Catchphrase 2003: Ysbyty Brynaber - Week 29

Key language

Command forms – 2nd person singular 

New Words

rhaff				rope
ymdrech			effort
tynn				tightly
boddi 				to drown
sicrwydd			certainty
annwyd				a cold
adroddiadau			reports
pryderu				to worry
diogel				safe
eiliad				a second
sylweddoli			to realise
mynd o flaen gofid 		to worry unnecessarily
hollol afresymol			completely unreasonable
esgus				excuse
dewr				brave
achub				to save
shiglad (SW)			a shaking
corff				a body
chwaith				either
brawychus			frightening
llwyd				pale
gwadu				to deny
trafod				to discuss 
ysgaru				to divorce
ysgariad			a divorce
maddeuant			forgiveness
rhagrith				hypocrisy
sylweddoli			to realise
crefu				to plead
gliniau				knees

Main Grammatical Points

Commands

Jenny and Arwyn, in the initial scene on the boat, use a number of command forms.  Let’s have a look at them:

Helpa fi			Help me
Twla fe			Throw it
Canolbwyntia 		Concentrate

These three forms illustrate the regular form for second person singular commands
Generally -a is added to the stem of the verb: 

edrych 		- 	edrycha 
gwylio 		-	gwylia
brysio		-	brysia
gwrando	-	gwranda
meddwl		-	meddylia

And as in the dialogue

helpu		- 	helpa
twlu		-	twla
canolbwyntio	-	canolbwyntia

Note that some verbs merely use the stem of the verb

Dal yn dynn is what Jenny urges Arwyn

Other verbs have irregular forms.  Arwyn says: Dere!  Dere!  Come!  Come!
This is the South Wales form.

Jenny however shouts Tyd, Tyd   
Tyd or Tyrd being the North Wales form

Ysbyty Brynaber: Episode 1

At the end of the last series Arwyn, Dic and Jenny had gone on a fishing trip.  Arwyn fell into the water and Dic jumped in to rescue him.  We find out what happened on that fateful evening.

Geirfa

rhaff				rope
ymdrech			effort
tynn				tightly
boddi 				to drown
sicrwydd			certainty

Golygfa 1

Jenny - Dic…!  Dic…!  Dic…!
Arwyn - Jenny!  Help!  Helpa fi, plis, dw i'n boddi…!
Jenny - Beth dw i fod i wneud?…Arwyn - ble mae Richard?  Gobeithio ei fod o'n iawn…
…Ble wyt ti?  
Arwyn - Jenny!  Dere!  Dere!
Jenny - Dal yn sownd, Arwyn, dal yn sownd……!
Arwyn - Rhaff!  Rho'r rhaff i fi!  Glou…!
Jenny - Rhaff?  Pa raff?
Arwyn - Unrhyw un…Does dim ots…Dere!  Glou!  Glou…!
Jenny - Ydy hi gen ti…?
Arwyn – Nac ydy!  Twla hi ata i eto…!  Twla hi!
Jenny - Richard?  Ble mae Richard, Arwyn?
Arwyn - Yffach!  Jenny - er mwyn popeth canolbwyntia ar daflu'r ‘lifebelt’ i fi wnei di?!  Ne'u fydda i 
wedi boddi…!
Arwyn - Helpa fi lan!
Jenny - Rho dy law imi……
Arwyn - Mae ’mreichiau i mor wan…Dw i'n ffaelu…
Jenny - Tyd!  Un ymdrech arall, Arwyn!  Tyrd!
Arwyn - Dw i mor wan……Dw i mor wan…
Jenny - Dal yn dynn yn fy llaw i!  Arwyn!  Dal yn dynn!

