Mae rhyw gar wedi parcio yno - 	Some car has parked there

	

Ysbyty Brynaber: Episode 121

Agnes calls to see Jenny Saunders, they discuss the matter of Richard Allen’s disappearance and the strange events at the flat and the memorial service.  Jenny is convinced that the young doctor is still alive.

Brian, Arwyn and Rhodri are out on the boat.

Geirfa

Hala (SW)			to spend 
Blêr				untidy
Meddygaeth			medicine
Byr-rybydd			short notice
Yn enwedig			especially
Llywio 				to steer
O ddifri				seriously
Gwrando’n astud		to listen carefully
Syml				easy
Dal				to hold
Llyw				rudder
Gollwng gafael			to let go
Llwyddo 			to discuss
Methu				to fail
Trueni				a pity
Ofergoelus			superstitious
			
Golygfa 1

Agnes - Jenny?  
Jenny - Agnes - dyma sypreis!  Sut mae hi?
Agnes - Iawn.  Fel hyn ti'n hala dy brynhawn Sadwrn, ie?
Jenny - Yr ardd yma sy wedi mynd i edrych mor ofnadwy o flêr…
Agnes - Ddim hanner mor flêr ac mae’n gardd ni'n edrych.
Jenny - Dydy Brian yn fawr o arddwr?
Agnes - Na.  Garejis a ceir yw byd Brian a dim byd arall.
Jenny - A’r ysbyty a meddygaeth ydy byd Arwyn…
Agnes - Ti'n edrych yn oer.  Ers faint wyt ti wedi bod mas yma'n garddio?
Jenny - Ddim cymaint â hynny.  Rhyw awr neu ddwy…
Agnes - Sori am alw heibo yn fyr-rybudd fel hyn…
Jenny - Paid ag ymddiheuro…
Agnes - Fe ddylwn i fod wedi ffonio…
Jenny - Dw i'n falch o'r cwmni.  Yn enwedig gan fod dy ŵr di a ‘ngŵr i allan ar y môr prynhawn 'ma…
Agnes - Ie…Mae Brian ar dân eisie prynu'r Mary Rose…
Jenny - Felly roeddwn i'n deall gan Arwyn…
Agnes - Ond licien i gael sgwrs 'da ti…
Jenny - Am brynu'r cwch?
Agnes - Na.  'Bytu ti, Jenny.  'Bytu’r wythnos diwetha…
Jenny - Richard oedd o…Dydy o ddim yn amhosib?
Agnes - Jenny…
Jenny - Beth os mai Richard ffoniodd fi ar fy ffôn symudol?
Agnes – Dw i'n gwybod sut wyt ti'n teimlo 'bytu fe…A dw i am drio bod mor garedig â phosib…
Jenny - Ond?
Agnes - Mae Richard wedi marw.
Jenny - Dw i ddim yn meddwl ei fod o, ti'n gweld.
Agnes - Beth wnaethon ni yn yr ysbyty wythnos diwetha?
Jenny - Agnes, dw i'n siwr fod Richard yn fyw…
Agnes - Beth wnaethon ni'n yr ysbyty wythnos diwetha?  Cynnal gwasanaeth coffa iddo fe achos ei 
fod e wedi boddi.
Jenny - Ond beth os mai fo driodd fy ffonio fi ar fy ffôn symudol…?
Agnes - Glywaist ti Richard yn siarad?
Jenny - Beth am y tro yna est ti a fi i'w fflat o?  Ti'n cofio hynny?
Agnes - Ydw…
Jenny - Deud ti wrthof fi, Agnes: pam roedd matres y gwely yn gynnes? Pam oedd matres y 
gwely yn fflat Richard yn gynnes?  Ti ddim yn meddwl ei fod o'n fyw hefyd?

