Mae’r ffilmiau yn sôn am:
- y teimladau gall blentyn brofi wrth alaru am riant
- rhai pethau all helpu plentyn ymdopi gyda digwyddiad anodd fel hyn.
Mae’r ffilm gyntaf yn edrych ar fywyd Elis ar ôl iddo golli ar ei fam, a'r teimladau a'r emosiynau y mae'n eu profi ar adegau gwahanol. Mae’r ail ffilm yn trafod rhai syniadau ar gyfer ffrindiau sy’n ceisio cefnogi ffrind sy’n mynd drwy brofiad fel hyn.
Themâu: galar; colli rhiant; ymdopi gyda newid mawr; gwytnwch; adnabod teimladau; adnabod dy hun.
Stori Elis: Ffilm 1
Mae wedi bod yn galed ers i ni golli Mam. Ma popeth yn wahanol nawr. Hyd yn oed y pethe bach, fel pan ni’n trio cael yn barod yn y bore.
Dim ond chwech yw Non, so fi’n gorfod helpu Dad i gael hi i wisgo a bwyta’i brecwast a stwff.
Weithie ar ôl ysgol hefyd, os yw Dad angen gweithio, neu wneud pethe o gwmpas y tŷ, fi’n gorfod chwarae ’da Non.
O’n i ddim yn gorfod becso am unrhyw beth fel’na pan oedd Mam ’ma.
S’mo’r ysgol wedi bod yn hawdd chwaith. Wedodd un bachgen, “Allen i ddim côpo heb Mam.”
O’n i ddim yn gwybod beth i ddweud. Sai’n gwybod beth i’w wneud hebddi chwaith, ond s’dim dewis ’da fi.
Fi wedi bod yn mynd draw i dŷ Twm weithie, jest i chwarae pêl-droed, neu fynd ar y cyfrifiadur.
Ma fe’n neis i neud rhywbeth gwahanol, a pheidio meddwl am beth sydd wedi digwydd.
Fi’n teimlo’n euog weithie, pan fi’n anghofio ac yn cael hwyl ’da Twm. Ond mae’r cwnselydd wedi dweud bod e’n beth da, a ddylen i ddim teimlo’n euog.
Y peth yw, sai byth yn gwbod yn iawn sut fi’n mynd i deimlo.
Fel y diwrnod o’r blân, pan o’dd ’da fi hoci, o’dd Dad heb bacio’r gumshield yn y bag, ac o’n i methu chwarae. O’n i mor, mor grac! Dafles i bag fi a chicio’r locer yn rili galed.
O’n i’n grac ’da Dad am anghofio, ac yn grac ’da fi fy hun am beidio checio. Ond yn fwy na dim, o’n i jest mor grac ’da Mam am beidio bod ’ma rhagor. Fydde hi byth wedi anghofio.
Ma Non yn siarad am Mam drwy’r amser, a fi’n gwbod bod Non yn fach, ond weithie fi’n gwylltio pan ma hi’n sôn am Mam.
Ond, nes i a Dad siarad am y peth, ac o’dd e’n gweud fod e’n normal i bawb ddelio ’da pethe’n wahanol.
Falle bod Non angen siarad am Mam, a falle fod e’n anoddach i fi, a ma ’ny’n iawn hefyd.
Ni wedi dechre neud rhai pethe newydd. Fel ar nos Fawrth, ni’n tri’n mynd i nofio, a wedyn i gael pitsa. Ma fe’n neis neud pethe fel’ny ’da’n gilydd, a chadw’n brysur.
Ond fi’n gweld eisie Mam bob dydd. Rhai dyddie, fi’n gweld eisie hi gymaint, ma fe jest mor boenus. A sai moyn gwneud unrhyw beth.
Ond fi’n gwbod alla i siarad gyda Dad, neu Twm, neu’r cwnselydd, os fi moyn. Fi wastad yn teimlo bach yn well ar ôl siarad ’da rhywun.
