Catchphrase 2003: Ysbyty Brynaber - Week 38

Key language

Gwell i fi etc.
Efallai/Er + bod/mai/taw
Y/Yr

New Words

Nofiad					a swim
Gweddol				fairly
Gwag					empty
Cryfach					stronger
Arllwys					to pour
Tiwn gron				same old tune
Druan					poor thing
Gwar					neck
Cosi					to tickle
Brathu					to bite
Cyfrwys					cunning
Dihareb					proverb
Dw i am ei throi hi			I’m off
Gwerthu				to sell
Angladd				funeral
Gwasanaeth coffa			memorial service
Trefnu					to organise
Digwyddiad				event
Perthynas				relationship
Feiddiai e ddim				He wouldn’t dare
Trueni					a pity
Braidd yn dynn				a bit tight
Tynnu coes				to pull one’s leg
Llais					voice
Rheolwr				manager
Cas					nasty			
Addo					to promise
Rhyfedd				strange

Main Grammatical Points

Gwell i fi

Brian says to Agnes over the phone: Gwell i fi fynd

Gwell i fi - I’d better

Note the full pattern	

Gwell i fi
Gwell i ti
Gwell i Rhodri
Gwell iddo fe or Gwell iddo fo 
Gwell iddi hi
Gwell i ni
Gwell i chi
Gwell iddyn nhw

Don’t confuse this pattern with Mae’n well da fi or Mae’n well gen i which means I prefer.

Mae’n well da fi ddarllen
I prefer reading

Basai’n well da fi or Basai’n well gen i means I would prefer

Basai’n well da fi fynd ar y trên
I would prefer to go on the train 

Efallai/Er 
                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                     
Let’s look at the forms efallai – perhaps and er - although.  They are both followed by the same construction.

With the present tense bod is used 

Efallai bod yn rhaid imi werthu’r cwch
Perhaps I’ll have to sell the boat

Efallai fy mod i’n dwp.
Perhaps I’m stupid.

Er ei bod hi’n dawel mae hi’n boblogaidd iawn.
Although she’s quiet, she’s very popular

Er ei fod yn hen mae e’n dal i ymarfer.
Although he’s old he still exercises.

With past tenses bod wedi follows efallai and er

Efallai fy mod i wedi anghofio
Perhaps I’d forgotten

Er fy mod i wedi ffonio’n aml doedd dim ateb
Although I have phoned often there was no answer.

Note however that when ‘efallai’ or er is followed by an emphatic sentence the construction mai or in south Wales taw is used.

Efallai mai gwerthu fyddai orau or Efallai taw gwerthu fyddai orau.  
Perhaps that selling would be best.

Er mai dim ond deuddeg oed ydy hi or Er taw dim ond deuddeg oed ydy hi
Although she’s only twelve years of age.

Y/Yr

In Welsh the definite article - the – is always used.

yr ysbyty
yr ysgol
y gwely

This is not always the case in English.

Mae e yn yr ysbyty is what we say in Welsh whereas in English the article is omitted
He’s in hospital 

Mynd i’r gwely
To go to bed

Dod o’r ysgol - to come from school

Ysbyty Brynaber: Episode 112

Arwyn and Jenny discuss selling the boat.

Brian has called to see Wendy at her flat and he tells her that he has a surprise for her.

Geirfa

Nofiad					a swim
Gweddol				fairly
Gwag					empty
Cryfach					stronger
Arllwys					to pour
Tiwn gron				same old tune
Druan					poor thing
Gwar					neck
Cosi					to tickle
Brathu					to bite
Cyfrwys					cunning
Dihareb					proverb