Golygfa 2

Arwyn - Mae'n well inni fynd â'r cwch yma yn ôl i'r harbwr… 
Jenny - Na.  Ddim eto.  Aros…
Arwyn - Jenny, does dim byd rhagor allwn ni wneud mas fan hyn.  Pam na ewn ni nôl i'r harbwr?
Jenny - Arwyn, aros, paid â symud…!
Arwyn – Does dim pwynt inni aros mas fan hyn, cariad…Jenny…?
Jenny - Beth rwan eto?
Arwyn - Mae'n rhaid i fi fynd yn ôl…
Jenny - Rhaid?  Pam mae rhaid inni fynd yn ôl?  Mmmm?  Does dim rhaid inni fynd yn ôl o gwbl…!
Arwyn - Mae'r dillad 'ma sydd amdano i'n wlyb … a dw i ddim eisiau dal niwmonia, ydw i?
Jenny - Mae Richard wedi boddi.
Arwyn - Does dim sicrwydd ei fod e wedi boddi…
Jenny - Mae o wedi boddi.  Dw i'n gwybod ei fod o.
Arwyn - Dere yma…
Jenny - Mae o wedi boddi yn y môr…
Arwyn - Dyna ni nawr. 

Ysbyty Brynaber: Episode 2

Arwyn tries to reassure his mother that all is well despite the accident at sea.

Arwyn tells Agnes exactly what happened during the fishing trip and how Dic was lost.  In his attempt to save Arwyn.

Geirfa

adroddiadau			reports
pryderu				to worry
diogel				safe
eiliad				a second
sylweddoli			to realise
mynd o flaen gofid 		to worry unnecessarily
hollol afresymol			completely unreasonable
esgus				excuse
dewr				brave
achub				to save
shiglad (SW)			a shaking
corff				a body
chwaith				either
brawychus			frightening

