Catchphrase Ysbyty Brynaber - Week 105

Key Language

meanings of ‘hwyl’
ar hyd
new use of ‘hen’

New Words

erbyn hyn			by now
Sut hwyl?			How are you?
claim				to claim
twlu (SW)			to throw
o’r farn				of the opinion
datrys 				to solve
teimlo dros			to sympathise, to feel for; literally to feel over
am y canfed tro			for the hundredth time
sychedig			thirsty
mynd i ganu			to get lost (in a derogatory sense); literally to go and sing
llwythi				loads
berwedig			boiling hot
siafft				shaft
ar hyd				along
pechu				to offend
o hyn allan			from now on
annifyr				uncomfortable, embarrassed; literally miserable, unpleasant
hen				long since; literally old
mynd i’r gwellt			to go to the wall; literally to go to the grass/straw
pendant			definitely
fel petai				as it were
hastu (SW)			to make haste
ciw				a queue
treal (SW) 			to try
brathu tafod 			to bite a tongue, to keep quiet
achlysur			an occasion
twyllo				to deceive
cwrteisi				courtesy
gwaraidd			civilised
gostwng			to lower, to reduce
cystadleuol			competitive
sefydlu				to establish

So what’s been going on in Brynaber recently?

Brian agrees with Michelle that his feud with Jac could get very unpleasant.

Michell - This could end tragically...
Brian - Gall...Mi allai hyn fynd yn flêr iawn...

Chris has confided in Jenny that he desperately needs to get out of the psychiatric unit.  But he takes matters into his own hands and escapes before anything is done to help him, in spite of Jenny’s warning to his psychiatrist.  

Jenny - Y bore yma gwnes i rybuddio Ken Figes fod Chris yn teimlo’n ‘desperate’...Ond mae hi’n hollol amlwg na chymerodd o na neb arall ddim sylw o beth wnes i ei ddweud...

Main Grammatical Points

When Agnes asks Jenny about the state of Chris’s health, she says: 
‘A sut hwyl oedd arno fe?    

‘Hwyl’ has a variety of meanings in Welsh.  Some of the most common are these:
‘Hwyl’ meaning the sail of a ship; ‘hwyl’ - meaning fun; ‘hwyl’ meaning good bye or good luck.  But ‘hwyl’ can also refer to a person’s physical or mental condition.  So ‘Sut hwyl oedd arno fe?’ means literally: ‘What kind of a mood was on him?’, in other words ‘How was he?’ Sometimes the plural ‘hwyliau’ is used instead of the singular ‘hwyl’.  ‘Sut hwyliau oedd arno fe?’ So, instead of the usual ‘Bore da’ on a Monday morning, why not impress your friends by asking: ‘Sut hwyl sydd arnat ti y bore yma?’  

Jac gives Agnes a conducted tour of his new garage.  Listen to the way he describes the location of the shelves.

Agnes - A ble mae’r silffoedd i fynd?
Jac - Ar hyd y ddwy wal yma...

You may be familiar with the preposition ‘ar hyd’ because of the folk song ‘Ar hyd y nos’ - ‘All through the night’.  But ‘ar hyd’ can refer to place as well as time.  So when Jac says the shelves will be placed ‘ar hyd y ddwy wal yma’ - he means ‘all along these two walls’ or ‘right across these two walls’.  

Brian predicts to Jenny that by September, Jac’s garage will have gone to the wall.

Brian - ...Pan ddaw hi’n fis Medi, cei di weld, bydd Jac a’i garej a’i siop wedi hen fynd i’r gwellt...
The Welsh idiom for ‘gone to the wall’ is wedi mynd i’r gwellt, which means literally ‘gone to the grass’.  But Brian predicts that this will happen sooner rather than later, and that by September Jac’s business will have hen fynd i’r gwellt.  You’ve already met ‘hen’ meaning ‘old’, but in this context ‘hen fynd’ means’ ‘long since gone’.  Brian uses ‘hen’ in this sense in another episode too, when he tells Jac that his own business is  ‘well established’.  He says: ‘Dw i wedi hen sefydlu fy hun yma’ - which means ‘I’ve long since established myself here’.  