Golygfa 1

Arwyn - Jenny?  Ti yn ôl…?
Jenny - Ydw.  Dw i yn ôl.  Fel y gweli di.
Arwyn - Sut nofiad ges ti?
Jenny - Roedd y pwll yn weddol wag.
Arwyn - Fuest ti yn hir heno…
Jenny - Es i i mewn i'r ‘sauna’ wedyn……
Arwyn - Dishgled?  Rôn i ar fin gwneud un i’n hunan…
Jenny - Na.  Rhywbeth cryfach…
Arwyn - Wisgi?
Jenny - Jyst y peth.  Wisgi a dŵr…
Arwyn - Eistedda di.  'Na i arllwys un iti nawr…Fuodd Mam ar y ffôn am bron i awr gynne…
Jenny - Dim ond awr?  Doedd ganddi fawr o sgwrs heno neu beth…?  
Arwyn - Nawr, nawr.  Dere.  Does dim eisiau bod yn sarcastig…
Jenny - Be oedd hi eisiau?
Arwyn - Beth yw ei thiwn gron hi ers i Doctor Allen gwympo oddi ar y cwch i'r môr?  
Jenny - Mae hi eisiau i ti werthu'r cwch.  A ti'n mynd i werthu fo?
Arwyn - Fel rwyt ti'n gwybod yn iawn: sa i moyn.
Jenny - Ond?
Arwyn - Ie.  Yn gwmws.  Ond…
Jenny - Ti'n mynd i wneud fel mae dy fam yn ddweud?
Arwyn - Oes dewis 'da fi?
Jenny - Dy gwch di ydy o.  Ddim un dy fam.
Arwyn - Mae hi'n becso gymaint.  Mae hi'n ffaelu cysgu'r nos, meddai hi… 
Jenny - Dyna ni.  Rwyt i'n mynd i werthu fo felly.
Arwyn - Ydw.  Neu fel arall, fydd hi'n ffonio 'ma pob eiliad…
Jenny - Am oriau ag oriau.  
Arwyn - Ar ôl beth wnaeth ddigwydd i Richard druan, efallai taw gwerthu fyddai orau.  Dwyt ti ddim yn 
cytuno?

Golygfa 2

Brian - Wendy…?  Wendy?  
Wendy - Beth…?
Brian - Rôn i’n meddwl dy fod ti wedi mynd i gysgu am eiliad…
Wendy - I am.  I'm absolutely knackered.  Beth ti'n wneud?
Brian - Cusanu dy war di…
Wendy - It tickles…
Brian - Cosi.
Wendy - Don't…
Brian - A beth am gosi dy gefn di.  Fel hyn…A bôn dy gefn di.  Ffordd hyn…A ffordd hyn…Reit i lawr 
y pant 'ma…
Wendy - Aw!  Get off!
Brian - Beth sy'?
Wendy - Don't bite me there!
Brian - Rôn i'n meddwl dy fod ti'n licio fi'n brathu dy ben ôl di…
Wendy - Dw i wedi blino…!  You're off?
Brian - Dw i wedi cael fy nghawod.
Wendy - You're a cunning man, Brian.  Very cunning…
Brian - "Os nad wyt gryf bydd gyfrwys."
Wendy - Beth?
Brian - "Os nad wyt gryf bydd gyfrwys."  Hen ddihareb.  
Wendy - Is that 'proverb’?
Brian - Dyna ti.  Proverb.  Dihareb Gymraeg.  
Wendy - Translated:
Brian - If you are not physically strong, be cunning….
Wendy - Good advice.  Who told you that?
Brian - Athro.  Yn yr ysgol fach.  Rôn i'n arfer cael fy mwlio…
Wendy - Ti?  Yn cael dy fwlio?  You're kidding me?
Brian – Nac ydw.  Ges i fy mwlio am amser go hir…Dw i am ei throi hi.
Wendy – Dw i'n teimlo'n ‘depressed’ nawr.
Brian - Paid.
Wendy - Can't help it.  When you go back to her, I always feel the same…
Brian - Yfory, mae gen i sypreis i ti.
Wendy - You're going to move in with me?
Brian – Nac ydw.
Wendy - Beth 'te?
Brian - Gei di weld bore yfory.
Wendy - Can't wait till then…
Brian - Bora yfory am ddeg.  Bydd yn barod.  O.K.?
Wendy - O.K.  Ydw i'n paco siwtces ar gyfer rhywle twym?  Neu rhywle oer?
Brian - Gei dy wybod bore yfory!  Hwyl!

Ysbyty Brynaber: Episode 113

Jenny and Agnes discuss the possibility of arranging a memorial service for Richard Allen.  Agnes tells Jenny that Brian has broken off all ties with Wendy Keating.

Brian’s surprise is a trip to Birmingham to stay in a first class hotel.

Geirfa

Gwerthu				to sell
Angladd				funeral
Gwasanaeth coffa			memorial service
Trefnu					to organise
Digwyddiad				event
Perthynas				relationship
Feiddiai e ddim				He wouldn’t dare
Trueni					a pity
Braidd yn dynn				a bit tight
Tynnu coes				to pull one’s leg