Golygfa 1

Arwyn - Arwyn Saunders yn siarad…
Ydw, Ydw, dw i'n iawn…Na, na…Dw i ddim wedi dala annwyd, na niwmonia na dim byd arall…
Dw i wedi gweld yr adroddiadau ar y teledu…Do, Mam……Do.  A clywed y bwletiniau ar y radio i gyd 
Hefyd...
Fel dwedais i neithwr…does dim eisiau i chi bryderu 'bytu ni'n dau…Does dim achos gyda chi i 
bryderu o gwbwl…Ni ar dir sych nawr…dw i'n ddiogel ac mae Jenny yn ddiogel…Ni’n dau yn hollol 
ddiogel, Mam…
Mam…?…Mam?  Plis.  Wnewch chi wrando am eiliad?  Ydych chi'n gwrando nawr?
Da iawn.  Nawr 'te…Dw i ddim gwybod sut mae dweud hyn: ond dw i'n gorfod ei ddweud e yn hollol 
glir: Mam, mae Jenny a fi yn hollol ddiogel.  Iawn?  Ni yn hollol ddiogel.  Does dim byd cas yn mynd 
i ddigwydd inni.  Iawn?  A dw i am i chi sylweddoli hynny a pheido poeni gymaint.  
Mam, dych chi'n mynd o flaen gofid nawr.  Chi'n sylweddoli hynny?  Chi'n mynd o flaen gofid trwy 
boeni am bethau 'sdim rhaid ichi…Mam, dw i'n ffaelu gaddo peido mynd mas i'r môr byth eto…Dych 
chi ddim wir yn disgwyl i fi addo rhywbeth fel hynny, ydych chi nawr…Dewch nawr…Damwain oedd 
beth ddigwyddodd i Doctor Allen ar y môr……Doedd dim bai ar neb… Mam, Mam - edrychwch: dych 
chi'n bod yn hollol afresymol nawr…Ydych.. dych chi'n afresymol hollol…
Arwyn - Sori ond dw i'n gorfod mynd…Nid hel esgus ydw i, Mam - ond mae rhywun wrth y drws……
Wir nawr…Mae rhywun wrth y drws a dw i'n gorfod mynd.
A plis, peidiwch â ffonio eto heno…Fe ffona i chi bore 'fory…Hwyl nawr…A cysgwch yn dawel…
Agnes.
Agnes - Sut mae pethe?
Arwyn - Eitha.  Dere mewn.  Cer drwodd i'r lolfa…
Agnes - Ydy Jenny yma?
Arwyn - Na.  Ond fydd hi nôl yma unrhyw eiliad.  Dim ond wedi mynd i moyn rhywbeth o'r dre mae 
hi.  Dere i fi gymryd dy got di…
Agnes – Does dim newyddion pellach am Doctor Richard Allen 'te…?
Arwyn - Nac oes …Yn anffodus…Dim siw na miw.  Dishgled?
Agnes - Na, ddim diolch.
Arwyn - Siwr?
Agnes - Ydw.  Dim ond wedi galw heibo ar fy ffordd gartre o'r ysbyty ydw i.  Felly, wna i ddim aros yn 
hir.  O'n i jest eisiau gweld sut oeddech chi'ch dau erbyn hyn…
Arwyn – Dw i'n timlo'n ofnadwy am beth ddigwyddodd.
Agnes - Nid dy fai di oedd e, Arwyn.…
Arwyn - Doedd neb yn gwishgo life-belt.  A ‘mai i oedd hynny.
Agnes - Beth yn gwmws ddigwyddodd?
Arwyn - Damwain, wrth gwrs.  A ddigwyddodd y cyfan mor glou.  Un eiliad rôn i yn trio rhaffu’r hwyl 
'ma…ond yr eiliad nesaf, daeth y gwynt o rywle a ges i mwrw tros ochor y cwch…A'r peth nesa, 
rôn i'n ymladd am fy mywyd yn y môr.
Agnes - Yffach…
Arwyn - Tros fy mhen a nghlustiau yn y dŵr.
Agnes - A beth wedyn…?
Arwyn - Panic llwyr.  Dw i erioed wedi dysgu sut i nofio, …
Agnes - Wir?
Arwyn - Ac ers i fi gael llawdrinieth ar fy ysgwydd i cwpl o flynyddoedd yn ôl, does dim lot o nerth yn fy 
mraich dde i chwaith…
Agnes - A neidiodd Richard ar dy ôl di?
Arwyn - Do.…
Agnes - Roedd e'n ddewr iawn…
Arwyn - Oedd.  Dewr yw'r gair.  Er mwyn trio achub fy mywyd i…
Agnes - Druan ag e.  A beth ddigwyddodd yn y môr 'te?  Does dim rhaid iti ddweud os dwyt ti ddim 
eisiau…
Arwyn - Na, na…
Agnes – Dw i'n deall yn iawn……
Arwyn - Fel dwedes i: damwain oedd hi.  Wrth drio fy achub i, wnaeth Richard fethu achub ei hunan…
Jenny - Agnes.  
Agnes - Jenny.
Jenny - Rôn i'n gweld dy gar di tu allan.
Agnes - Fel dwedes i wrth Arwyn jest nawr, dim ond wedi galw heibo ar fy ffordd gartre o'r ysbyty 
ydw i.  Mae pawb yn y sbyty wedi cael shiglad ofnadwy.
Jenny - Mae Arwyn a fi mewn sioc o hyd.
Arwyn - Sioc a hanner.
Jenny - Mae hi'n anodd credu fod y peth wedi digwydd.
Arwyn - A dydyn nhw byth wedi dod o hyd i'w gorff e chwaith.
Agnes - Brawychus, ynte?
Jenny - Erchyll o frawychus.  Arwyn?
Arwyn - Beth?  Yffach!  Dydy'r ffôn 'ma wedi stopio canu…
Arwyn - Helo…?  O, Mam!  Beth dych chi eisiau nawr 'to?
Jenny - Arwyn?
Arwyn - Beth?  Daliwch mlaen, Mam - mae Jenny eisiau dweud rhywbeth wrtho i…
Jenny - Ei di drwodd i'r cyntedd yn lle ein bod ni'n gorfod gwrando arni?
Arwyn - Pam na nei di ddishgled i Agnes yn y gegin?
Agnes - Na, na - wy'n iawn…
Jenny - Na, tyrd, Agnes - awn ni drwodd am sgwrs i'r gegin.

Ysbyty Brynaber: Episode 3

Jenny and Agnes discuss Dic’s disappearance.  Jenny has a dramatic revelation to make.