Golygfa 2

Rhodri - …Mae hyn yn bril, Dad!
Brian - Wnes i ddweud y baset ti'n mwynhau dy hun on’d do?
Rhodri - We-hei! …We-hei!  Rydyn ni'n mynd i hwylio rownd y byd…!
Brian - Na, ddim cweit.  Rydyn ni'n mynd i hwylio rownd y bae ac yn ôl i'r harbwr ac angori hon yn 
sownd… 
Arwyn - Rhodri?
Rhodri - Beth?
Arwyn - Wyt ti eisiau llywio'r llong?
Rhodri - Ga i?  O ddifri?  Ga i?
Arwyn - Wrth gwrs.  Dere 'ma…
Brian - A gwranda di yn astud ar beth sydd gan Doctor Saunders i ddweud wrthot ti rwan…
Rhodri - Paid â bod mor ‘boring’, Dad!
Brian - Cofia, dydyn ni ddim isio damwain ar y môr 'ma.
Arwyn - Mae llywio llong yn eitha syml…Ti'n rhoi dy law fan hyn…a fan hyn…a dal y llyw yn ‘steady’…
Brian - ‘Steady’ - ti'n clywed?
Rhodri - Hisst, Dad!
Arwyn - Ti'n barod imi ollwng fy ngafael?
Rhodri - ‘Away’!
Brian - Cofia ddal y llyw 'na yn ‘steady’ rwan…
Rhodri - Wy'n addo dal y llyw yn ‘steady’!  O.K.?
Arwyn - Dyna ti 'te…
Rhodri - Mae hyn yn bril!  Mae hyn yn "really" bril! Dad, rwyt ti yn mynd i brynu'r llong 'ma on’d wyt ti?
Brian - Mae hynny yn dibynnu ar dy fam.…
Rhodri - Mae'n rhaid iti brynu hi!  Ma'n rhaid iti!
Brian - Wel, os hynny, mae'n rhaid i ti newid meddwl dy fam yn gynta, Rhodri.
Rhodri - Fe wnaf fi.  Dim problem!
Brian - Ti'n meddwl wnei di lwyddo?  
Rhodri - Ydw!  Yn bendant!  Dw i'n siwr o lwyddo!
Brian - Dw i wedi methu, cofia.
Arwyn - Wyt ti, Brian?
Brian - Ydw.  Hyd yn hyn, beth bynnag.
Arwyn - Trueni hefyd...
Brian - Dw i'n siwr y gelli di ddeall pam, Arwyn…
Arwyn - Oherwydd beth ddigwyddodd i Doctor Richard Allen.
Brian - Ia.  Mae Agnes yn ofergoelus iawn ynglŷn a'r cwch 'ma.  Mae hi'n meddwl y bydd rhywbeth 
gwaeth o lawer yn digwydd os gwna i ei brynu o.
Arwyn - Twt lol!  
Brian - "Twt lol," i ti a fi efallai.  Ond ddim i Agnes.  Dydy o ddim yn fater o "twt lol" o gwbwl.

Ysbyty Brynaber: Episode 122

Brian and Rhodri try to persuade Agnes that buying the boat would be a good thing for all the family.

Agnes and Brian also discuss Jenny’s state of mind.

Jenny explains to Arwyn that she has been thinking about their future and that she has made an important decision.

Geirfa

Efallai		perhaps
Cwpla (SW)	to finish
Effaith		effect
Perffaith siwr	perfectly sure
Perthyn	to belong to
Pigog		prickly
Cynnig	to offer
Gwahanu	to separate

