Catchphrase 2001 - Wythnos 75

Week 75, Monday.  Today we’ll learn:
helpiff hi, gweithiff hi, gorffenniff hi, rhediff hi

Let’s now remind ourselves how to speak about someone else in the future.  The ending is -iff.  If the verb already ends in a vowel, you drop the vowel.  Helpu is to help, helpiff hi - (she’ll help).  Helpiff hi gyda’r adroddiad - (she’ll help with the report).  If dropping the vowel leaves you with an i, it merges with the ending.  Gweithio is to work.  Drop the vowel, and you’ve got gweithi, add the ending and merge the vowels, gweithiff.  Gweithiff hyn yn iawn - (this’ll work fine).  With most verbs ending in a consonant you simply add the ending.  Gorffenniff hyn i gyd yn fuan - (this’ll all finish soon).  There are very few verbs that lose the final -ed or -eg.  Like rhedeg - (to run).  The stem is rhed-, so rhediff hi is - she’ll run.  Rhediff hi i’r siop - (she’ll run to the shop).  Catrin’s got some bad news for Uncle Elwyn.

Listen to the dialogue 
Catrin - Nawr te, Wncl Elwyn, dw i’n mynd allan i siopa heddiw.
Elwyn - Ond beth amdana i?  Pwy helpiff fi gyda fy mwyd i?
Catrin - Peidiwch a phoeni.  Mae Guto yn aros gartre.  Mae e’n gwybod beth i’w wneud.  Helpiff e chi.
Elwyn - Guto.  Dyw e’n dda i ddim.
Catrin - Twt lol.  Gweithiff e’n galed.
Elwyn - Dydy Guto erioed wedi gweithio’n galed yn ei fywyd.
Catrin - O, chwarae teg!  Nawr te, coginiff e’r cinio...
Elwyn - Hy, Guto yn coginio!
Catrin - ...  golchiff e’r llestri, fe ofaliff e amdanoch chi.
Elwyn - Beth os bydd angen rhagor o dabledi arna i?
Catrin - Yna, cerddiff e at y meddyg.
Elwyn - Catrin, does dim mints ar ôl gyda fi.
Catrin - Pryniff Guto rai yn y siop.
Elwyn - Ond bydd e allan am ormod o amser.
Catrin - Wel, rhediff e te os bydd angen!  Dyna ddigon o ddwli, nawr.  Dw i’n mynd.
Elwyn - Dw i erioed wedi hoffi’r Guto ’na...

Uncle Elwyn seems very dependent on Catrin, doesn’t he.  Catrin’s going shopping, but Uncle Elwyn complains, Pwy helpiff gyda fy mwyd i?  But Guto is staying at home and he knows what to do.  Helpiff e chi - (he’ll help you).  Gweithiff e’n galed - (he’ll work hard).  Unfortunately, Uncle Elwyn doesn’t appear to have a very high opinion of Guto.  Dyw e’n dda i ddim - (he’s useless).  Coginiff e’r cinio, golchiff e’r llestri, gofaliff e amdanoch chi - (he’ll cook the dinner, he’ll wash the dishes, he’ll look after you).  Beth os bydd angen rhagor o dabledi arna i? - (what if I need more tablets).  Cerddiff e at y meddyg - (he’ll walk to the doctors).  Does dim mints ar ôl gyda fi - (I’ve no mints left).  Pryniff Guto rai yn y siop - (Guto will buy some in the shop).  Rhediff e os bydd angen - (he’ll run if necessary!)

Week 75, Tuesday.  Today we’ll learn:
aiff e, mynd dros ben llestri, ryw ddydd, gwallgo, bydd yn ofalus, rheolwr-gyfarwyddwr, codiad, cyflog, yn gymws, mynd yn ffliwt

As we know, mynd is an irregular verb.  Af i - (I’ll go).  Aiff hi - (she’ll go/it’ll go).  Aiff e - (he’ll go/it’ll go).  Mynd dros ben llestri is a very handy expression - (to go over the top).  This could happen to you ryw ddydd - (some day).  Don’t become gwallgo - (mad).  Bydd yn ofalus - (be careful).  Y rheolwr-gyfarwyddwr is the boss, the managing director.  He or she is the one to award you a codiad - (a rise) - in your cyflog - (pay).  Codiad cyflog - (a pay rise).  But not if the company is mynd yn ffliwt - (going bust).  If someone agrees with you, they’re likely to say yn gwmws - (exactly/quite).  The pressure is on again in the office.

