Mae’r ffilmiau yn sôn am:
- y teimladau gall blentyn eu profi wrth i grŵp ffrindiau newid.
- sut i ddelio gyda emosiynau anodd
- syniadau i blant ar sut i ymdopi gyda newid fel hyn.
Mae'r ffilm gyntaf yn cyflwyno Stori Alys. Mae Alys yn teimlo'n unig ac yn drist gan fod ei ffrind gorau, Beca, wedi dod o hyd i ffrind gorau newydd. Mae'r ffilm yn edrych ar y modd y mae Alys yn delio gyda hyn. Mae’r ail ffilm yn cyflwyno syniadau ar gyfer delio gydag emosiynau anodd a sut i ymdopi â sefyllfa fel hyn.
Themâu: ffrindiau; ymdopi gyda newid; gwytnwch; rheoli teimladau; adnabod dy hun.
Stori Alys: Ffilm 1
O’dd Maya a fi wedi bod yn ffrindiau gorau ers blwyddyn 4 – efo’n gilydd drwy’r dydd a tecstio trwy’r nos.
Ond pan na’th Beca gyrraedd, na’th Maya ddechra treulio ei holl amser efo hi. Oeddan nhw’n gwneud pob dim oeddan ni’n arfer wneud efo’n gilydd. Ac oeddan nhw’n postio lluniau efo’i gilydd rownd y rîl.
O’n i’n trio actio fatha bod dim otsh gen i, ond nes i ddechra meddwl, mae’n rhaid fod rhywbeth yn bod efo fi.
Pam o’dd Maya ’di stopio licio fi? Ac o’n i’n casau Beca am ddwyn hi. O’n i’n ffraeo efo mam a dad drwy’r amser. O’n i’n drist ac yn flin, a methu canolbwyntio’n iawn yn yr ysgol.
O’dd hyn yn mynd ymlaen am hir. O’n i’n gwybod bo’ fi ddim yn iawn, ond o’n i ddim yn gwybod be i wneud am y peth.
Wedyn un diwrnod, na’th dad roi lift adra i fi a gofyn sut o’dd petha’n mynd yn yr ysgol?
A nes i jysd dechra crïo, a landio fyny yn deud am bob dim oedd yn mynd ymlaen efo Maya a Beca.
Na’th o ddeud bod o’n beth da mod i wedi deud ac y baswn i’n gallu siarad efo fo unrhyw bryd o’n i’n teimlo’n isel. O’n i’n cytuno fod cadw bob dim tu mewn i fi fy hun ddim wedi gwneud unrhyw les.
Doedd ’na ddim byd o’n i’n gallu neud i newid sut oedd Maya a Beca medda dad – o’dd ganddyn nhw pob hawl i fod yn ffrindiau. Ond roedd ’na betha o’n i’n gallu drio i newid sut o’n i’n teimlo.
Na’th o awgrymu mod i’n gwneud amser i wneud petha i fi yn lle meddwl am Maya a Beca drwy’r amser. Petha fel mynd allan am dro, mynd i gyfarfod ffrindia eraill neu gwneud rhywbeth o’n i’n fwynhau, fel dawnsio.
Na’th teimladau fi ddim diflannu dros nos, ond o’dd jysd deud wrth rhywun wedi gwneud fi deimlo’n llai unig.
O’n i ddim wedi sylweddoli pa mor bwerus o’dd teimladau’n gallu bod. Ond dw i’n dechra dallt rwan fod ’na betha alla i wneud pan dw i’n drist neu’n flin i newid hynny.
Mae’r dosbarth dawnsio newydd yn cadw fy meddwl i oddi ar betha, a dwi wedi gwneud ffrindia newydd yna hefyd.
Dw i a dad yn cael sgwrs am sut ydan ni’n teimlo bron bob dydd. Da ni’n dod ymlaen yn well na da ni ’di neud ers talwm rwan.
Mae hi dal yn anodd gweld Maya a Beca yn treulio gymaint o amser efo’i gilydd, ond tydi’r teimladau ddim yn clymu fi rwan. Mae petha’n gwella.
Stori Alys: Ffilm 2
Mae bywyd yn gallu bod yn wych ond mae’n gallu bod yn heriol hefyd.
Os nad ydan ni’n cymryd ein hamser i sylwi ar deimladau, neu os nad ydan ni’n gallu ymdopi gyda’n emosiynau, fe allwn i ei chael hi’n anodd delio gyda sefyllfaoedd heriol.