Catchphrase Ysbyty Brynaber: Episode 312

Geirfa

erbyn hyn			by now
Sut hwyl?			How are you?
honni				to claim
twlu (SW)			to throw
o’r farn				of the opinion
datrys 				to solve
teimlo dros			to sympathise, to feel for; literally to feel over
am y canfed tro			for the hundredth time
sychedig			thirsty
mynd i ganu			to get lost in a derogatory sense; literally to go and sing

Wendy is still hearing strange noises in the house, and is trying to persuade Brian to sell up.

Jac is finding the prospective opening of his garage a bit of a headache.

Agnes and Jenny discuss Chris Roberts’s claim that he can’t remember anything about his attempted suicide.

Golygfa 1

Agnes - Sut wyt ti erbyn hyn?
Jenny - Digon prysur.  A chdi?
Agnes - Ydw.  Finnau hefyd.  Rhwng y peth yma a’r peth arall...Wyt ti wedi gweld Chris ers yr wythnos ddiwethaf?
Jenny - Do.  Mi es i i’w weld o ddoe..
Agnes - A sut hwyl oedd arno fe?
Jenny - Mae o’n honni nad ydy o ddim yn cofio beth wnaeth ddigwydd...
Agnes - Beth?  Nad ydy e ddim yn cofio sefyll ar do yr ysbyty?
Jenny - Ie...Dyna beth ddywedodd o.
Agnes - Na ddim yn cofio bygwth twlu ei hun i lawr chwaith?
Jenny - Yn ôl Chris, dydy o’n cofio dim...
Agnes - Yffach!  Ar un adeg roeddwn i’n hollol o’r farn ei fod e’n mynd i ladd ei hun...
Jenny - A finnau hefyd.
Agnes - Sut lwyddodd e i ddringo ar y to yn y lle cyntaf?  Oes rhywun wedi datrys hynny?
Jenny - Dwyn agoriad wnaeth o, mae’n debyg.  Ond mae o’n honni nad ydy o ddim yn cofio gwneud hynny chwaith...
Agnes - Wyt ti’n meddwl ei fod e’n dweud y gwir?
Jenny - Cyn belled ag y mae Chris yn y cwestiwn...Dydw i ddim yn siwr...
Agnes - Jekyll a Hyde...Dyna beth yw e ontefe?
Jenny - Ie...Jekyll a Hyde.
Agnes - Beth tasai fe wedi dianc o’r ysbyty?  Mae’n gas gyda fi feddwl beth fyddai wedi digwydd wedyn...

Golygfa 2

Wendy - Penny for your thoughts.
Brian - Chris.
Wendy - Chris?  I thought you were thinking about Jac Whelan and the on-going garage saga?
Brian - Na.  Dydw i ddim yn meddwl am hynny.
Wendy - Does dim byd elli di ei wneud dros Chris, Brian...Does dim pwynt i ti...there is no point in you worrying yourself about him...
Brian - Dw i’n teimlo drosto fo yr un fath...Creadur.
Wendy - Beth oedd hynny?
Brian - Hynny, beth?
Wendy - SSsssh!
Brian - Beth wyt ti’n ei  glywed?
Wendy - Ssssh!  Gwranda!
Brian - Beth wyt ti’n ei glywed?
Wendy - Mae rhywun tu fas.
Brian - Nac oes ddim...Does yna neb tu allan...
Wendy - Brian - I’m telling you: mae rhywun tu fas!
Brian - Dychmygu pethau wyt ti eto...Fel rhyw dro o’r blaen...Roeddech chdi’n hollol o’r farn dy fod chdi wedi clywed rhyw sŵn...Ond dim ond ci yn cyfarth oedd o yn y diwedd...Wyt ti’n cofio...?
Wendy - There is someone out there...llygaid yn y coed....There are eyes in the trees...someone’s watching us, waiting for something...
Brian - Paid â siarad fel hyn...Y cwbl wyt ti’n ei wneud ydy codi ofn arnach chdi dy hun...
Wendy - Digon hawdd i ti siarad...A dweud bod neb yna...So ti gartref lot...Ond dw i yn y tŷ hyn ar fy mhen fy hunan gyda’r kids rhan fawr o’r amser...A dwyt ti ddim.
Brian - Wendy: am y canfed tro: does yna neb yna!  Iawn?

