Dolandırıcılara karşı parola belirlemek neden iyi bir fikir?

Gündemi BBC Türkçe'den takip etmek artık WhatsApp'ta da mümkün. Haberlerimizin doğrudan telefonunuza gelmesi için tıklayın.

Deepfake teknolojisi kullanan dolandırıcılar sesinizi taklit edebilir, ancak zihninizin içindekileri bilmez. Beş dakikalık hazırlık, sevdiklerinizin dolandırıcılara kanmasını önleyebilir.

"Hayatımda daha büyük bir dehşet yaşamadım" diyor New York eyaletinin Buffalo kentinde yaşayan Elizabeth Benz.

Eylül 2025'te Benz'e bir telefon gelmişti. "Arayan 16 yaşındaki oğlum John'du. Hıçkıra hıçkıra ağlıyordu: 'Anne, arkadaşım öldü' diyordu." Benz paniğe kapıldı ancak işler daha da kötüleşmek üzereydi.

Telefonu tanımadığı biri aldı. Yaklaşık 20 dakika boyunca bu adam, oğlunun arkadaşını yeni öldürdüğünü ve Walmart otoparkına 7.500 dolar getirmezse John'a da aynısını yapacağını söyledi.

"'Oğlunuzu öldüreceğiz' dedi" diyor Benz.

Kısa süre sonra yola çıktı. Ancak tam zamanında John'un ağabeyi ona ulaştı. John bir futbol maçındaydı. Tehlikede değildi ve telefondaki ses ona ait değildi. Bunların hepsi yapay zekâ ile oluşturulmuş bir deepfake dolandırıcılığıydı. "Buna inanamadım" diyor.

Deepfake, yapay zeka ile gerçeğe yakın görüntü ya da seslerin üretilmesine deniyor.

Eğer sizin ya da sevdiklerinizin bir deepfake'e kanmayacak kadar bilinçli olduğunu düşünüyorsanız, yanılıyorsunuz. Yapay zeka artık o kadar iyi ki duyularınıza güvenemiyorsunuz ve suçlular bu tür dolandırıcılıkları çok büyük ölçekli gerçekleştiriyor.

Neyse ki bu, yüksek teknolojiyle ilgili bir sorunun düşük teknolojili bir çözümü olduğu anlamına geliyor ve bu çözüm sizi ömür boyu sürecek bir pişmanlıktan kurtarabilir.

Aileniz arasında, kriz anlarında birbirinizin kimliğini doğrulamak için kullanacağı bir parola belirleyin.

Dolandırıcı sesinize sahip olabilir. Ancak sırlarınızı bilmez. Uzmanlar ve mağdurlar, güvende kalmak için yapılabilecek en önemli şeylerden birinin bu olduğunu söylüyor. Ancak parola da tek başına yeterli değil.

Bunu anlamak için Benz'e sormak yeterli. Hikayesinin en çarpıcı yönlerinden biri, dolandırıcılık amaçlı telefonu aldığında ailesinin bu senaryo için halihazırda bir parolaya sahip olmasıydı.

"Bunu sormak aklıma bile gelmedi" diyor Benz. "Bu dolandırıcılıklar sizi panik haline sürüklüyor ve sağlıklı düşünemez duruma getiriyor."

Bu da zihinsel hazırlığa da ihtiyaç duyduğunuz anlamına geliyor. Bu biraz daha karmaşık, ancak aşağıdaki ipuçları yardımcı olabilir.

Hedef alınacak olursanız, aşağıdakiler şimdiye kadar okuyacağınız en önemli tavsiyelerden olabilir.

Parola nedir?

Yalnızca ABD'de insanlar, 2025 yılında çevrimiçi dolandırıcılıklar ve suçlar nedeniyle tahminen 148,2 milyar dolar kaybetti. Bu rakam, bir önceki yıla göre yaklaşık %26'lık bir artış anlamına geliyor.

Yapay zeka destekli dolandırıcılıklar bunun 6,3 milyar dolarını oluşturdu. Uzmanlar, bu tür dolandırıcılıkların katlanarak arttığını söylüyor.