Weithiau, tydan ni ddim wir yn sylwi ar sut rydyn ni’n ymddwyn. Yn enwedig os ydan ni o dan straen neu’n poeni am rhywbeth.
Pan mae hyn yn digwydd mae yna ddiffyg be 'da ni’n ei alw’n ‘hunanymwybyddiaeth’ sef bod yn ymwybodol o sut rydyn ni’n ymddwyn.
Fe allwn ni wella ar bod yn fwy hunanymwybodol jysd drwy gymryd eiliad i ddeall ein meddyliau, a sut yr ydyn ni’n teimlo.
Rydyn ni i gyd yn profi emosiynau fel teimlo’n flin, teimlo dan straen neu deimlo’n drist o bryd i’w gilydd. Mae hynny’n normal ac mae’n iawn i deimlo felly.
Ond mae’n bwysig deall nad ydi’r ffordd yr ydyn ni’n teimlo yn rheoli pwy ydyn ni. Fel y tywydd, mae teimladau yn newid.
Drwy gymryd sylw o dy emosiynau, drwy fod yn hunanymwybodol, fe elli di adnabod yr adegau pan ti’n teimlo’n wael a gwneud rhywbeth am y peth.
Dyma ychydig o awgrymiadau i helpu efo hynny.
Rhif un: Cysylltu.Mae siarad efo pobol ti’n ymddiried ynddyn nhw, sy’n agos ato ti, yn help i drafod teimladau pan da ni’n drist.
Ond hyd yn oed pan ydyn ni’n teimlo’n iawn, mae cysylltu efo eraill yn helpu ni i chwerthin mwy ac ymlacio, a’n cryfhau’n emosiynol.
Mae hyn i gyd yn gallu’n helpu i ymdopi wrth wynebu sefyllfaoedd heriol neu phan o dan straen.
Rhif dau: Symud.Mae ymarfer corff yn helpu’r ymennydd i ryddhau cemegion o’r enw endorffinau, sy’n gwneud i ti deimlo’n hapusach.
Gall yr ymarfer fod yn gerdded, beicio, dawnsio neu wneud chwaraeon – symud y corff sy’n bwysig.
Rhif tri: Sylwi.Ceisia dalu sylw i’r pethau sydd o dy gwmpas.
Gall hyn dy helpu i ganolbwyntio ar y presennol yn hytrach na gadael i dy feddwl lenwi â phryder a phoen.
Mae yna apiau meddwlgarwch a fidios ar gael am ddim ar y we i helpu gyda hyn.
Neu fe allet ti ddarganfod dy ffordd dy hun o gael amser i ymlacio a byw yn y foment.
Rhif pedwar: Heria dy hun.Mae dysgu rhywbeth newydd yn gallu rhoi teimlad o bwrpas, yn ein helpu i gyfarfod pobol newydd a hyd yn oed helpu gyda hyder.
Gall hyn olygu dysgu crefft newydd, canu neu sglefrfyrddio – unrhyw sgil newydd!
Rhif pump: Rhoi help llaw.Mae helpu eraill yn cryfhau dy gysylltiadau gyda phobol ac yn gwneud i ti deimlo’n dda am dy hun.
Gall hyn olygu helpu gartref o gwmpas y tŷ neu wirfoddoli gydag elusen leol.
Mae caredigrwydd yn gwneud i ti deimlo’n dda - boed yn rhywbeth bach neu fawr.
Tydi delio gyda chyfnodau anodd byth yn hwyl. Ond fe all ein helpu i ddeall pobol eraill a’r heriau y gallan nhw fod yn eu wynebu.
Mae pawb yn cael dyddiau anodd a dyddiau da – ond ddylan ni byth deimlo fod yn rhaid i ni fynd trwy gyfnodau anodd ar ein pen ein hunain.
Os wyt ti’n ei chael hi’n anodd ymdopi gyda sefyllfa neu’n teimlo dy fod yn boddi o dan deimladau anodd, mae’n bwysig gofyn am gymorth.
Gweithgareddau posib
Gweithgaredd 1 - Beth sy’n gwneud ffrind da?
(Iechyd a Lles; Iaith a Llythrennedd)
Gellid gofyn i'r disgyblion roi enwau pob un o’r merched yn y stori (Alys / Maia / Beca) mewn cylch ar wahân ar ddarn o bapur. Gellid gofyn iddynt drafod pa emosiynau fyddai pob un o’r merched yma wedi eu profi yn ystod cyfnod y ffilm – a rhoi saeth o’r cylchoedd at yr emosiwn hwnnw.