Golygfa 1

Rhodri - Pam, Mam?
Agnes - Bwyta dy swper nawr, Rhodri.
Rhodri - Ond pam?
Agnes - O, yffach!  Pam, pam, pam, wir!
Rhodri - Plis, plis, plis gewn ni brynu'r cwch hwylio!
Rhodri - Mae e'n sbort!  Dewch gyda ni ar y môr a gewch chi weld!  Dewch gyda ni, Mam a wnewch 
chi wir joio!
Agnes - Efallai.  Gaf fi weld…
Rhodri - Dwed wrthi, Dad!
Brian - Mae o'n dipyn o sbort a sbri, Agnes…
Agnes - Beth yffach yw hyn?  Dau yn erbyn un?
Rhodri - Gaiff Dad brynu'r llong?  Plis?
Agnes - Er mwyn popeth, Rhodri – bydd yn dawel wnei di?
Rhodri - Dwedwch chi 'Ie'!  Dwedwch 'Ie' plis!
Agnes - Sa i'n mynd i ddweud 'Ie.' Rhodri, dwyt ti ddim wedi cwpla dy swper!  Dere nôl 'ma!
Agnes - Yffach!  Mae'r crwt 'na wedi mynd yn hy!
Brian - Roedd o wrth ei fodd ar y cwch.  
Agnes - Fyddai hi'n lot gwell gyda fi, petawn i erioed wedi clywed gair o sôn am y cwch 'ma….
Brian - Pam na ddoi di allan hefo ni, Agnes?
Agnes - Wy'n ffaelu.  Dw i wastad yn mynd yn sâl ar y môr…A pheth arall…
Brian - Beth?
Agnes - Sdim ots.
Brian - Na.  Beth?  Deud beth sydd ar dy feddwl di.
Agnes - Sut allen ni brynu y cwch wnaeth Doctor Richard Allen, druan neidio oddi arni i'r môr a 
boddi…?  Mae marwolaeth Richard wedi cael effaith ryfedd iawn ar Jenny.
Brian - Sut?  
Agnes - Mae hi yn ffaelu ei gael e mas o'i meddwl.. A’r wythnos diwetha yn y gwasaneth coffa yn y 
ysbyty…mi wnaeth ffôn symudol Jenny ganu…Ac mae hi’n berffaith siwr taw Richard oedd e…
Brian - Wir?
Agnes - Wir.
Brian - Mae hi'n meddwl bod Richard yn dal yn fyw?
Agnes - Ydy.
Brian - Ond mae'r boi wedi boddi…
Agnes - Ydy.  Mae e wedi boddi…Un prynhawn fe es i draw 'da Jenny i fflat Richard…
Brian - Do.  Dw i'n cofio ti’n sôn…
Agnes - Hi oedd eisiau gwneud yn berffaith siwr bod dim byd yn perthyn iddi hi ar ôl yn y fflat…
Brian - Oedd yna rhywbeth yn perthyn iddi yno?
Agnes - Na.  Dim byd.  Ond roedd un peth ychydig bach yn od.
Brian - …Beth?
Agnes - Roedd y fatres ar y gwely yn gynnes.
Brian - Matres ar y gwely yn gynnas?  Ti'n siwr?
Agnes - Ydw.  Deimles i hi gyda fy mysedd fy hunan.  Roedd y fatres yn gynnes.  Yn gwmws fel 
petai rhywun newydd godi o'r gwely.

Golygfa 2

Arwyn - Ti yn ôl? Ti'n hwyr heno.
Jenny - Dweud neu gofyn wyt ti?
Arwyn - Mawredd!  Ti mewn ‘mood’ bach pigog ofnadwy…
Jenny - Wedi blino ydw i.
Arwyn - Drinc?
Jenny - Beth wyt ti'n gynnig?
Arwyn - Mae dewis 'ma.  Beth wyt ti eisiau?
Jenny - Wisgi.
Arwyn - Pryd adawaist ti’r ysbyty heno?
Jenny - …Gynnau.  Pam wyt ti'n gofyn?
Arwyn - Od.  Wnes i ffonio rhyw awr yn ôl a dwedodd Sister Anwen Williams dy fod ti newydd gwpla 
dy shifft ac wedi cychwyn am dy gar…
Arwyn - A smo hi'n cymryd awr i ddreifo o'r ysbyty i fan hyn, ydy hi?
Jenny – Nac ydy.
Arwyn - Ble fuest ti 'te?
Jenny - Yn eistedd yn y car.…
Arwyn - Eistedd yn y car?
Jenny - Ia.
Arwyn - Pam yn y byd mawr nes ti hynny 'te?
Jenny - Achos‚ mod i eisiau amser i feddwl, Arwyn…A dw i wedi meddwl yn hir…A siarad yn hollol 
blaen: dw i am inni wahanu.  