"Bu varsayımsal bir durum değil" diyor GetReal Security'nin kurucu ortaklarından ve dünyanın önde gelen deepfake uzmanlarından biri olan Hany Farid. "Bu tür dolandırmalar dünyanın her yerinde gerçekleştiriliyor."

"Saat 02:00'de bir telefon aldığınızı, bir sesli mesaj ya da görüntülü arama geldiğini ve bir yakınınızın başının dertte olduğunu söylediğini düşünün" diyor. "Belki de yardım istediğini söyleyerek bağıran kişi şirketinizin CEO'sudur. Ortalama bir tüketici buna hazır değil."

Farid ve diğer uzmanlar, şifreli bir sözcüğün kendinizi korumanın en kolay yolu olduğu konusunda hemfikir. "Eşimle benim bir parolamız var. İkimizden biri olağan dışı bir telefon alırsa, kimliği doğrulamak için bunu kullanıyoruz" diyor.

Hatırlaması kolay, tahmin etmesi zor bir şey seçin. Aranızdaki özel şakalar güvenli bir tercih olabilir.

"Karım beni arayıp süt almamı isterse parola sormam" diyor Farid. "Ama onun bir toplantıda olduğunu biliyorsam ya da bir kaza geçirdiğini ve para transfer etmem gerektiğini söylüyorsa, yani olağandışı herhangi bir durumda parolayı kullanırım."

Ancak böyle bir telefon geldiğinde ve sevdiğiniz birinin zor durumda olduğunu duyduğunuzda, üzerinizdeki baskı bütün planlarınızı altüst edebilir. Nasıl ve ne zaman hazır olmanız gerektiğini bilmelisiniz.

Tehlike işareti

ABD'nin Philadelphia kentinden avukat Gary Schildhorn, 2023 yılında bir deepfake dolandırıcılığından kurtuldu. Bu deneyim o kadar sarsıcıydı ki şimdi boş zamanlarında dolandırıcılığa karşı güvenlik konusunda tavsiyelerde bulunuyor.

"Üç tehlike işareti var" diyor Schildhorn. Hepsinin amacı aynı: Dolandırıcılar sizi yalnız ve korkmuş hale getirmek ister, böylece düşünmeye zamanınız kalmaz.

"Birinci tehlike işareti zaman baskısıdır. Her şeyin aceleyle yapılması gerektiği söylenir size."

"İkincisi, asla takip edilebilir şekilde (banka transferi vb.) para istemezler. Bitcoin, hediye kartı ya da nakit para istiyorlarsa niyetlerini anlarsınız. Üçüncüsü ise kiminle konuşacağınızı kontrol etmeye çalışırlar."

Klasik bir dolandırıcılığın ayırt edici özelliklerini bilmek kritik önem taşır, ancak farkındalık tek başına yeterli değildir.

Şirketler için yapay zeka güvenliği eğitim programları geliştiren Adaptive Security'nin kurucu ortaklarından Brian Long, "En önemli şeylerden biri nasıl tepki verdiğinizdir" diyor. "Bu senaryoya hazırlıklı olmak için zihninizi eğitmeniz gerekir."

Elbette, sizin ve sevdiklerinizin parolayı unutmamasını da sağlamanız gerek.

Bunu yapmanın en iyi yolu pratik yapmaktır ve bunun çok detaylı olması gerekmez.

Yıllardır uzmanlarla dolandırıcılık hakkında konuşuyorum ve kendim için basit bir sistem geliştirdim: Telefonuma her üç ayda bir çalan bir hatırlatma kurdum.

Bu hatırlatma, ailemle iletişime geçerek, parolayı hatırladığımızdan emin olmama yardımcı oluyor. Ayrıca acil durum telefon görüşmeleri için küçük bir prosedürü gözden geçirmemi sağlıyor: Sakin kal, parolayı sor ve harekete geçmeden önce güvendiğin biriyle görüş.

"Hikayemi paylaşmamın nedeni, insanların bu telefonların ne kadar acil, korkutucu, gerçekçi ve psikolojiniz üzerinde etkili olabileceğini bilmesini istemem" diyor Benz.

"Farkındalık en güçlü araçtır."