Brian reassures Agnes that everything is over between himself and Wendy Keating and pleads for forgiveness.

Geirfa

llwyd				pale
ysgaru				to divorce
ysgariad			a divorce
gwadu				to deny
trafod				to discuss
maddeuant			forgiveness
rhagrith				hypocrisy
sylweddoli			to realise
crefu				to plead
gliniau				knees

Golygfa 1

Agnes - Jenny, druan.  Rwyt ti'n edrych yn llwyd iawn.
Jenny - Ydw i?
Agnes - Ges i hanes y boddi gan Arwyn…Damwain ofnadwy ynte?
Jenny - Mmmm...
Agnes - Oedd dim ‘life-jackets’ ar y cwch 'te?
Jenny - Oedd.  Pedwar neu bump.  Ond dim ond y fi oedd yn gwisgo un.  Ond mi ddigwyddodd y 
cwbwl mor sydyn…
Arwyn - …Ydw, Mam – dw i'n dal ar y ffôn…Jenny?
Jenny - Ie?  Beth sydd?
Arwyn - Oes beiro 'da ti?
Jenny - Gad i mi fynd i chwilio…
Arwyn - Daliwch mlaen am eiliad, Mam…Mae Jenny yn mynd i edrych am feiro nawr…
Agnes - Arwyn .  Beiro.
Arwyn - Diolch, Agnes…Reit 'te…Beth ydych chi moyn i fi wneud eto?
Jenny - Cer drwodd i'r lolfa i siarad hefo dy fam, Arwyn, plis.
Arwyn - …Reit 'te.  Bant â chi, Mam…
Jenny - Agnes?  Alla i ddweud rhywbeth?  Rhywbeth na eith ddim pellach na ti…?  Rhywbeth 
cyfrinachol?
Agnes - Pa mor gyfrinachol?
Jenny - Hollol gyfrinachol.  Ti'n addo peidio dweud yr un gair wrth neb byth?
Agnes - Paid, wir!  Ti'n swnio mor sinistr…
Jenny - Mae beth sydd gen i i'w ddeud yn sinistr.  Ond addo i mi na wnei di ddim dweud yr un gair 
wrth neb arall?
Agnes - O'r gore.  Dw i'n addo peidio dweud dim.
Jenny - Wrth neb.
Agnes - Wrth neb.
Jenny - Ddim damwain oedd hi.  Ddim boddi trwy ddamwain wnaeth Richard allan ar y môr.
Agnes - Nage?  
Jenny - Nage.
Agnes - Wel…Beth ddigwyddodd 'te?
Jenny - Arwyn wnaeth ei foddi fo.  Dyna be wnaeth ddigwydd go iawn.  Dyna'r gwir.