Listen to the dialogue 
Guto - Bethan, rhaid i ni weithio yn gyflymach, mae Phil Huws newydd ddweud.
Bethan - Dim eto!  Aiff e dros ben llestri ryw ddydd!  Wedi meddwl, mae e wedi mynd dros ben llestri 
yn barod!  Aiff e’n wallgo nesa.
Guto - Bydd yn ofalus, Bethan.  Bydd e’n llungopio yn y funud a bydd e’n clywed popeth rwyt ti’n ei 
ddweud.
Bethan - Na fydd.  Dw i’n gwybod beth wnaiff e nesa.  Aiff e i’r cantin i ymlacio.  A dyn ni’n gweithio’n 
galed fan hyn.  A’r wythnos nesa, wyt ti’n gwybod ble’r aiff e?  Aiff e at y rheolwr-gyfarwyddwr i ofyn 
am godiad.  A bydd ei gyflog e’n uwch byth.  Yn y cyfamser, beth sydd yn digwydd i’n gwerthiannau 
ni...
Guto - Ie, Bethan, yn gwmws.  Dyna pam mae rhaid i ni weithio.  Aiff y cwmni yn ffliwt cyn hir.

Rhaid i ni weithio yn gyflymach - (we’ve got to work quicker).  Bethan thinks: aiff e dros ben llestri ryw ddydd - (he’ll go over the top one day).  Wedi meddwl - (On second thoughts).  Aiff e’n wallgo nesa - (he’ll go mad next).  Bydd yn ofalus, Bethan - (be careful, Bethan).  Bydd e’n llungopïo yn y funud - (he’ll be photocopying in a minute).  Dw i’n gwybod beth wnaiff e nesa - (I know what he’ll do next).  Aiff e i’r cantin i ymlacio - (he’ll go to the canteen to relax).  Aiff e at y rheolwr-gyfarwyddwr - (he’ll go to the managing director) - i ofyn am godiad - (to ask for a rise).  Bydd ei gyflog e’n uwch byth - (his pay will be higher than ever).  Yn gwmws - (exactly).  Aiff y cwmni yn ffliwt cyn hir - (the company will go bust before long). 

Week 75, Wednesday.  Today we’ll learn:
cerddoriaeth

The future of cael, to get or to have next.  Caf i, as we know, is I’ll get or I’ll have.  The third person sounds like aiff e - (he’ll go).  Caiff e - (he’ll get).  Caiff hi - (she’ll get).  Here are some examples in our conversation in y dafarn - (the pub).  One new word before we start: cerddoriaeth - (music).  Guto has popped in for a quick pint on the way home and sees his friend Linda.

Listen to the dialogue 
Linda - Shw mae, Guto?  Sut mae pethau yn y ty?
Guto - Shw mae, Linda.  O, gweddol, ti’n gwybod.  Rhys ydy’r broblem.
Linda - Ie?
Guto - Ie.  Caiff e bryd o dafod eto heno am gyflwr ei ystafell e.
Linda - Chwarae teg iddo fe.  Mae e’n gweithio’n galed.  Caiff e ganlyniadau da yn ei arholiad ryw 
ddydd, mae’n siwr...
Guto - Arholiad?  Dydy e ddim yn astudio.  Rhoddodd e’r gorau i astudio amser maith yn ôl.  Aeth 
hynny i gyd yn ffliwt.  Mae swydd gyda fe.  Ar y papur newydd lleol.
Linda - O, diddorol...
Guto - Diddorol, efallai, ond aiff e adre heno, ddwediff e ddim byd wrth ei fam ar ôl iddi wneud ei de.  
Aiff e lan i’w ystafell e.  Helpiff e neb.  Gwrandawiff e ar gerddoriaeth.  Gadawiff e ei ystafell yn yr un 
hen lanast bore fory pan aiff e allan i’r gwaith.  Mae’n flin ’da fi, mae e wedi mynd dros ben llestri.

