Catchphrase 2002: Ysbyty Brynaber - Week 8

Key language

Gallwn i
Gallet ti
Gallai e/hi
Gallen ni
Gallech chi
Gallen nhw

Emphatic statements

Ar fy mhen fy hun

New words

syniad			idea
priodi			to get married
poblogaidd		popular
o ddifri			seriously
yn union		exactly
cefndir 			background
maddau		to forgive
amlwg			obvious
beio			to blame
trueni			a pity	
rheswm			reason
bant (SW)		away
gwahanol		different
penderfyniad		decision
diolchgar		grateful
heblaw			apart from
diflaniad		disappearance
yn wan			weak
dwli (SW)		nonsense
cymdogion		neighbours
yn falch			glad
er dy fwyn di 		for your sake
cydwybod		conscience
amau			to doubt
 
Main Grammatical Points

Remember Dylwn i?  I ought to or I should

Wel, Gallwn i works in the same way.  Here are the full forms:
 
Gallwn i - I could
Gallet ti - You could
Gallai e/hi - He/She could
Gallen ni - We could
Gallech chi - You could
Gallen nhw - they could

Do you remember Galla i - I can? - galla i, galli di, gallai e/hi, gallwn ni, gallwch chi, gallan nhw
Alla i ddim credu’r peth - I can’t believe it
Alli di ddim troi’r cloc nôl - you can’t turn the clock back

Ti sy’n gyfrifol am hyn says Arwyn (you are responsible for this) Ti sy’n gyfrifol am hyn.
Ti o’dd yn gyrru’r car ‘na noson y ddamwen, is Dic’s response.  (It was you that was driving that car on the night of the accident).

In emphatic statements like these, the noun or pronoun comes before rather than after the verb.
Ro’t ti’n gyrru’r car - then becomes - ti o’dd yn gyrru’r car.

In this exchange notice that Nage and Ie are used in response to emphatic statements - remember that these are the answers when no verb appears at the beginning of a question for example: 

Siân dych chi?  		Ie.  
Cymraes dych chi?  		Ie.  
Dych chi’n byw yn Abertawe?  	Nac ydw.

Look out for the phrase - ar fy mhen fy hun - 

Dw isio bod ar fy mhen fy hun - I want to be on my own

Ar (fy) mhen (fy) hun
Ar dy ben dy hun
Ar ei phen ei hun
Ar ei ben ei hun
Ar ein pennau ein hunain
Ar eich pennau eich hunain
Ar eu pennau u hunain.

Useful words and phrases:

Poblogaidd - popular
O ddifri - seriously
Hollol o ddifri - deadly serious
Cefndir - background
Maddau - to forgive
Bant - South Wales form for i ffwrdd - away
Cydwybod - conscience
Cydymdeimlo - to sympathise
‘O ddifri?’ - Seriously? - O ddifri?
Sylweddoli - to realise
Dim siw na miw - not a murmur

Mae’r achos wedi mynd i’r gwellt; literally, the case has gone to the hay!  Mae’r achos wedi mynd i’r gwellt - The case has collapsed.

Ysbyty Brynaber: Episode 22

Jenny Saunders has gone missing - this has great repercussions for all at Brynaber.
                        
Geirfa

syniad			idea
priodi			to get married
poblogaidd		popular
o ddifri			seriously
yn union		exactly
cefndir 			background
maddau		to forgive
amlwg			obvious
beio			to blame
trueni			a pity	

Golygfa 1

Dic - Heia…
Wendy - Hi.  Ti wedi bod yn aros yn hir?
Dic - Newydd gyrraedd jest nawr…Alla i weld dy bapur newydd di?
Wendy - Wrth gwrs…Dyma ti…
Dic - O’s rhywbeth ‘bytu Jenny Saunders ynddo fe?
Wendy - Dw i ddim wedi ca’el cyfle i edrych…Ti’n gweld rhywbeth?
Dic - Na, dim byd…
Wendy - Ma’ pawb yn y sbyty yn gwybod.  
Dic - Na.  Sdim byd i’w weld yn y papur newydd ‘ma.
Wendy - Bit ironic don’t you think?
Dic - Beth?
Wendy - Well, I retract my statement last week and the case collapses yesterday afternoon…Do you think she knows?
Dic - Dim syniad…
Wendy - Ble ti’n meddwl mae hi?
Dic - Does dim cliw ‘da fi.
Wendy - Ti’n meddwl ei bod hi’n O.K.?
Dic - Gobeitho ei bod hi.  Mae hyn yn ‘mess’.  Ma’e hyn yn ‘mess’ uffernol. Beth yw’r jyngl telegraph lan yn y sbyty?
Wendy - Wel…As you can imagine…Mae pob math o storiau…
Dic - Fel?
Wendy - The worst case scenario…that she’s topped herself.
Dic - That is the worst case scenario…A beth arall?
Wendy - Just a lot of wildcat theories…
Dic - Fel beth ‘te?
Wendy - That she’s just had enough of hubby…Done a bunk…Up and away…That she’s just gone off to Portugal with a lover…
Dic - Beth?  Oes rhywun ‘da hi?
Wendy - Cyn iddi briodi roedd hi’n boblogaidd iawn…
Dic - Ddylen ni fod wedi gwneud mwy drosti…
Wendy - Does dim bai arnon ni.
Dic - O’s, Wendy.  Ma’ bai mawr!
Wendy - Look, I did retract my statement last Thursday.  I did help.  And the case collapsed…
Dic - Ond wnes i ddim byd!
Wendy - Beth allet ti wneud?  Roedd y cyfan mas o dwy ddwylo di, Dic.  Doedd dim allet ti wneud dros Jenny Saunders.  