Golygfa 3

Agnes - Wyt ti’n sychedig neu beth?
Jac - Na...
Agnes - Pam wyt ti’n yfed gwydryn o ddŵr ynteu?
Jac - Fuasech chdi ddim yn pasio dau asbrin imi o’r cwpwrdd yna uwch dy ben di...?
Agnes - Dacw  ti...
Jac - Diolch...  Cur pen sydd gen i..
Agnes - Wyt ti wedi bod yn dioddef lot o ben tost yn ddiweddar.
Jac - Do...
Agnes - Busnes y garej hyn, ie?  
Jac - Wyt ti’n meddwl...?
Agnes - Dwyt ti ddim?  Meddwl di pa mor galed wyt ti wedi bod yn gweithio...Ers wythnosau lawer...Bob awr o’r dydd a’r nos...Dw i’n siwr fod y cyfan wedi bod yn straen mawr arnat ti...
Jac - Mmmmm.
Agnes - Am beth wyt ti’n meddwl?
Jac - Yr wythnos nesaf...
Agnes - Pan fydd y garej yn agor?
Jac - Ie.  Dydd Llun nesaf...
Agnes - Oes seremoni i fod ynte?
Jac - Oh, absolutely.  Roeddwn i’n meddwl gwahodd y Maer draw a gofyn iddo fo dorri rhuban ar draws y forecourt...
Agnes - A Brian yn gwylio’r cyfan o’i garej e yr ochr bellaf i’r hewl?
Jac - Stwffio, Brian!  Ceith o fynd i ganu!  
Agnes - A dw i’n siwr ei fod e’n dweud yn gymwys yr un peth ‘bytu ti hefyd...’Stwffio, Jac!  Caiff o fynd i ganu!’
Jac - Dw i’n siwr ei fod o...But I couldn’t care less.

Catchphrase Ysbyty Brynaber: Episode 313

Geirfa

llwythi				loads
berwedig			boiling hot
siafft				shaft
ar hyd				along
pechu				to offend
o hyn allan			from now on
annifyr				uncomfortable, embarrassed; literally miserable, unpleasant
hen				long since; literally old
mynd i’r gwellt			to go to the wall; literally to go to the grass/straw
pendant			definitely

Jenny doesn’t want to offend her friends, Jac and Brian, and announces that she’ll be a customer at both garages.

Meanwhile Jac is having extensive work done to his garage ready for the grand opening in a few days’ time.

Golygfa 1

Wendy - I’m knackered...
Brian - Beth wyt  ti wedi bod yn ei wneud?
Wendy - Get me a cuppa o’ something will you?
Brian - Eistedd ar y gadair yn y fan yma...
Wendy - Siopa.  Dyna beth dw i wedi bod yn ei wneud.  Roeddwn i eisiau prynu cwpl o bethau i Vicky a Frank...
Brian - Gest di beth oeddech chdi eisiau i gyd?
Wendy - More or less...What’s going on?
Brian - Beth?
Wendy - Over the road...Jac Whelan yw hwn yna, ie?
Brian - Ie.
Wendy - Beth mae e’n ei wneud?
Brian - Mae o wedi bod yn cael llwythi o goncrit trwy’r bore...Ready-mix...Maen nhw’n concritio rownd y cefn...
Wendy - What’s he building?  A runway for his private jet?
Brian - Fuaswn i ddim yn synnu!
Wendy - Have you been over for a peep?
Brian - Wyt ti’n tynnu fy nghoes i?
Wendy - ‘Course.  Cool down, Brian.
Brian - Cymer ofal...Mae’r cwpan yma’n ferwedig...
Wendy - Diolch...Mmmm.  Ffantastig...
Brian - Wyt ti’n gwybod beth?
Wendy - Beth?
Brian - Roeddwn i’n gweddïo rwan...Gweddïo y buasai olwynion cadair Jac yn mynd yn sownd yn y concrit yna!  Dyna fuasai hwyl a sbri ynte?