Ma’r misoedd dwetha ’ma wedi bod mor galed, a ma fe dal yn rili galed.
Bydd pethe fyth yr un fath ’to, ond rhai dyddie nawr, fi’n dechre teimlo bach yn well.
Stori Elis: Ffilm 2
Os oes rhywun sy’n agos at dy ffrind yn marw, mae’n gallu bod yn anodd iawn gwybod beth i’w wneud.
Efallai dy fod di’n teimlo nad oes gen ti unrhyw syniad sut i helpu, neu bod gen ti ofn dweud y peth anghywir.
Ond er ei fod yn anodd, mae’n siŵr bod dy ffrind wir dy angen di ar hyn o bryd, ac mae yna bethau ti’n gallu gwneud i’w cefnogi nhw.
Mae hi’n amhosib gwybod sut fydd dy ffrind yn teimlo. Mae pawb yn ymddwyn yn wahanol pan fo rhywun agos iddyn nhw yn marw.
Efallai y bydden nhw’n awyddus i siarad am beth sydd wedi digwydd, neu efallai bod hynny’n rhy anodd ar hyn o bryd, ac mae hynny’n iawn hefyd.
Gallet ti ddweud y byddi di yno iddyn nhw, ac y byddi di’n barod i wrando os ydyn nhw eisiau siarad, unrhyw bryd. Neu efallai gei di gyfle pan fyddi di ar ben dy hun gyda dy ffrind i holi sut maen nhw’n teimlo.
Os ydy dy ffrind eisiau siarad, cofia na fyddan nhw’n disgwyl i ti gynnig unrhyw atebion, ond wrth fod gyda nhw a bod yn barod i wrando, rwyt ti’n helpu.
Mae’n naturiol hefyd i ti fod eisiau gwybod beth yn union ddigwyddodd. Efallai dy fod di’n poeni bod rhywbeth tebyg am ddigwydd i rywun ti’n garu.
Ond fe allai fod yn anodd iawn i dy ffrind drafod hynny, felly ceisia holi rhywun arall – Mam neu Dad neu frawd neu chwaer hŷn, efallai.
Falle y byddi di’n sylwi bod dy ffrind ychydig yn wahanol i’r arfer, neu’n ymddwyn mewn ffordd fyddet ti ddim yn disgwyl.
Falle fyddan nhw ddim yn ateb dy negeseuon, neu’n newid cynlluniau ar fyr rybudd.
Ceisia fod yn amyneddgar, a chofia eu bod nhw’n delio gyda rhywbeth anodd iawn ar hyn o bryd.
Dal ati i gysylltu gyda nhw, a’u gwahodd i bethau. Meddylia am y pethau roeddech chi’n arfer gwneud gyda’ch gilydd. Mynd ar eich beics, chwarae gemau cyfrifiadur… Beth am drefnu i wneud rheina eto yn fuan?
Mae’n bosib bod dy ffrind yn teimlo fel bod pawb yn eu trin nhw’n wahanol, ac y bydden nhw’n falch petai ti’n cynnig i chi wneud rhywbeth normal gyda’ch gilydd.
Mae delio gyda cholli rhywun yn cymryd amser, ac mae’n gallu newid dros amser hefyd.
Mae’n bosib y bydd dy ffrind yn profi pob math o emosiynau. Falle mewn sioc i ddechrau, dro arall yn teimlo’n flin iawn, a weithiau’n teimlo dim byd.
Galar yw’r gair am deimlo’n drist iawn, iawn ar ôl i rywun farw. Ambell waith, bydd yr hiraeth a’r galar yn teimlo’n boenus iawn i dy ffrind.
Ond gydag amser, fe ddaw dyddiau haws. Ceisia fod yn gefn i dy ffrind yn ystod y cyfnod anodd yma.
Wrth wneud ambell beth bach, fe alli di fod yn help mawr.