Ysbyty Brynaber: Episode 123

Brian finally decides to buy Arwyn’s boat.

Jenny tells Agnes of her decision to leave Arwyn

Brian takes Wendy to the Marina to show her the boat that he has bought.  He explains exactly why he has decided to buy the vessel.

Geirfa

Gwerth chweil			worth while
Hunan-gyflogedig		self-employed
Morwr				sailor
Amau				to doubt
Yn llygad dy le			absolutely right
Ers sbel			for a long time
Y cam nesa			the next step
Brwdfrydig			keen
	
Golygfa 1

Brian - Mae peint gwerth chweil yma beth bynnag.  Iechyd da, Arwyn!
Arwyn - Iechyd…
Brian - A sut mae'r bwyd yn y Marina Wine Bar 'ma?  
Arwyn - Mae'r bwyd yn dda iawn, chwarae teg.
Brian - Wyt ti am gael cinio yma?
Arwyn – Nac ydw.  Dw i'n gorfod bod nôl yn yr ysbyty am ddau o’r gloch.
Brian - Mae pnawn rhydd gen i.
Arwyn - Lwcus.  Dyna fantais bod yn hunan-gyflogedig.
Brian - Ti'n dawel iawn?  Ydy pob dim yn iawn?
Arwyn - Ydy.
Brian - Beth sydd?  Ddim yn lecio meddwl dy fod ti’n gwerthu yr hen Mary Rose i mi wyt ti?
Arwyn - Ie.  Mae'n rhaid i fi ddweud fy mod i'n teimlo ychydig bach yn od o weld yr hen gwch yn 
mynd…
Brian - Paid â'i werthu o, os dwyt ti ddim eisiau….
Arwyn - Na, na.  Dw i eisiau ei werthu o.  Dw i'n bendant o hynny.  Achos dw i wedi addo i Mam y 
bydden i'n gwneud…
Brian - Mi edrycha i ar ôl y cwch, cofia.
Arwyn - A Rhodri.
Brian - Fydd Rhodri wrth ei fodd hefo hi.
Arwyn - Mae crefft morwr yng ngwaed y crwt 'na.
Brian - Oes.  Dw i ddim yn amau dy fod ti'n llygad dy le. Ti'n siwr dy fod ti'n iawn?
Arwyn - Ydw, ydw.  Dw i fel y boi.
Brian - Da iawn.  Reit.  Llyfr siec amdani.  Dyma fo.  Ar y bwrdd o ‘mlaen i.  Iawn ’te.  Oes gen ti 
feiro?

Golygfa 2

Agnes - …Jenny?  Oes rhywun yn eistedd fan hyn?
Jenny - Na, na.  Cadair wag.  Dyma ti.
Agnes - Diolch.  Yffach!  Mae'r cantîn 'ma yn llawn heddiw... Wyt ti wedi bwyta?
Jenny – Nac ydw.  Dim ond paned o goffi ges i.  
Agnes - Mae'r pysgodyn 'ma'n ffresh iawn.
Jenny – Dw i ddim eisiau bwyd heddiw.  Edrycha…Dw i am iti wybod rhywbeth…
Agnes - Beth?
Jenny - Dw i'n bwriadu gadael Arwyn.
Agnes - Penderfyniad ychydig bach yn radical.  
Jenny - Ydy, mae o…
Agnes - A pryd wnest ti benderfynu ar hyn 'te?
Jenny - Dw i wedi meddwl am y peth ers amser…ers amser maith…ers misoedd ar fisoedd a bod yn 
hollol onest…
Agnes - A ti wedi dweud wrtho fe…?
Jenny - Do.  Neithiwr.
Agnes - A sut wnaeth Arwyn ymateb?
Jenny - Fel gelli di ddychmygu, doedd o ddim yn hapus iawn.  Ond roeddwn i'n teimlo lot yn well ar ôl 
imi ddweud wrtho fo.  Roeddwn i'n teimlo fel petai rhyw bwysau mawr, rhyw floc o goncrit wedi codi 
oddi ar fy mrest i…Dydy Arwyn a fi ddim wedi cysgu yn yr un gwely ers sbel.  
Agnes - Pwy fydd yn symud mas o'r tŷ 'te?  Ti?  Neu fe?
Jenny - Fi.  A dyna beth fydd y cam nesa.