Golygfa 2

Jac -  ...rhowch fwy o goncrit yn y fan hyn...ffordd hyn...trowch y siafft ffordd hyn...
Agnes - (Wyt ti’n) fishi yma.
Jac - Agnes...O ble ddoist di rwan?
Agnes - Dw i wedi parcio’r car draw yn y fan acw...
Jac - Tyrd.  Awn ni i mewn allan o sŵn y lorri yma...
Agnes - Yffach!  Mae sŵn gan y lorri yna...
Jac - Oes...Ond dyma’r - beth ydy’r term Cymraeg am - load of concrete?
Agnes - Llwyth concrit.  
Jac - Dyna’r llwyth concrit olaf am heddiw...Dere drwodd y ffordd hyn...
Agnes - Mmmmm.  Does dim sawr tebyg i sawr paent ffresh oes e?
Jac - Wyt ti’n leicio’r lliw?
Agnes - Gwyn, ie?
Jac - Shade off-white...If you really look up close.
Agnes - A ble mae’r shilffoedd i fynd?
Jac - Ar hyd y ddwy wal yma...Hon yn y fan hyn...A hon yna draw yn y fan honno...L shaped...A bydd stand ar gyfer crisps, bara, sweets ac ati yn y canol yn y fan hyn...
Agnes - A’r cownter draw yn y fan acw?
Jac - Ie...Dyna ti...Y cownter yn y fan honno...Wyt ti’n meddwl bydd o’n edrych yn olreit?
Agnes - Dw i’n credu bydd y cyfan yn werth ei weld unwaith bydd popeth wedi cael ei gwpla.  
Jac - Erbyn dydd Sadwrn gobeithio...!

Golygfa 3

Jenny - Helo...
Brian - Jenny - sut mae?
Jenny - Newydd orffen yn y gwaith...Pwmp tri...
Brian - Sut mae Chris erbyn hyn?
Jenny - Dw i heb ei weld o ddoe na heddiw...
Brian - Heb fod ar ben to’r ysbyty eto?
Jenny - Na...Diolch byth...
Brian - Dydw i ddim yn meddwl mai trio lladd ei hun oedd o...
Jenny - Na?
Brian - Na, dw i’n meddwl mai trio tynnu sylw ato fo’i hun oedd o...Cri am help...Mae o’n meddwl bod yr ysbyty yn ei wneud o’n salach nag y mae o...
Jenny - Dyna mae lot o bobl sy’n dioddef o scritsoffrenia yn ei feddwl...Yn anffodus...
Brian - Pedwar deg pum punt, plis...
Jenny - Bydd hi’n anodd iawn i mi o wythnos nesaf ymlaen...
Brian - Beth wyt ti’n ei feddwl?
Jenny - Pan fydd y garej dros y ffordd yn agor...
Brian - Os bydd hi’n agor...Mae lot o waith gan Jac i’w wneud eto cyn y bydd pob un dim yn ei le...
Jenny - Dywedodd Agnes ei fod o’n gobeithio agor ddydd Llun...
Brian - Dyna glywais i hefyd...
Jenny - Dydw i ddim eisiau pechu neb...Ond o hyn ymlaen, dw i’n meddwl mai dod yma bob yn ail wnaf i..
Brian - Wnei di ddim fy mhechu i, Jenny...
Jenny - Dydw i ddim eisiau i neb deimlo yn annifyr...
Brian - Does dim eisiau i chdi deimlo’n annifyr...Jac sydd wedi creu y drwg deimlad yma trwy fynnu sefydlu garej dros y ffordd i fi...Fuaset ti’n rhoi dy rif i mewn yn y fan yma os gweli di’n dda?
Ond p’run bynnag...Dydw i ddim yn gweld garej Jac yn parhau yn hir iawn...Pan ddaw hi’n fis Fedi, gei di weld, bydd Jac a’i garej a’i siop wedi hen fynd i’r gwellt - yn bendant...

