طالبان پنجمین سال بازگشت خود به قدرت در افغانستان را جشن میگیرد؛ کابل با پرچمها آذین شده و قرار است مراسمی به همین مناسبت برگزار شود. با این حال، پنج سال پس از سقوط دولت پیشین، تنها روسیه حکومت طالبان را به رسمیت شناخته و تحریمهای بینالمللی همچنان برقرار است. محدودیتهای گسترده علیه زنان و دختران نیز ادامه دارد؛ آنها از بسیاری از اماکن عمومی و مشاغل محروماند و تحصیل دختران بالاتر از ۱۲ سال ممنوع است.
پوشش زنده ما از پنجمین سال بازگشت طالبان به قدرت در افغانستان پایان مییابد، سالگردی که این گروه آن را امروز جشن گرفته بود. ممنون که با ما همراه بودید.
بیشتر بخوانید:
امروز دقیقا پنج سال از بازگشت طالبان به قدرت گذشت. حکومت طالبان مراسمی را به این مناسبت در سراسر افغانستان برگزار کرد، از جمله در کابل با حضور برخی رهبران بلندپایهاش. تابستان سال ۲۰۲۱، اعضای طالبان بعد از تصرف شهرهای مختلف وارد پایتخت شدند و به عمر بیست سالهٔ نظام سیاسی مورد حمایت غرب پایان دادند.
محجوبه نوروزی از کابل گزارش می دهد:
همزمان با پنجمین سالگرد بازگشت طالبان به قدرت، احزاب سیاسی، فعالان مدنی، جنبشهای زنان و مدافعان حقوق بشر با انتقاد از عملکرد طالبان، بر تداوم دادخواهی برای حقوق و عدالت در افغانستان تأکید کردهاند.
این گروهها میگویند که سرکوب، تبعیض، انحصار قدرت و محدودیتهای گسترده، چشمانداز آینده افغانستان را با چالش روبهرو کرده است.
آنها همچنین از جامعه جهانی خواستهاند وضعیت مردم افغانستان، بهویژه زنان و دختران، را نادیده نگیرد و برای جلوگیری از آنچه «پیامدهای فاجعهبار» میخوانند، اقدام کند.
همزمان با پنجمین سالگرد بازگشت طالبان به قدرت و در شرایطی که مخالفان مسلح این گروه در بدخشان چالشهایی را متوجه حاکمیت طالبان کردهاند، وزیر خارجه حکومت طالبان میگوید نیازی به مذاکره با مخالفان وجود ندارد.
امیرخان متقی در گفتوگو با حسیب عمار، خبرنگار اعزامی بیبیسی به کابل، تاکید کرد که در افغانستان هیچ مشکلی وجود ندارد و بنابراین دلیلی برای آغاز روند تازهای از مذاکرات نمیبیند.
وزیر خارجه طالبان در بخش دیگری از این مصاحبه درباره تلاشها برای کسب مشروعیت بینالمللی، تشکیل حکومت فراگیر، آموزش دختران و روابط کابل با تهران و اسلامآباد نیز سخن گفت.
بخشی از گفتوگوی حسیب عمار با وزیر خارجه طالبان را میبینیم که در آن به سوال مربوط به نارضایتی مردم پاسخ میدهد:
فرحناز احمدی، از کابل هنگام سقوط حکومت دانشآموز مکتب بود. او میگوید همواره فکر میکند که آیا میتواند باری دیگر به مکتب برود یا نه.
ترنم، معلم خانگی از بلخ میگوید در حکومت پیشین افغانستان کار اداری داشت، با از دست دادن کارش شروع به تدریس قرآن و زبان انگلیسی در خانهاش کرد.
مهرنگار از کابل میگوید در حکومت پیشین افغانستان نانآور خانواده بود، با از دست دادن شغلش پس از تسلط طالبان بر کشور، دیگر توانایی حمایت مالی از خانوادهاش را ندارد.
مریم، زن شاغل از افغانستان میگوید او را از ادارهای که کار میکرد اخراج و کارکنان مرد را جایگزین کردند اما او دست از تلاش برداشته است.
ثریا، دانشجو از ولایت خوست میگوید در پنج سالی که از بازگشت طالبان به قدرت گذشته است:
«هر روز با محدودیتها و پرسشهای آزاردهنده روبهرو هستیم. چرا روسریات اینگونه است؟ چرا موبایل در دست داری؟ چرا اینجا ایستادهای؟»
«با آمدن طالبان از تحصیل، کار و زندگی آزاد محروم شدیم. هر نوع قانون ضد انسانی را وضع کردند و هر نوع سختگیری اجرا شد.
