GWERS 16

 CYFLWYNYDD:    CENNARD DAVIES

NOD:	   To describe people.

	Geirfa

	tal            	-	tall 	byr	-	short
	tew		-	fat 	tenau	-	thin
	golau		-	fair 	tywyll	-	dark
	pert (SW)		-	pretty 	golygus	-	handsome
	tlws (NW)	-	pretty 		enwog 	-   	famous
			moel     			-	bald
		
	hefyd		-		too, also      	chwaith     	-	either

		yn fyw			-		alive		wedi marw	-	dead
		
	ond		-		but		a / ac	-	and

iawn			-			very 		eitha(f)	-	quite / fairly	
		rhy			-		too

RHAN 1

	1.	When an adjective stands 'alone' in a sentence (i.e. not next to the 			noun it describes) it is preceded by 'yn' which causes a Soft 				Mutation.

	You saw this when we discussed the weather

			It is miserable.	
			- Mae hi'n ddiflas.

			It is hot.		
			- Mae'n dwym / boeth.

		It was cold in Swansea yesterday.
		- Roedd hi’n oer yn Abertawe ddoe.

	The same thing happens when we describe people.

			Mae Nigel yn dal.		
			- Nigel is tall.

			Mae Billy Bunter yn dew.
			- Billy Bunter is fat.

			Mae Jack Sprat yn denau.
			- Jack Sprat is thin.

			Rydw i'n olau.
			- I'm fair.

			Roedd hi'n dywyll.
			- She was dark.

	2.	When we use more than one adjective, notice that each one is
	preceded by 'yn'

			Mae Beryl yn fyr ac yn dew.
			- Beryl is short and fat.

			Mae Nigel yn dal, yn dywyll ac yn olygus.
			- Nigel is tall, dark and handsome.

			Roedd hi'n olau ac yn bert.
			- She was fair and pretty.

			Mae Marilyn Monroe wedi marw. Roedd hi’n denau ac yn 			olau.
			- Marilyn Monroe is dead. She was thin and fair.

	3.	Can you describe the following?

		Michael Heseltine;  a typical rugby prop forward;  Tom Thumb;
		Billy Bunter;  Margaret Thatcher;  Pavarotti;  John Kennedy;
		Elizabeth Taylor;  Madonna;  Bryn Terfel;  Nelson Mandela;
		Winston Churchill;  Adolph Hitler;  Errol Flynn;
		Queen Victoria; Yul Brynner.

	4.		We could also make some negative statements

			(Dy)dw i ddim yn dal. 	
			- I'm not tall.

			Dydy hi ddim yn dlws.	
			- She's not pretty.

			Dydyn nhw ddim yn dywyll.	
			- They're not dark.

			Dydy Winston Churchill ddim yn fyw.
- Winston Churchill isn’t alive.

			'Dw i ddim yn dal a 'dw i ddim yn denau.
			- I'm not tall and I'm not thin.

			Maen nhw'n bert ond dydyn nhw ddim yn dal.
			- They're pretty but they're not tall.

	5.	Let's ask some questions in the Present Tense

		Ydy Pavarotti'n dew?  -	Ydy.
			- Is Pavarotti fat?	  -  Yes (he is).

			Ydych chi'n fyr?	-  Nac ydw.
		- Are you short?	-  No (I'm not).

		Ydyn nhw'n olau?  -  Ydyn.
		- Are they fair?	-   Yes (they are).

		Ydy hi'n bert?	  -	Ydy.
		- Is she pretty?  -	 Yes (she is).

	6. 	Although 'a' is normally used in front of a consanant and 'ac' in
	front of a vowel we always say

				ac mae    /    ac roedd
			
			Mae Siân yn dal ac mae hi’n denau.
			- Siân is tal and she is thin.