Golygfa 1

Agnes - Gwerthu'r cwch?
Jenny - Dyna beth ddwedodd Arwyn neithiwr…
Agnes - Ti sydd wedi gofyn iddo fe werthu fe?
Jenny - Na.  Ei fam o, wrth gwrs.
Agnes - Yr enwog Mrs Saunders…?  
Jenny - Ie…
Agnes - Er y gallet ti fod wedi gofyn iddo fe werthu fe…
Jenny - Ddaw gwerthu’r cwch byth â Richard yn ôl.
Agnes - Digon gwir.
Jenny - Ti'n gwbod beth?
Agnes - Beth?
Jenny - Does na byth angladd na dim wedi bod…
Agnes – Does dim corff i'w gladdu nac oes?
Jenny - Na.  Ond dw i'n meddwl y dylen i wneud rhywbeth i gofio amdano fo…
Agnes - Beth sydd 'da ti mewn golwg?
Jenny - Dw i ddim yn gwybod…Gwasanaeth coffa neu rywbeth…
Agnes - Allen ni fel staff ddim trefnu rhyw ddigwyddiad?
Jenny - Gallen…
Agnes - Fe wnewn ni 'te.
Jenny - Iawn.  A sut mae pethau rhwng Brian a ti erbyn hyn?
Agnes - Eitha, eitha da a dweud y gwir…
Jenny - Fydd pob dim yn iawn, ti'n meddwl?
Agnes - Mae hi'n ddyddiau cynnar - ond dw i'n croesi fy mysedd.
Jenny - A Wendy Keating?
Agnes - Kaput.  Ffinito.  Drosodd.  O ran y berthynas, beth bynnag…. Smo nhw'n gweld 'i gilydd 
rhagor.
Jenny - Aeth o i'w gweld hi'n yr ysbyty?
Agnes - Naddo, wrth gwrs.  A ta beth, feiddiai fe ddim…
Jenny - A'r babi?  Beth sy'n mynd i ddigwydd?
Agnes - Fydd rhaid i Brian dalu am 'i fagu fe yn naturiol.  Ond onibai am hynny, dyna ni.  Does dim 
cysylltiad i fod.
Jenny - Fydd o ddim yn gweld Wendy na'r babi byth?
Agnes - Na.  Byth.  Neu dyna beth mae e wedi addo i fi ar fedd 'i fam.
                    
Golygfa 2

Wendy - Pa lawr…?
Brian - Saith.
Wendy - Llawr saith here we come…!
Brian - Beth wyt ti'n feddwl o'r gwesty 'ma?  
Wendy - Lovely.  Ond trueni taw yn grotty old Birmingham mae e…
Brian - Hei!  Beth sydd o'i le ar Birmigham?  Mae Birmigham yn ddinas grêt…
Brian - Paid.  
Wendy - Pam?
Brian - Llawr pump ydy hwn.
Wendy - Ni fel sardîns.  …
Brian - Hefo'r pedwar person arall yma, mae hi braidd yn dynn yma, mae'n rhaid dweud…
Wendy - Lwc ‘mod fi ddim yn clostroffobig.
Brian - Lwc ein bod ni'n gallu siarad Cymraeg.
Wendy - Mae hyn yn bril!  Does neb yn gallu ein deall ni.  So - Beth sydd ymlaen heno 'te?
Brian - Swper mas…
Wendy - Sounds good.
Brian - Gyda Jac Whelan.
Wendy - Sounds not so good.
Brian - Llawr saith.  Allan â ni.
Wendy - Jac Whelan?  Ti'n serious? Ti’n tynnu fy nghoes i!
Brian – Nac ydw . Rydyn ni'n cyfarfod Jac yn bar y "White Park" am saith…A rydw i wedi bwcio bwrdd 
inni am wyth yn El Paradiso…
Wendy - A rydyn ni'n cael romantic candle lit dinner for three?  Charming!
Brian - Fydd Jac ddim hefo ni trwy'r nos.
Wendy - Pam ddim?  Pam na ddaw e gyda ni i'r gwely hefyd?
Brian – Does dim eisiau bod fel'na, Wendy…
Wendy - Pam wyt ti eisiau fe gyda ni o gwbwl?
Brian - Dyna reswm y trip yma i Birmingham.  Imi gael cyfarfod Jac.  Ma' ganddo fo a fi fusnas 
pwysig i'w drafod…

Ysbyty Brynaber: Episode 114

Brian has been with Jac Whelan until the early hours of the morning.  Wendy is not amused.  On the way home Agnes calls Brian on his mobile phone.