من از ادامه تحصیل بازماندم. چندین بار مخفیانه کورس آموزش زبان میرفتم اما با وحشیگری این گروه روبهرو شدم و حتی دروازه کورسها را بستند. من دچار افسردگی شدهام و استرس دارم.
وقتی بیرون میرفتم حجاب کامل داشتم اما بازهم ماموران امر به معروف مرا ایستاد میکردند و میگفتند حجاب را رعایت کنم.
زندگی کردن با این آدمها خیلی سخت است. هر روز با این امید بیدار میشوم که این کابوس وحشتناک تمام میشود.»
زرغونه (نام مستعار) با از دست دادن کارش پس از سقوط حکومت به دست طالبان، به آموزش دخترانی بازمانده از مکتب آغاز کرد.
زرغونه میگوید: «شاگردانش مانند گل بودند اما پژمردند.»
یک مادر از افغانستان میگوید:«من و دخترانم و بسیاری از خانوادههای دیگر، با صحنههایی روبهرو شدیم که فراموش کردن شان آسان نیست. صحنههای لت و کوب، تحقیر و برخورد خشن با جوانان را در خیابانها و پسکوچهها میدیدیم و قلبمان آتش میگرفت اما کاری از دستمان بر نمیآمد. اضطراب و احساس ناتوانی کمکم وارد زندگی روزمره ما شد.
من خودم در این مدت از نظر روحی خیلی آسیب دیدم و به دلیل مشکلات اعصاب دارو مصرف میکنم.
شاید کسی که از بیرون نگاه میکند، بگوید این فقط این فقط یک تغییر سیاسی یا حکومتی است اما برای من این تغییر وارد خانهام شد، وارد ذهن و قلبم شد و روی زندگی تک تک اعضای خانواده ما تأثیر گذاشت.
اما بزرگترین نگرانی من به عنوان یک مادر، دخترانم هستند.
دخترانی که میخواستند، معلم، دکتر، مهندس، کارمند شوند، ناگهان دیدند که مسیر به روی آیندهشان بسته شده است.»
ممکن است این روایتها برای برخی مخاطبان ناراحتکننده باشد.
ما در یک خودرو تنها بودیم که دو مرد از دفتر فرماندهی محلی به ما نزدیک شدند و پرسیدند چه کار میکنیم، چه رابطهای با هم داریم و به کجا میرویم.
او اهل یک روستا بود و من اهل روستای دیگری بودم. چون روستاهای ما از هم دور بودند، افرد طالبان مدت زیادی از ما بازجویی کردند. در راه انتقال ما به دفتر فرماندهی، مرتب به من میگفتند که زن بدی هستم و فاحشهام.
ما را به دفتر فرماندهی بردند و سپس پروندهمان را به دادگاه استیناف ارجاع دادند. من به ۳۹ ضربه شلاق محکوم شدم و بیش از ۹ ماه در زندان بودم.
در زندان چیزهایی را تجربه کردم که حتی برای مادرم هم تعریف نکردهام و هنوز هم نمیتوانم درباره آنها صحبت کنم.
من بهشدت تحقیر شدم.
مقامهای حکومت طالبان همواره با قاطعیت اتهامهای مربوط به بدرفتاری با زندانیان زن را رد کردهاند و تاکید کردهاند که با افراد متهم مطابق قوانین شریعت اسلامی برخورد میشود و زندانهای زنان نیز توسط زنان اداره میشوند.
ممکن است این روایتها برای برخی مخاطبان ناراحتکننده باشد.
ساعت ۱۲ ظهر روز جمعه بود که هفت یا هشت نفر به خانه ما آمدند. بدون اینکه در بزنند، در را باز کردند و وارد خانه شدند.
بچههایم وحشت کرده بودند. حتی حالا هم وقتی آن روز وحشتناک را به یاد میآورم، تمام بدنم میلرزد.
در جریان درگیری، روسریام از سرم افتاد. پیش از آنکه حتی فرصت کنم خودم را درست بپوشانم، مرا سوار یک خودرو کردند و یک پتو روی سر و بدنم انداختند.
حدود یک ساعت بعد، یک چادر برایم آوردند و آن را پوشیدم.
پیش از آنکه مرا در ملاعام محاکمه کنند، بهشدت کتکم زدند و موهایم را کشیدند و کندند.
یک برگه آوردند و مرا مجبور کردند اعتراف کنم که:
«بله، من یک زن مرتد هستم. با کافران همکاری میکنم و با مردان نامحرم صحبت کردهام.»