Golygfa 3

Brian - Dal o'n iawn, Wendy!
Wendy - Wy yn dal e'n iawn!
Brian - Dal dy wydryn ar ei ochr fel'na imi gael tywallt…!
Wendy - Look at the mess, man…You're wasting good champagne…
Brian - Iechyd da!
Wendy - Iechyd!  If I wasn't pregnant I could drink this stuff by the gallon!
Brian - Beth wyt ti'n feddwl o hwn 'te?  Y cwch yma?  Ti ddim yn fy ngweld i'n foi clyfar yn ei brynu o?
Wendy - Any more champagne?
Brian - Anghofia'r siampên!  Y cwch!  Y Mary Rose!  Edrycha o dy gwmpas!  Beth ti'n feddwl 
ohono?
Wendy - Grêt.
Brian - Ti ddim yn swnio'n frwdfrydig iawn.
Wendy - Swnio'n - what?
Brian - Brwdfrydig.
Wendy - What the hell is brwdfrydig?
Brian - Keen.  
Wendy - Keen is not the word.
Brian - Impressed?  Ti'n impressed hefo'r cwch?
Wendy - Sort of.
Brian - Tyrd.  
Wendy - Beth?  Beth wyt ti'n wneud?  You taking me down below?
Brian - Ydw.
Wendy - You randy thing!
Brian - Dw i wedi bod bron â byrstio isio caru ar y môr.
Wendy - That's why you've spent all this money for?
Brian - Ddim i fi mae hwn.
Wendy - I'r teulu, ie?
Brian - Na.  I Jac Whelan a fi.  Er mwyn y busnes.  Busnes bach digon ‘dodgy’ ddaw a lot fawr iawn 
o bres inni yn y man!
Wendy - Pa mor ‘dodgy’?
Brian - …Mor ‘dodgy’ ag y gelli di ddychmygu!

Synopsis

Brian has finally decided to buy the boat off Arwyn Saunders

Jenny had some startling news for her husband.

Test yourself

1.	How would you say ‘Don’t buy the boat’ in Welsh?

	a)	Dim prynu’r cwch 
	b)	Peidiwch â gwerthu’r cwch
	c)	Paid â phrynu’r cwch	
		 	
2.	What’s the Welsh for ‘because he has drowned’? 
  
	a)	Achos mae e’n boddi
	b)	Gan mae e’n boddi
	c)	Oherwydd ei fod wedi boddi

3.	How would you translate ‘some man‘ into Welsh?

	a)	rhai dynion
	b)	rhyw ddyn 
	c)	rhai dyn

4.	What’s the word in south Wales for ‘to finish’?

	a)	Diwedd
	b)	Cwpla 
	c)	Gofyn

5.	How would you say ‘worthwhile’ in Welsh?
	
	a)	Gwerth chweil
	b)	Gwerth y byd
	c)	Gwerth ei weld 
	 
6. 	What’s the Welsh for ‘especially’?

	a)	Yn enwedig
	b)	Yn ofnadwy
	c)	Yn anhygoel