Gweithgareddau posib
Gweithgaredd 1 - Adnabod emosiynau
(Iechyd a Lles; Ieithoedd, Llythrennedd a Chyfathrebu)
Gellid gofyn i'r disgyblion weithio gyda phartner i enwi’r amrywiaeth o emosiynau mae Elis yn eu profi yn ystod y ffilm a rhoi pob un ar ddarn o gerdyn ar wahân (blin/crac; euog; wedi gwylltio; tristwch; hiraethus).
Gellid gofyn i’r disgyblion ddewis tri o’r ‘cardiau emosiwn’ yma gan ysgrifennu (neu drafod gyda phartner) pryd a pham y bu i Elis brofi’r teimlad hwn.
Yna, yn eu parau, gallai’r disgyblion droi’r cardiau emosiwn ben i waered ar y bwrdd, a chymryd tro yn dewis un ar hap. Ar ôl dewis cerdyn, gallen nhw drafod y canlynol:
- Ydyn nhw wedi profi’r emosiwn yma erioed? Oedd hynny yn sgil colli rhywun neu efallai oherwydd rhywbeth arall?
- Am ba mor hir wnaeth y teimlad yna barhau?
- Beth ddigwyddodd wedyn – sut aeth y teimlad i ffwrdd?
Gweithgaredd 2 - Delio gyda galar: 'pum cam'
(Iechyd a Lles; Ieithoedd, Llythrennedd a Chyfathrebu; Gwyddoniaeth a Thechnoleg)
Gellid cyflwyno’r syniad/theori fod pum cam gwahanol wrth i rywun brosesu galar. Dyma'r camau yna:
sioc 🠚 teimlo’n flin neu’n grac 🠚 bargeinio 🠚 tristwch/iselder 🠚 dod i dderbyn y golled
Gellid egluro ei bod hi’n gwbl naturiol i rywun fynd drwy bob un o’r camau uchod, ond nid o reidrwydd yn y drefn yma.
Gellid gofyn i'r disgyblion greu map meddwl ddigidol o’r pum cam galar uchod. Gallent ddefnyddio llun, emoji neu liw wahanol i gynrychioli’r gwahanol gamau.
Wrth edrych eto ar ffilm Elis, oes modd i'r disgyblion baru rhai o’r emosiynau roedd Elis yn eu teimlo gydag un o’r camau galaru uchod?
Er enghraifft:
- Teimlo’n flin/grac: Mae Elis yn gwylltio cyn y gem hoci ac yn taflu ei fag a chicio ei locer.
- Iselder: Weithiau dydy Elis ddim eisiau gwneud unrhyw beth.
- Derbyn: Mae'r teulu'n dechrau gwneud pethau newydd fel mynd i nofio.
Gweithgaredd 3 - Celf ac emosiwn
(Iechyd a Lles; Celfyddydau Mynegiannol)
Gellid gwahodd y disgyblion i greu cyfres o ddarnau o gelf er mwyn mynegi eu teimladau.
- Ar y dudalen gyntaf, gellid gofyn iddynt ddefnyddio beiro neu bensil a chreu darlun abstract yn defnyddio llinellau a chysgodi i gyfleu teimlad o’u dewis nhw. Gellid gosod terfyn amser o funud neu ddwy i gyflawni’r dasg.
- Ar yr ail dudalen, gellid gofyn iddynt feddwl am liw(iau) a siap(iau) sy’n cynrychioli emosiwn yn eu barn nhw, a’u defnyddio i greu darlun o’u dewis ar y papur. Eto, gellid gosod terfyn amser o funud neu ddwy i gyflawni’r dasg.
- Gellid gofyn i'r disgyblion ymchwilio i artistiaid sy’n defnyddio celf i gyfleu teimlad ac emosiwn. Sut mae’r artist yn gwneud hynny – pa dechneg(au) sy’n cael eu defnyddio? Oes artist o'r ardal leol sy'n gwneud hyn?