Golygfa 2

Agnes - Beth
Arwyn - Beth wy newydd ddweud…
Agnes - O ddifri?
Arwyn - Hollol o ddifri.
Agnes - Beth?  Mae’r heddlu yn meddwl…?
Arwyn - Ydyn, go dam!  Dw i’n suspect…
Agnes - Beth?  Maen nhw wedi dweud hynny wrthot ti?
Arwyn - Nac ydyn, ddim yn union, ond roedd hi’n amlwg bod nhw’n edrych arna i fel suspect
Agnes - All i ddim credu’r peth, wyt ti wedi dweud wrthyn nhw am gefndir Jenny?
Arwyn - Ydw…
Agnes - Popeth ddwedes ti wrthot ti a Brian neithwr?
Arwyn - Popeth…
Agnes - Am y ‘break-down’ gafodd hi…?
Arwyn - Wrth gwrs…A’r twpsyn boi meddw ‘na!  Os oes rhywbeth wedi digwydd i Jenny - wna i byth - byth - faddau i Richard Allen!  Byth!
Agnes - Dw i’n siwr ei bod hi’n iawn.  Peth pwysig yw i beido â beio dy hun, Arwyn…
Arwyn - Fi ddylai fod wedi dreifo’r car ‘na - ddim hi…
Agnes - Alli di ddim troi’r cloc nôl…
Arwyn - Trueni na allwn i, Agnes, trueni na allwn i…

Ysbyty Brynaber: Episode 23

Dic feels that he must take some of the blame for Jenny’s disappearance but Wendy reassures him that she went missing after the whole case had collapsed following the withdrawal of Wendy’s statement.

Dic is talking to Agnes and is contemplating whether or not to return to work or ask for transfer to another area.

Wendy and Dic decide to visit Arwyn Saunders to offer their sympathy…

Geirfa

rheswm			reason
bant (SW)		away
gwahanol		different
penderfyniad		decision
diolchgar		grateful
heblaw			apart from
diflaniad		disappearance

Golygfa 1

Dic - Dw i ddim yn gwbod beth i wneud…
Agnes - Sdim rheswm ichi beido dod nôl i’r gwaith dydd Gwener, Dr Allen…Ddim os ych chi’n teimlo’n ddigon iach?
Dic - Ydw, dw i’n teimlo’n iach.  Ond…
Agnes - Ond beth?
Dic - Jenny Saunders…Does neb wedi clywed siw na miw amdani hi nag oes?
Agnes - Nag oes.
Dic - Sut mae e… ?  Sut mae ei gŵr hi…Dr Saunders?
Agnes - Mae e’n becso’n ofnadwy…
Dic - Beth ych chi’n feddwl sy wedi digwydd iddi?
Agnes - Dw i ddim yn gwbod mwy na chi, Dr Allen.
Dic - A sdim achos llys nawr.  
Agnes - Na.  Glywes i.  Roedd y peth yn pwyso’n drwm iawn ar ei meddwl hi.…
Dic - Felly, os yw hi wedi gwneud rhywbeth …Wel, mae’r peth yn……
Agnes - Yn beth?…
Dic - Yn grotesg, on’d yw e?
Agnes - Ydy.  Hollol grotesg.  Ond gobeitho taw dim ond wedi mynd bant mae hi
Dic - Ydych chi’n meddwl?
Agnes - Mae’n well ‘da fi feddwl hynny nes clywa i yn wahanol…
Agnes - Ond beth amdanoch chi?
Dic - Fi?
Agnes - Ie.  Dw i’n meddwl y dylech chi ddechrau gweithio dydd Gwener…
Dic - Dw i ddim yn siwr…
Agnes - Fydd rhaid ichi ddechrau nôl rhywbryd, Dr Allen.
Dic - Dw i ddim yn siwr o gwbwl…
Agnes - Pam?
Dic - Dw i ddim yn siwr os ydw i am aros yn y ‘sbyty ‘ma.
Agnes - Beth?  Chi’n chwilio am transffer?
Dic - Dw i wedi gofyn yn barod.  Ac mae’n debyg fod hynny’n hollol bosib…
Agnes - Wel, eich penderfyniad chi yw e.  Jyst gadewch i ni wybod…
Dic - Fe wnaf fi.  Diolch.