So who’s causing problems, according to Guto?  Rhys ydy’r broblem - (it’s Rhys who’s the problem). Caiff e bryd o dafod - (he’ll get a telling off) - eto heno - (again tonight) - am gyflwr ei ystafell e - (about the state of his room).  Caiff e ganlyniadau da yn ei arholiad ryw ddydd - (he’ll get good results in his exam some day).  Dydy e ddim yn astudio - (he’s not studying).  Rhoddodd e’r gorau i astudio - (He gave up studying) - amser maith yn ôl - (a long time ago).  Aeth hynny i gyd yn ffliwt - (all that went) - well, we wouldn’t say bust in this context - that all went out of the window.  Aiff e adre heno - (he’ll go home this evening), ddwediff e ddim byd wrth ei fam ar ôl iddi wneud ei de - (he won’t say anything to his Mam after she’s made tea for him).  Aiff e lan i’w ystafell e - (he’ll go up to his room).  Helpiff e neb - (he won’t help anybody).  Gwrandawiff e ar gerddoriaeth - (he’ll listen to music).  Remember gwrando, to listen, becomes gwrandaw- before we add the past tense endings, so it’s the same in the future.  Gwrandawiff e - (he’ll listen).  And remember that gadael becomes gadaw- before we add the endings.   Gadawiff e ei ystafell e yn yr un hen lanast - (he’ll leave his room in the same old mess) - pan aiff e allan i’r gwaith - (when he goes out to work).  Mae’n flin ’da fi, mae e wedi mynd dros ben llestri - (I’m sorry, he’s gone over the top).   

Week 75, Thursday.  Today we’ll learn:
bwydo, tyfu, losin

Gwnaf i - means I’ll do or I’ll make.  The third person is: gwnaiff hi - she’ll do or make, or gwnaiff e - he’ll do or make.  Bwyd, as we know, is the word for food.  Bwydo is a verb, to feed.  And what happens if you feed an animal?  Mae’n tyfu - (it grows).  Tyfu - (to grow).  If you want children to
grow healthily, don’t give them too many losin - (sweets).  Catrin is taking Llinos for a walk in the park when she is spotted by Mrs Richards...

Mrs Richards - Aa, prynhawn da, Catrin.  Dim Llinos ydy honna, does posib?
Catrin - Ie, Mrs Richards, Llinos ydy hi.
Mrs R - Diwedd annwyl!  Mae hi wedi tyfu cymaint!
Mrs R - Wyt ti’n hoffi losin...
Catrin - Nac ydy, yn anffodus, Mrs Richards.  Dydy hi ddim yn hoffi losin o gwbl.
Mrs R - Dim yn hoffi losin!  Diwedd annwyl!  Beth nesa?  Mae bara gyda fi yma.   Bwydiff hi’r hwyaid, 
mae’n siwr.  Dyna ti, cariad.
Catrin - Sut mae’ch gwr chi, Mrs Richards?
Mrs R - O, mae e’n llawer gwell, diolch, Catrin.  Mis yn ôl, doedd e ddim eisiau codi o’i wely e hyd yn 
oed.  Yr wythnos nesa, aiff e am dro am y tro cynta ers blwyddyn.
Catrin - Dw i’n falch o glywed...
Mrs R - Mae fy chwaer yn mynd i wneud i ni pryd o fwyd ar y penwythnos i ddathlu...
Catrin - Iawn, yy, gwell i ni fynd.  Fe wnaiff Llinos lanast mawr gyda’r bara ’na yn y funud...

Catrin hasn’t got time to stand around chatting to Mrs Richards all day.  Mrs Richards finds something hard to believe when she first sees Catrin: Dim Llinos ydy honna, does posib? - (that’s not Llinos, surely?)  Llinos ydy hi - (it is Llinos).  Mae hi wedi tyfu cymaint - (she’s grown so much).  Then Mrs Richards asks her if she likes losin - (sweets).  She doesn’t like sweets, yn anffodus - (unfortunately). Bwydiff hi’r hwyaid, mae’n siwr - (she’ll feed the ducks, surely).  Mrs Richards’ husband is llawer gwell - (much better).  Mis yn ôl - (a month ago) - doedd e ddim eisiau codi o’i wely e hyd yn oed - (he didn’t want to get up from his bed, even).  Yr wythnos nesa, aiff e am dro am y tro cynta ers blwyddyn - (next week he’ll go for a walk for the first time for a year).  Mae fy chwaer yn mynd i wneud pryd o fwyd inni ar y penwythnos - (my sister is going to make us a meal at the weekend) - i ddathlu - (to celebrate).  Catrin manages to find an excuse to break off the conversation.  Gwnaiff Llinos lanast mawr gyda’r bara ’na yn y funud - (Llinos will make a big mess with that bread in a minute).