Catchphrase Ysbyty Brynaber: Episode 314

Geirfa

fel petai				as it were
hastu (SW)			to make haste
ciw				a queue
treal (SW) 			to try
brathu tafod 			to bite a tongue, to keep quiet
achlysur			an occasion
twyllo				to deceive
cwrteisi				courtesy
gwaraidd			civilised
gostwng			to lower, to reduce
cystadleuol			competitive
sefydlu				to establish

Brian tells Jac that he can be just as competitive as him.

Wendy and Agnes meet at the bank and have an angry exchange.

Jenny is given a tour of Jac’s garage and is very impressed by his ambitious plans.

Golygfa 1

Jac - 	...na, na, na na, na!  Ddim yfory - heddiw!  Dw i eisiau’r plasterboards yna wedi eu...
...No, listen to me!  Was it you I spoke to yesterday?  Well, whatever. . . your colleague then...  And no more excuses!  I want those plasterboards delivered today - as was categorically promised to me yesterday!  
Jac - Dw i’n casáu pan mae pobl yn addo ac wedyn yn...rwyt ti’n gwybod...wedyn yn torri eu gair...Drives me nuts, always has...Sori, Jenny...
Jenny - Mae’n iawn...
Jac - Sori...
Jenny - Dw i wedi taro heibio ar adeg anghyfleus, dw i’n gweld...
Jac - Dydw i ddim yn gwerthu petrol eto - sori...
Jenny - Roeddwn i’n deall hynny...
Jac - Ddim tan ddydd Llun...Pan ddaw dydd Llun mi fydd hi’n ‘all go’ yma...Y pwmpiau, y siop - bob dim...Cross fingers...
Jenny - Agnes ddywedodd wrthyf i am alw...
Jac - Agnes?
Jenny - Ie...Roedd hi eisiau imi weld y lle...
Jac - Oes gen ti amser am conducted tour bach?
Jenny - Oes...Mi faswn i wrth fy modd...
Jac - Dyma’r showroom...Yn y fan hyn bydd y ceir newydd yn cael eu cadw...Ac wedyn - tyrd ffordd hyn...Drwodd yn y fan yma bydd y siop a’r main area of activity fel petai...
Jenny - Mae yna lot o le yma...
Jac - Ac mi fydd yna fwy o le hefyd...Achos dw i wedi rhoi application i mewn i planning committee y cyngor i gael extension mawr ar y cefn yna...I wneud workshops MOT ac ati...
Jenny - Mae gennyt ti gynlluniau mawr felly?
Jac - Huge ambitions!

Golygfa 2

Wendy - Come on, woman...How much money are you taking out for God’s sake?
Agnes - Oes rhywbeth yn bod ar y babi?
Wendy - Wel, byddai hi’n well i ti hastu damaid bach yn lle cadw pawb yn y ciw hyn i ddisgwyl...
Wendy - O’r diwedd...
Agnes - Wendy - allaf i ddweud rhywbeth?
Wendy - If you must...
Agnes - Dw i wedi treal bod yn sifil gyda chi o’r cychwyn cyntaf un...
Wendy - ‘Could ‘ave fooled me, love...
Agnes - Dw i wedi treal brathu fy nhafod ar fwy nag un achlysur.
Wendy - Pity you didn’t brathu it clean off...
Agnes - Allwch chi fod yn dawel am hanner eiliad?  Plis?
Agnes - So ni’n dwy wedi hoffi’n gilydd erioed.  A does dim pwynt twyllo’n hunain achos so ni yn mynd i hoffi’n gilydd byth, nac ydyn ni?
Wendy - You said it, lady...
Agnes - Ond mae’r fath beth â chwrteisi.  Cwrteisi?  Deall?  Mae’r fath beth ag ymddwyn yn waraidd yn bod hefyd...  
Wendy - Pam?  What’s the point your meandering towards?
Agnes - Dim.  Gyda chi, Wendy - sa i’n credu bod pwynt gweud dim byd, nac oes e?