Gweithgaredd 2 - Ffrindiau a theimladau: Chwarae rôl
(Iechyd a Lles; Iaith a Llythrennedd; Celfyddydau Mynegiannol)
Gellid gofyn i'r disgyblion fynd i grwpiau o dri ac i bob person yn y grŵp chwarae rôl un o’r cymeriadau yn y stori – dyma'r sefyllfa:
Mae Beca, Alys a Maia yn digwydd eistedd ar bwys ei gilydd yn y ffreutur amser cinio. Mae Beca a Maia yn gofyn i Alys a oes rhywbeth yn bod.
Cyn cychwyn ar y sgwrs, gellid gofyn i bob aelod o’r grwp feddwl am y sefyllfa o safbwynt eu cymeriad nhw. Sut fyddai’r cymeriad yma yn teimlo? Sut gallen nhw ymateb i'r sgwrs?
Gellid caniatáu tri munud i bob grwp gynnal y chwarae rôl.
Ar ôl cynnal y ddeialog gellid gofyn i'r disgyblion ystyried:
- Oedd y sgwrs yn un cadarnhaol / adeiladol? Os oedd – beth wnaeth helpu hynny ddigwydd?
- Os nad oedd y sgwrs yn un positif – beth oedd wedi mynd o’i le?
- Oedd pawb yn y grŵp yn cytuno o ran sut fath o sgwrs a gafwyd? (adeiladol neu beidio)
Gweithgaredd 3 - Map meddwl: Beth sy’n gwneud ffrind da?
(Iechyd a Lles; Iaith a Llythrennedd; Mathemateg a Rhifedd)
Gellid gofyn i ddisgyblion, mewn grwpiau, ystyried y gosodiad:
'Beth sy’n gwneud ffrind da?'
Gellid gofyn i bob grŵp greu map meddwl gan ddefnyddio geiriau, brawddegau a/neu luniau er mwyn creu darlun weledol o’r hyn sy’n gwneud ffrind da yn eu tŷb hwy. Gallai bob grŵp ddangos eu map meddwl i’r dosbarth a gellid gofyn i’r disgyblion gadw tali o’r nodweddion sy’n gyffredin i’r grwpiau.
- Pa nodwedd sydd fwyaf cyffredin?
- Pa nodwedd sy’n ail?
- Yna, gellid mynd ati i greu graffiau sy’n arddangos y data a gasglwyd am y nodweddion sy’n gwneud ffrind da ym marn y dosbarth.
Gweithgaredd 4 - Adnabod fy emosiynau
(Iechyd a Lles; Iaith, Llythrennedd a Chyfathrebu)
- Gellid gofyn i’r disgyblion greu tabl yn cofnodi’r holl emosiynau y mae Alys yn eu profi yn ystod y ffilm yn y golofn chwith.
- Gellid trafod gyda’r dosbarth y modd mae teimladau / emosiynau yn effeithio ar sut rydym ni’n ymddwyn.
- Yn y golofn dde yn y tabl, gellid gofyn i'r disgyblion nodi sut y maen nhw’n ymddwyn pan yn teimlo’r emosiwn hwnnw, er enghraifft:
| Emosiwn | Ymddygiad |
|---|---|
| Trist | Gorwedd ar y soffa gyda blanced |
| Unig | Bod yn grac/flin gyda mam a dad |
| Pryder | Mynd yn dawel |
| … | … |
| … | … |
Gellid gofyn i'r disgyblion gymharu eu tabl gyda phartner – ydyn nhw’n ymateb yn yr un ffordd i bob teimlad / emosiwn? Oes gwahaniaethau yn y modd maen nhw’n ymateb?
Gweithgaredd 5 - Rheoli emosiynau
(Iechyd a Lles; Iaith, Llythrennedd a Chyfathrebu)
Mae’r ail ffilm yn awgrymu pump peth y gellir eu gwneud i'n helpu i reoli ein emosiynau. Drwy gydweithio gyda phartner, gellid gofyn i'r disgyblion geisio cofio a nodi’r pump peth yma:
| Cysylltu |
| Symud |
| Sylwi |
| Herio dy hun |
| Helpu rhywun arall |
Gellid gofyn i'r disgyblion feddwl sut y gallent ddefnyddio’r syniadau yma i'w helpu i reoli eu teimladau. Gellid gofyn iddynt feddwl am enghraifft ar gyfer pob un o’r pump y gallant hwy eu gwneud, a’u cofnodi ar ddarn o bapur.