Week 75, Friday.  Today we’ll learn:
pecyned o mints, gwneud y tro, twp

By now you should be feeling reasonably comfortable with some of the irregular future verbs.  Aiff hi - (she’ll go).  Caiff hi - (she’ll get/she’ll have).  Gwnaiff hi - (she’ll do).  A couple of new phrases: pecyn o mints is simply a packet of mints.  Gwneud y tro is a phrase meaning to do the trick or be sufficient for your needs.  Gwnaiff hynny’r tro - (that’ll do).  One word that most of you will already have heard is twp - (daft/stupid).  Paid a bod yn dwp - (don’t be daft).

Listen to the dialogue 
Elwyn - Yy, Rhys, wyt ti’n meddwl aiff dy fam i’r siop yn fuan?
Rhys - Pam, Wncl Elwyn?  Dim i brynu sigarets, gobeithio?
Elwyn - Nage, wir.  Does dim mints ar ôl gyda fi.
Rhys - Wel, aiff Mam i’r archfarchnad yfory, siwr o fod.  Caiff hi bopeth byddwch chi eisiau bryd hynny.
Elwyn - Rhys, wyt ti’n gallu prynu pecyn o mints i fi nawr?
Rhys - Does dim amser ’da fi, mewn gwirionedd, ond o’r gore.  Af i yn y funud.  Ond wedi meddwl, dyn 
nhw ddim yn gwerthu’r rhai dych chi’n hoffi yn y siop.
Elwyn - Popeth yn iawn.  Gwnaiff y rhai eraill y tro.
Rhys - Wnaiff beth y tro?
Elwyn - Wel, mae enw arnyn nhw.  Lucky Strike...
Rhys - Wncl Elwyn!  Dw i ddim mor dwp a hynny!

Uncle Elwyn’s desperate for a smoke again after the doctor has told him expressly not to.  Wyt ti’n meddwl aiff dy fam i’r siop yn fuan? - (do you think your Mam will go to the shop soon?).  Nage, wir.  Does dim mints ar ôl gyda fi - (of course not.  I’ve no mints left).  Aiff Mam i’r archfarchnad yfory, siwr o fod - (Mam will probably go to the supermarket tomorrow).  Caiff hi bopeth byddwch chi eisiau bryd hynny - (she’ll get everything you need then).  After being asked to buy a packet of mints, Rhys says, although he hasn’t really any time, af i yn y funud - (I’ll go in a minute).  Ond wedi meddwl - (but thinking about it) - dyn nhw ddim yn gwerthu’r rhai dych chi’n hoffi yn y siop - (they don’t sell the ones you like in the shop).  Wnaiff y rhai eraill y tro - says Uncle Elwyn.  The other ones will do.  Gwnaiff beth y tro? - (what will do?).  Dw i ddim mor dwp a hynny - (I’m not as daft as that).  

6 questions to test yourself:

1.	Translate ‘she’ll help’ into Welsh: 

	a)	helpiff hi
	b)	gorffenniff hi 
	c)	rhediff hi

2.	What’s the Welsh word for ‘to run’?:

	a)	siopa
	b)	helpu
	c)	rhedeg

3.	What’s the Welsh word for ‘pay’?:

	a)	codiad
	b)	cyflog
	c)	clywed

4.	What’s the Welsh word for ‘music’?:

	a)	canlyniad
	b)	cyflwr
	c)	cerddoriaeth

5.	What’s the verb for ‘to grow’ in Welsh?:
	
	a)	bwydo
	b)	tyfu
	c)	hoffi

6.	What’s the Welsh word for ‘daft’ or ‘stupid’?:

	a)	twp
	b)	tro
	c)	tref