Golygfa 2

Rhodri - …Dad?
Brian - Ia, Rhodri?  Beth wyt ti eisiau…?
Rhodri - Oes rhaid i fi fynd lan i'r gwely heno yr un pryd â Beca?
Brian - Oes.  Mae'n rhaid i ti.  Dw i isio chdi a dy chwaer yn eich gwely cyn hanner awr wedi wyth 
o'r gloch ar y dot.
Rhodri - Dad?
Brian - Ia?  Beth rwan?
Rhodri - Ydy e'n wir?
Brian - Ydy be yn wir?
Rhodri - Bod ti a mam yn mynd i ysgaru.
Brian - Beth sy'n gwneud i ti feddwl hynny?
Rhodri - Ydy e'n wir…?
Brian - Rhodri…Edrycha rwan…Dw i ddim isio bod yn anonest hefo ti…Dw i ddim eisiau rhoi 
camargraff…Ti'n deall beth ydy ystyr y gair camargraff…?
Rhodri - Deall y thing 'wrong’, ie?
Brian - Ia.  Dyna ti.  Camargarff.  Dw i ddim isio i ti ddeall y thing 'wrong’.  
Rhodri - Mae e'n wir 'te?  Chi'ch dau yn mynd i ysgaru?
Brian - Na.  Na.  Dydy o ddim yn wir o gwbl…Ond wna i ddim gwadu bod gen dy fam a fi lot o bethau 
i'w trafod…
Rhodri - Dw i ddim yn deall…
Brian - Paid â phoeni.  Dw i ddim eisiau i ti boeni, reit?  Achos beth bynnag wneith ddigwydd mi fydd 
dy fam a fi yn dal i garu chi'ch dau am byth.  Beca a ti.  Ti yn dallt hynny on ‘d wyt ti?
Rhodri - Ydw.
Brian - Rwan, cer i fyny i dy wely…Nos da.
Agnes - Ti yma?
Brian - Mae o'n gartref imi o hyd.
Agnes - Ble mae Mrs Price 'te?
Brian - Gan fy mod i yma, doedd dim pwynt iddi aros i dy ddisgwyl di nôl adra.  Ti'n hwyr.  Ble ti wedi 
bod?
Agnes - Pa fusnes yw hynny i ti?
Brian - Dim ond gofyn.
Agnes - Ble ma'r plant?
Brian - Gwely.  
Agnes - Dydy hi ddim yn bryd i ti fynd 'te?
Brian - Agnes…Y rheswm ddes i yma heno oedd am fod gen ti a fi lot i'w drafod…
Agnes - Mae'r fath beth a chyfreithwyr i gael…
Brian – Does gen i ddim eisiau siarad hefo ti trwy gyfreithiwr…
Agnes - Brian - does 'da fi ddim byd i ddweud wrthot ti.  A dw i am i ti adael nawr.
Brian - Edrycha…
Agnes - Na!  Dim celwyddau!  Dim rhagrith!  Dim o dy hen esgusodion dau wynebog di…!  Mae'r 
dyddiau yna ar ben am byth!
Brian - Ti ddim yn gwneud pethau'n hawdd……
Agnes - Ti wedi rhoi sut loes i fi.  Sut loes.  Cael affêr gyda'r racsen fenyw Keating 'na.  Rhoi babi 
iddi…Dw i ddim yn credu bod ti'n llawn sylweddoli beth yn gwmws wyt ti wedi wneud.
Brian – Dw i yn sylweddoli…
Agnes - Na, ti ddim!  A dw i'n amau os wnei di byth.
Brian - Ddim os na roi di gyfle imi.
Agnes, plis!  Dw i wedi bod yn meddwl - meddwl yn galed am beth dw i wedi wneud i ti.  Y ffordd dw 
i wedi dy frifo di.  A dw i wedi bod yn ffŵl.  Yn ffŵl gwirion.  A dw i yma ar fy ngliniau yn crefu am 
faddeuant.  Maddeuant.  Plis.  Roi di un cyfla arall imi?  

Synopsis

At the end of the last series Arwyn and Jenny Saunders along with Richard Allen were on a fishing trip.  Arwyn, a non-swimmer fell into the sea and Dic jumped in to save him.

Arwyn was eventually saved by Jenny but Dic had disappeared.  Jenny was distraught.

A few days later Agnes called to see Jenny and they discussed the accident at sea and Dic’s disappearance.  Jenny tells Agnes that what happened on the boat was no accident:

Test yourself

1.	What is the Welsh for ‘hold tight?
	
	a)	Dal yn dynn	  
	b)	Dal i dynnu
	c)	Daliodd i dynnu
		 	
2.	How would you translate ‘to worry unnecessarily’ into Welsh?

	a)	Mynd ar ôl gofid
	b)	Mynd i odidio
	c)	Mynd o flaen gofid

3.	What is the word in Welsh for ‘to realise’? 

	a)	sylwi
	b)	salw
	c)	sylweddoli

4. What’s the Welsh for ‘completely unreasonable’? 

	a)	hollol rhesymol?
	b)	hollol frawychus?
	c)	hollol afresymol?

5.	How would you ask ‘What happened’ in Welsh?
	
	a)	Beth ddigwyddodd
	b)	Beth sy’n digwydd
	c)	Beth fydd yn digwydd?
	 
6.	What is the Welsh for ‘to divorce’?

	a)	ysgariad
	b)	ysgaru
	c)	ysgarodd