Er enghraifft:
| Cysylltu | siarad gyda ffrind; trefnu i gwrdd â ffrind ar y penwythnos |
| Symud | mynd i'r ymarfer pêl-droed ar ôl ysgol; gwneud sesiwn pilates ar-lein |
| Sylwi | meddwl am arafu fy anadl a chanolbwyntio ar gyfrif i ddeg; edrych ar y coed a’r blodau yn yr ardd neu’r parc |
| Herio dy hun | cychwyn prosiect neu hobi newydd; ymuno gyda chlwb newydd amser cinio |
| Helpu rhywun arall | dechrau gwirfoddoli gyda grŵp cymunedol neu o fewn yr ysgol; helpu mam-gu gyda’r gwaith tŷ; helpu chwaer fach i ddysgu darllen |
Gellid annog y disgyblion i dynnu llun o’u syniadau a’i arbed ar eu ffôn, fel y gallent edrych arno a meddwl am wneud un o’r gweithgareddau yma y tro nesaf maent yn teimlo’n llawn emosiwn.
Cysylltiadau â’r Cwricwlwm
Iechyd a Lles
- Rwy’n gallu adnabod gwahanol strategaethau i hunan-reoli fy emosiynau mewn ymateb i ystod o brofiadau.
- Rwy’n gallu eirioli manteision cyfathrebu am deimladau fel un o’r ystod o strategaethau sy’n gallu bod o gymorth i hyrwyddo iechyd meddwl cadarnhaol a lles emosiynol.
- Rwy’n gallu adnabod pobl a grwpiau sy’n gallu bod o gymorth i mi gyda fy iechyd meddwl a lles emosiynol.
- Rwy’n gallu dangos ymwybyddiaeth gynyddol o natur gymhleth cydberthnasau.
- Rwy’n gallu mynegi fy anghenion a’m teimladau, a pharchu anghenion a theimladau pobl eraill.
Ieithoedd, Llythrennedd a Chyfathrebu
- Rwy’n gallu deall a dadansoddi ystyr cyffredinol a syniadau sydd ymhlyg.
- Rwy’n gallu gwrando gydag empathi ar safbwyntiau gwahanol bobl ar bynciau amrywiol gan ddefnyddio’r safbwyntiau i gyrraedd fy nghasgliadau fy hun.
- Rwy’n gallu gwneud dewisiadau gwybodus am eirfa, iaith idiomatig a chystrawen er mwyn mynegi fy hun yn rhugl, yn eglur ac yn gywir.
- Rwy’n gallu ymateb i safbwyntiau pobl eraill, gan grynhoi a gwerthuso’r hyn rwyf wedi’i glywed, ei ddarllen neu’i weld, strwythuro dadleuon a herio gyda hyder a sensitifrwydd yr hyn y mae eraill yn ei ddweud.
Y Celfyddydau Mynegiannol
- Rwy’n gallu cyfuno fy ngwybodaeth, profiad a dealltwriaeth i gynllunio a chyfleu fy ngwaith creadigol ar gyfer ystod o gynulleidfaoedd, dibenion a chanlyniadau.
Mathemateg a Rhifedd
- Rwy’n gallu gwneud dewisiadau gwybodus am sut i drefnu a chynrychioli data, gan ddefnyddio amrywiaeth eang o graffiau a siartiau, gan gynnwys siart cylch, diagram amlder a pholygon amlder.
Ble nesa?
Stori Elis. video
Eleni, bu farw mam Elis. Yn y ffilmiau yma fe welwn sut mae'n delio gyda hyn a sut gall blentyn helpu ffrind sydd wedi colli aelod o'r teulu.
Stori Eva. video
Mae Eva'n ei chael hi'n anodd dweud 'na' wrth ei ffrindiau - ond a fydd hyn yn golygu ei bod yn colli trip arbennig i Gaerdydd gyda'r tîm gymnasteg? Beth fydd Eva'n ddewis ei wneud? Sut gall hi wneud penderfynidau gwell o hyn ymlaen?
Stori Jay. video
Mae Jay yn teimlo'n flinedig iawn drwy'r amser. Mae'n gwario lot fawr o'i amser yn chwarae ar ei ffôn a'i gyfrifiadur. All pethau ddim cario mlaen fel hyn - sut gall Jay gael trefn ar bethau?