- Gellid gofyn i'r disgyblion greu dan o waith celf sydd wedi ei ysbrydoli gan waith yr artist y bu iddynt ymchwilio uchod.
Gweithgaredd 4 - Cefnogi ffrind sy’n galaru
(Iechyd a Lles; Ieithoedd, Llythrennedd a Chyfathrebu)
Gellid gofyn i'r disgyblion weithio gyda phartner i feddwl am bump syniad ar gyfer cefnogi ffrind sy’n galaru. Er enghraifft:
- bod yno i siarad os yw’r ffrind yn dymuno hynny
- cefnogi’r ffrind drwy wrando
- bod yn amyneddgar gyda’r ffrind
- cysylltu gyda nhw yn rheolaidd
- trefnu i wneud rhywbeth gyda’ch gilydd
Yna, ar ôl cofnodi’r syniadau, gellid gofyn i bob person yn y grŵp restru’r syniadau o’r mwyaf defnyddiol i'r lleiaf defnyddiol yn eu tŷb nhw. Ar ôl gorffen, gellid gofyn iddynt gymharu eu hatebion gydag aelodau eraill y grŵp ac ystyried y cwestiynau isod:
- Faint o wahaniaeth barn oedd ymysg aelodau’r grŵp?
- Pam fod gwahanol bobl yn ffafrio ffyrdd gwahanol o gefnogaeth?
Cysylltiadau â’r Cwricwlwm
Iechyd a Lles
Rwy’n gallu canolbwyntio’n annibynnol ar yr hyn rwy’n ei ganfod a’i feddwl a’i theimlo er mwyn datblygu fy hunanymwybyddiaeth ymhellach.
Rwy’n gallu myfyrio a dysgu o’r gorffennol er mwyn rhagweld a pharatoi fy hun ac eraill ar gyfer profiadau yn y dyfodol.
Rwy’n gallu dangos empathi tuag at eraill a deall gwerth dangos hyn trwy weithredoedd tosturiol a charedig.
Ieithoedd, Llythrennedd a Chyfathrebu
Rwy’n gallu deall a dadansoddi ystyr cyffredinol a syniadau sydd ymhlyg.
Rwy’n gallu gwrando gydag empathi ar safbwyntiau gwahanol bobl ar bynciau amrywiol gan ddefnyddio’r safbwyntiau i gyrraedd fy nghasgliadau fy hun.
Gwyddoniaeth a Thechnoleg
- Rwy’n gallu defnyddio amrywiaeth o ddulliau a thechnegau cyfathrebu dylunio er mwyn datblygu a chyflwyno syniadau’n glir, ac rwy’n gallu ymateb yn adeiladol i adborth.
Celfyddydau Mynegiannol
Rwy’n gallu gwerthuso effeithiolrwydd ystod eang o dechnegau artistig wrth gynhyrchu ystyr.
Rwy’n gallu defnyddio fy sgiliau arbrofi ac ymchwilio i drin gwaith creadigol gyda phwrpas a bwriad wrth fynegi fy syniadau.
Ble nesa?
Stori Eva. video
Mae Eva'n ei chael hi'n anodd dweud 'na' wrth ei ffrindiau - ond a fydd hyn yn golygu ei bod yn colli trip arbennig i Gaerdydd gyda'r tîm gymnasteg? Beth fydd Eva'n ddewis ei wneud? Sut gall hi wneud penderfynidau gwell o hyn ymlaen?
Stori Jay. video
Mae Jay yn teimlo'n flinedig iawn drwy'r amser. Mae'n gwario lot fawr o'i amser yn chwarae ar ei ffôn a'i gyfrifiadur. All pethau ddim cario mlaen fel hyn - sut gall Jay gael trefn ar bethau?
Stori Kareem. video
Mae Kareem yn teimlo'n wael iawn am y ffordd mae'n edrych - yn bennaf oherwydd y lluniau o bobl berffaith mae'n eu gweld ar-lein. Sut y gall newid y ffordd mae'n teimlo am ei gorff?