			Roedd John Kennedy yn olau ac roedd e’n olygus.
			- John Kennedy was fair and he was handsome.
RHAN 2

	1.	We’ve already met the word ‘Roedd’ (was) 

	This is used when talking about a third person in the past (imperfect) 	tense.

			Roedd Tom yn dal.		
			- Tom was tall.

			Roedd e'n denau.		
			- He was thin.

			Roedd Ann yn bert.	
			- Ann was pretty.

			Roedd hi'n dew.		
			- She was fat.

			Roedd e'n foel.		
			- He was bald.

	2.	We could make some negative statements in the same tense

			Doedd Tom ddim yn dal.	
			- Tom wasn't tall.	

			Doedd e ddim yn denau.	
			- He wasn't thin.

			Doedd Beth ddim yn bert.	
			- Beth wasn't pretty.

			Doedd hi ddim yn dew.	
			- She wasn't fat.

			Doedd e ddim yn enwog.	
- He wasn't famous.

	3.	The question form is ‘Oedd?’  The replies are ‘Oedd’ (Yes)  or 
		‘Nac  oedd’ (No)

			Oedd Tom yn dal?	-     	Oedd.     
			- Was Tom tall? 		-	Yes (he was).

		Oedd e'n denau?		-	Nac oedd.
			- Was he thin?		-	No (he wasn’t).
	
		Oedd Beth yn bert?	-	Oedd.
			- Was Beth pretty?	-	Yes (she was).

		Oedd hi'n fyr?		-	Nac oedd.
			- Was she short?		-	No (she wasn’t).

	4.	hefyd     -     too / also		chwaith     -    either

		Roedd Tom yn dal ac roedd e'n olygus hefyd.
		- Tom was tall and he was handsome too.

			Doedd Delyth ddim yn fyr a doedd hi ddim yn dew chwaith.
			- Delyth wasn't short and she wasn't fat either.

5. 		We can qualify adjectives by adding 'iawn' (very).
	
	Notice that it follows the adjective.

		Roedd de Gaulle yn dal iawn.
		- De Gaulle was very tall.

		Mae Michael Heseltine yn olau iawn.
		- Michael Heseltine is very fair.

		Ydy Pavarotti'n dew iawn?
		- Is Pavarotti very fat?

		Dydy hi ddim yn enwog iawn.
		- She isn't very famous.

	
	6.	We can also qualify our adjectives by adding 'eitha(f)' (quite / fairly)
		or 'rhy' (too) .

		Unlike 'iawn' both these precede the adjective.

	(a)	There is no mutation after 'eitha(f)'

			Mae hi'n eitha' tal. 	
			- She's quite tall.

			Roedd e'n eitha' tew.
			- He was quite fat.

		(b)	There is a Soft Mutation after 'rhy'

			Mae hi'n rhy dal.	
			- She's too tall.

			Roedd John yn rhy dew.
			- John was too fat.

			Ydw i'n rhy denau?	
			- Am I too thin?

	7.	Sgwrs			

		Nigel:	Aethoch chi i siopa ddoe?
		Ann:	Do.  Fe es i Gaerdydd ac roedd Tom Jones yn siopa yno 				hefyd.
		Nigel:	Tom Jones!  Tom Jones ‘Delilah’ a ‘Green Green Grass of 				Home’?
		Ann:	Roedd e yn Marks a Spencer.
		Nigel:	Ydy e'n dal?
		Ann:	O ydy.  Mae e'n dal ac yn dywyll.
		Nigel:	Ydy e'n olygus iawn hefyd?
		Ann:	Wel, mae e'n eitha' golygus ond dydy e ddim yn olygus iawn.
		Nigel:	O, 'dw i'n hoffi Tom Jones.  Mae e'n dod o Drefforest yn
			wreiddiol.
		Ann:	Mae Basil a Cennard yn gweithio yn Nhrefforest.
		Nigel:	Ydyn, ond mae Cennard yn dew ac mae Basil yn foel.
			Dydyn nhw ddim yn olygus!!