Golygfa 2

Wendy - Dod at Count Dracula gyda ti?  No way, pal!
Dic - Beth sy gyda ti i ofni?
Wendy - Dw i jest ddim eisiau…
Dic - Fydd Dr Saunders yn ddiolchgar iawn iti, Wendy.  Oherwydd ti ma’r achos llys wedi mynd i’r gwellt…
Wendy - Too little, too late maybe...
Dic - Dere gyda fi…Moral support….
Wendy - Na.  No way.  Dw i wedi rhoi lifft iti at ei dŷ fe - ond no way dw i’n mynd at y drws ‘na…
Dic - Sut ddo i nôl i’r dre?
Wendy - I’ll be waiting for you at the bottom of the drive…O.K.?
Dic - O.K…
Arwyn - Ie?  Beth ti eisiau?
Dic - Jyst…O’s unrhyw newyddion?
Arwyn - Nag oes.
Dic - Wy jyst eisiau dweud fy mod i’n cydymdeimlo…
Arwyn - Dyna ni ‘te…
Dic - Sori.
Arwyn - Ie, wel…
Dic - A dw i’n falch bod yr achos wedi mynd i’r gwellt.
Arwyn - Fyddai dim achos o gwbwl - heblaw amdanot ti.  Ti sy’n gyfrifol am hyn.
Dic - Hei, hold on nawr -
Arwyn - Ac os oes rhywbeth wedi digwydd i Jenny - ar dy ben di fydd y cyfan.  Ti’n deall?
Dic - Wo wo wo nawr…
Arwyn - Wyt ti’n deall?
Dic - Hanner eiliad.  Beth am inni roi pethau mewn perspectif?  Ddim arna i mae’r bai am ddiflaniad Jenny.  Ond ti.
Arwyn - Fi?
Dic - Ie.  Ti oedd yn gyrru’r car ‘na noson y ddamwen.  Ond dy wraig di gymrodd y bai…
Arwyn - Dydy hynny ddim yn wir!
Dic - Ydy - mae e!  Ti oedd yn dreifio.
Arwyn - Nage.
Dic - Ie!
Arwyn - Jenny oedd yn drifo - reit?
Dic - Edrycha.  Paid a trio rhoi’r bai arna i.  Os oes bai ar rywun - dy fai di yw e!
Arwyn - Cer o’ma 
Jenny - …Arwyn?

Ysbyty Brynaber: Episode 24

Geirfa 

yn wan			weak
dwli (SW)		nonsense
cymdogion		neighbours
yn falch			glad
er dy fwyn di 		for your sake
cydwybod		conscience
amau			to doubt