Geirfa

Llais					voice
Rheolwr				manager
Cas					nasty			
Addo					to promise
Rhyfedd				strange

Golygfa 1

Brian - Dw i wedi deud sori gynnau. Sori eto, reit?  Wyt ti'n maddau imi?  Ar Jac roedd y bai…
Wendy - Blame someone else.  
Brian - Ond welaist ti sut roedd o neithiwr....
Wendy - It's no excuse.
Brian - Doeddwn i ddim eisiau mynd hefo fo i’r clwb nos, reit?
Wendy - Why didn't you come back to the hotel with me then, straight from that pretentious 
restaurant?
Brian - Un drinc.  Dyna be ddwedodd o.  Un drinc yn y bar.  
Wendy - Ond aeth un drinc yn ddau, dau yn dri…
Brian - Sori.
Wendy – Rwyt ti mor ‘weak-willed’, Brian.
Brian - Dw i wedi dweud fy mod i'n sori.
Wendy - And as always you don't really believe it.
Brian - Wnei di drio cadw dy lais i lawr, plis?  Mae gen i gur pen ofnadwy…
Wendy - And me in that room all alone…watching the hours tick by, thinking, 'Where is he?'
Brian - Roedd Jac yn nabod rheolwr y clwb 'ma…
Wendy - Hospitality suite, no doubt?  Free champagne?
Brian - Ia, dyna ti…
Wendy - Well, that's it: at least I'm glad that one of us enjoyed last night!
Brian - Pam na awn ni i siopa bora 'ma?
Wendy - Dw i ddim eisiau.
Brian - Awr neu ddwy.
Wendy - Retail therapy does not buy happiness.
Brian - Faset ti wrth dy fodd.
Wendy - Jest cer â fi nôl adre.

Golygfa 2

Wendy - Alli di arafu tipyn bach?
Brian - I beth?  Ti sy'n swnian am gael mynd yn ôl adref.  A hynny gynta galla i.  A dyna beth dw i'n  
wneud.
Wendy - Ti'n ffŵl.  Mae speed cameras ar y motorway 'ma…Beth ti'n gweld yn y boi Jac Whelan 'na 
beth bynnag ? 
Brian - Mae o'n fêt da i mi.
Wendy - Mêt da?  You must be desperate then.  He's the biggest scumbag I ever set eyes on…
Brian - Hei, tyd ymlaen rwan…
Wendy - Na, onest.  Dw i'n ei feddwl e.  Mae rhywbeth really creepy amdano fe…Those little ferret 
eyes undressing me.  And that funny shaped head…
Brian – Does gan neb help am sut mae o'n edrych.
Wendy - There's such a thing as cosmetic surgery for the truly ugly.
Brian - Ti'n gallu bod mor gas weithiau, cofia.
Wendy - Dw i byth isie cwrdd â fe eto.
Brian - Wnei di ddim.  Y tro nesa â i Birmingham, mi fydda i'n mynd ar fy mhen fy hun.
Wendy - Don't overtake on the inside lane!
Brian - Oh-oh!  
Wendy - Dangos i fi.  That's all I need: i glywed ti yn siarad yn all lovey-dovey 'da hi.
Brian - Plis paid â dweud dim byd?  Iawn?
Wendy?  Ti'n addo?
Wendy - Go ahead.  Ateb hi.
Brian - Helo?  Agnes?  
Agnes - Ble rwyt ti nawr?
Brian - Newydd adael Birmingham…
Agnes - Sut aeth hi?
Brian - Iawn…Jac fel mae o bob amsar…
Agnes - Ti wedi dal annwyd?
Brian – Nac ydw …Pam ti'n gofyn…?
Agnes - Dy lais di…Mae e'n swno'n rhyfedd…
Brian - Damia las!
Agnes - Beth sydd?
Brian - Mae 'na spid cop reit wrth fy nhin i.  Well i mi fynd…
Wendy - Beth oedd y peth diwetha ddwedais i?  

Synopsis

Brian has taken Wendy with him on a business trip to Birmingham.  Wendy is not impressed by the fact that Brian is with Jac Whelan until the early hours of the morning.  On the way home Brian is caught speeding

Test yourself

1.	What is the Welsh for ‘what a pity?

	a)	dyna drueni	
	b)	dyma biti
	c)	dyma drueni
		 	
2.	What’s the Welsh for ‘I’m pulling your leg’? 
  
	a)	Dw i’n tynnu dy fraich
	b)	Dw i’n tynnu dy glust
	c)	Dw i’n tynnu dy goes di 

3.	How would you translate ‘I promise?‘ into Welsh?

	a)	Dw i’n gweddïo
	b)	Dw i’n gorfod
	c)	Dw i’n addo 

4.	How would you say ‘You’d better’ in Welsh?

	a)	Roedd yn well i ti
	b)	Mae’n well gyda ti
	c)	Gwell i ti 

5.	How would you say ‘perhaps I’ll be late’ in Welsh?
	
	a)	Efallai fy mod i’n hwyr
	b)	Efallai y bydda i’n hwyr 
	c)	Efallai mai fi sy’n hwyr
	 
6. 	How would you say ‘although I have finished’ in Welsh?

	a)	Er fy mod i yn gorffen
	b)	Er fy mod i wedi gorffen 
	c)	Er fy mod i yn mynd i orffen