Golygfa 3

Brian - Beth ydy hyn?  Cloi yn gynnar a mynd adref yn barod?  Dim ond chwech o’r gloch ydy hi?
Jac - Dw i’n disgwyl tacsi, mêt.
Brian - Lle mae Agnes ynteu?
Jac - Wedi mynd â ‘Beca am wers nofio...
Brian - Fuasai’n well i chdi ddal ati i weithio oni fuasai?  
Jac - Dydd Llun dwi’n agor.  O ddydd Llun ymlaen fydd fy ngarej i yn fully operational...
Brian - O ddydd Llun ymlaen, dw i’n mynd i ostwng pris y petrol yn fy ngarej i.
Jac - Ha ha ha!
Brian - Beth?  Dwyt ti ddim yn fy nghoelio i?
Jac - Na.
Brian - Dw i wedi cael gair efo’r cwmni...A maen nhw’n fodlon - achos fod gen i gystadleuaeth mor agos...
Jac - Bydd rhaid i fi ostwng pris fy mhetrol i hefyd ynteu.
Brian - Bydd.  Bydd rhaid i chdi ostwng pris dy betrol.  Os wyt ti am fod yn gystadleuol...
Jac - Ac mi wnaf i hefyd, mêt...Byddaf i’n gystadleuol iawn.
Brian - Dydw i’n amau dim na wnei di, Jac.  Ond y drwg ydy y bydd gostwng pris dy betrol yn torri i mewn i dy elw di yn syth...
Jac - A dy elw di, hefyd.
Brian - Ie ond dw i’n gallu fforddio hynny onid ydw?  Achos dw i wedi hen sefydlu fy hun yma.  Dim ond newydd ddechrau wyt ti.  Ac yn y dyddiau cynnar yma mae pob un geiniog yn cyfrf onid ydy?
Jac - Mi ddof i i ben yn iawn.
Brian - Cawn ni weld am hynny - oni chawn?

Synopsis

Jenny tells Agnes that Chris claims he doesn’t remember a thing about climbing on to the hospital roof and threatening to throw himself off.

Meanwhile, Brian threatens Jac with a price war.  He says that, as a well established firm, he can afford to lower the price of petrol, but this is not an option for Jac, who’s just setting up in a new business.

Test yourself 
 
1.	How would you say ‘cheerio’ to a mate?

	(a)	haul
	(b)	heol
	(c)	hwyl

2.	How do you translate ‘in the first place’, as in the sentence: ‘I don’t know how he did it in the 	first place?’

	(a)	yn y lle cyntaf
	(b)	yn yr unfed le
	(c)	yn y prif le 

3.	What is the Welsh idiom for ‘to be alone’?

	(a)	bod ar dy draed dy hun
	(b)	bod ar dy feddwl dy hun
	(c)	bod ar dy ben dy hun

4.	You all know the folk song, ‘All through the Night’.  What is its title in Welsh?

	(a) 	Oll drwy’r Nos
	(b)	Ar hyd y Nos
	(c)	I gyd drwy’r Nos

5.	How would you refer to the next week in Welsh?

	(a)	yr wythnos agosaf
	(b)	yr wythnos newydd
	(c)	yr wythnos nesaf 

6.	When you are delighted about something, are you:

	(a)	wrth fy modfedd
	(b)	wrth fy modd
	(c)	wrth fy moddion