Golygfa 1

Arwyn - Jenny…?  Jenny…?
Arwyn - Jenny?  Go dam!  Dw i wedi colli signal…
Jenny - Arwyn?  Ti’n gallu ‘nghlywed i?
Arwyn - Ble wyt ti?  Jenny?  
Jenny - Ti’n gallu ‘nghlywed i?
Arwyn - Odw…Ond mae’r signal yn wan…Ble wyt ti?  Wyt ti’n iawn?
Arwyn - Jenny?  Er mwyn dyn, ateb fi!
Jenny - Ti’n poeni…?
Arwyn - Poeni?  Wrth gwrs fy mod i’n poeni…Ble wyt ti?
Jenny - Dim ots…
Arwyn - Wrth gwrs bod ots!  Ti’n dod gartre?  Jenny?
Arwyn - Jenny?  Ti eisiau i fi dy nôl di o rywle?  Wyt ti?
Jenny - Ddim eto…
Arwyn - Pam?
Jenny - Dw i isio amser i fod ar mhen y’n hun…
Arwyn - Pam?
Jenny - I sortio mhen i allan…Sortio pob math o bethau…
Arwyn - Edrycha: llai o’r dwli ‘ma.  Dw i’n dweud wrthot ti am ddod nôl nawr…Mae pawb yn becso amdanat ti…Cymodogion, staff y ‘sbyty…Mam…
Jenny - A dw i fod i wneud fel wyt ti’n ddweud ydw i?
Arwyn - Jenny - dere nôl…
Jenny - Dw i’n falch dy fod ti wedi poeni amdana i…Achos dw i’n amau weithia mod i’n neb i ti, Arwyn…
Arwyn - Paid a siarad rybish!
Jenny - Ond ti’n bob dim i fi…ac wedi bod erioed…
Arwyn - A ti’n bob dim i fi hefyd!
Jenny - Faswn i’n fodlon gneud rhwbeth drostot ti…
Arwyn - A fi drostot ti hefyd.
Jenny - Rôn i’n fodlon sefyll yn y llys…cymryd y bai…ond faset ti’n gwneud hynny i fi?
Arwyn - Wrth gwrs y bydden i…Pwy ti’n meddwl gafodd y ferch Wendy ‘na i dynnu’r statement nôl…?  Fi!  Fi ofynnodd iddi.  Fi wnaeth hynny - er dy fwyn di!  
Efallai dy fod ti ddim yn ‘nghredu i…Ond dw i yn dy garu di, Jenny.  Plis dere nôl ata i!
Jenny - Dw i’n dy garu di, Arwyn.  Ond dw i ddim yn meddwl dy fod ti’n ‘ngharu i.
Arwyn - Wrth gwrs mod i’n dy garu di…
Jenny - Dw i ddim yn meddwl…
Arwyn - Dw i’n dy garu di mas draw!
Jenny - Ti’n dy garu dy hun yn fwy…Ac wedi gwneud hynny erioed…A dim ond rwan dw i wedi sylweddoli hynny…
Arwyn - Jenny?  Jenny?  Ti’n dal ‘na?

Golygfa 2

Wendy - Wel?  Didn’t you get invited in?
Dic - Beth ti’n feddwl?
Wendy - Beth wnaeth ddigwydd ‘te?
Dic - Ddim lot…
Wendy - Ydy e’n gwybod beth sy’ wedi digwydd iddi?
Dic - Nac ydy.
Wendy - Pam wyt ti mor dawel?
Dic - Os bydd rhywbeth wedi digwydd i Jenny Saunders, mae e’n mynd i roi y bai arno i…
Wendy - No way?
Dic - Dyna beth ddwedodd e.
Wendy - That’s awful…If anyone’s to blame it’s him.
Dic - Dere.  Awn ni nôl i’r dre…
Wendy - Look, don’t let that creep get to you.
Dic - Ond beth os oes rhywbeth wedi digwydd iddi hi?  Sut wyt ti’n meddwl alla i weithio yn yr un ‘sbyty ag Arwyn Saunders wedyn?  Dw i fod i fynd nôl i’r gwaith Dydd Gwener…
Wendy - A ti’n mynd i’r gwaith dydd Gwener hefyd.  No two way about it, pal.  Achos nid dy fai di yw e.  O.K.?
Dic - Ie…O.K.
Wendy - Gwd.
Dic - Ie.  Pam ddylwn i gario cydwybod ddrwg?  
Wendy - Yn gwmws.  Your conscience is clear.
Dic - Ie.  Ti’n iawn, Wendy.  Dw i’n mynd nôl dydd Gwener.
Wendy - Absolutely, Dic.  With your head held high.

Synopsis

Relationships have been pretty fraught at Brynaber following Jenny Saunders’ disappearance.
Wendy has retracted her statement about the accident and the case has collapsed.

Dic has suggested that he might not return to work at the hospital because of the whole business.  Wendy and Dic decided to go and see Arwyn to sympathise with him but his reaction was to blame Dic for Jenny’s disappearance.  The visit ended with a huge row.

Jenny finally telephoned an apologetic and relieved Arwyn to explain that she needed time to think about her life.

Test yourself

1.	Translate ‘What could you do?’ into Welsh

	a)	Beth wyt ti’n wneud?
	b)	Beth allet ti wneud?
	c)	Beth ddylet ti ddweud?

2.	Translate ‘a wine glass’ into Welsh

	a)	gwydryn dŵr
	b)	gwydryn gwin
	c)	gwydryn llaeth

3.	What is the Welsh for ‘I was brought up’?

	a)	Ces i fy ngeni
	b)	Ces i fy ngweld
	c)	Ces i fy magu

4.	What’s the word in north Wales for ‘boys’?

	a)	hogia
	b)	genod
	c)	plant

5.	What’s the word in south Wales for ‘quickly’?
	
	a)	yn araf
	b)	glou
	c)	yn eich amser eich hun

6.	How would you translate the Welsh phrase ‘in case’?

	a)	dw i ofn
	b)	rhag ofn
	c)	mae ofn arna i