مقامهای حکومت طالبان همواره با قاطعیت اتهامهای مربوط به بدرفتاری با زندانیان زن را رد کردهاند و تاکید کردهاند که با افراد متهم مطابق قوانین شریعت اسلامی برخورد میشود و زندانهای زنان نیز توسط زنان اداره میشوند.
منبع تصویر، Reuters
امروز دقیقا پنج سال از بازگشت طالبان به قدرت میگذرد. حکومت طالبان امروز شنبه ۱۵ اوت، را با برگزاری مراسم رسمی، گردهماییها و رژههای خیابانی در کابل، جشن گرفتند.
تجلیل رسمی از این روز در تالار لویه جرگه واقع در شمال غرب کابل با حضور برخی رهبران بلندپایه طالبان، از جمله عبدالسلام حنفی معاون رئیسالوزرا/نخستوزیر و امیر خان متقی، وزیر خارجه حکومت طالبان، برگزار شد.
عبدالغنی برادر، معاون نخستوزیر، یعقوب مجاهد، وزیر دفاع و همچنین سراجالدین حقانی، وزیر داخله حکومت طالبان، در این مراسم حضور نداشتند و تاکنون دلیل اصلی غیبت آنها مشخص نشده است.
تصاویر منتشرشده همچنین حامیان حکومت طالبان را در حال جشن گرفتن در خیابانهای کابل و برخی دیگر از ولایتها نشان میدهد.
در کنار فضای جشن، تدابیر امنیتی نیز در سطح شهر تشدید شده بود و نیروهای امنیتی طالبان در خیابانها و محلهای بازرسی حضور دارند.
حکومت طالبان امروز را تعطیل عمومی اعلام کرده بود.
طالبان پنج سال پیش پس از تصرف شهرهای مختلف وارد کابل شدند و به عمر ۲۰ سالهٔ نظام سیاسی مورد حمایت غرب پایان دادند.
اگرچه پایان جنگ میان طالبان و نیروهای آمریکایی و متحدانشان به دو دهه درگیری گسترده در افغانستان خاتمه داد اما حکومت طالبان همچنان به دلیل محدودیتهای گسترده بر حقوق و آزادیهای شهروندان، بهویژه زنان و دختران، با انتقادهای شدید بینالمللی روبهرو است.
در همین حال، تحریمهای بینالمللی علیه افغانستان همچنان پابرجاست و روسیه تنها کشوری است که تاکنون حکومت طالبان را به رسمیت شناخته است.
منبع تصویر، Getty Images
منبع تصویر، Getty Images
منبع تصویر، Getty Images
منبع تصویر، Getty Images
منبع تصویر، Getty Images
«همین سه ماه پیش بود. مادر شش فرزند بود و حدود ۴۵ سال داشت. از یک خانواده فقیر. دیر به کلینیک رسیده بود از یک ولسوالی دور. به خاطر نبود دکتر و قابله... بسیار تلاش کردیم... هم وضعیت نوزادش بد بود و هم خودش! دو شبانهروز با مرگ دست و پنجه نرم کرد و سرانجام تلاشهای ما نتیجه نداد و جان داد. تنها توانستیم نوزادش را نجات بدهیم.»
این روایت مرضیه (نام مستعار) یکی از قابلهها در افغانستان است که از پنج سال به این سو در کلینیکی کار میکند که برای حدود ۵۱ هزار نفر خدمات ارائه میکنند. این کلینیک دکتر متخصص زنان ندارد.
او داستان مرگ این مادر را بازگو میکند و میگوید که سالانه مادران زیادی در افغانستان که میتوانند زنده باشند و زندگی کنند، به خاطر نبود دکتر و ماما در هنگام زایمان جان خود را از دست میدهند:
«دردناک است. سرنوشت این نوزاد و شش طفل دیگر بدون مادر چه خواهد شد؟ سرنوشت تمام خانواده چطور خواهد شد؟ همهمان ناراحت و جگرخون بودیم... برای ما سخت ترین تجربه، لحظات از دست دادن مریضمان است.»
افغانستان از جمله کشورهایی است که بالاترین آمار مرگ و میر مادران را دارد. این کشور با کمبود کارکنان امور بهداشتی زن از جمله قابله و ماما روبرو است. با وجود این حکومت طالبان نخست مکاتب را از کلاس ششم به بالاتر، سپس دانشگاهها و پس از آن مراکز تحصیلات نیمه عالی طبی را به روی دختران بستند.
لیما در کلاس دهم بود و آرزو داشت پزشک شود که طالبان در سال ۲۰۲۱ دوباره قدرت را در افغانستان به دست گرفتند.
حالا این دختر ۲۰ ساله که اهل یکی از استانهای شمالشرقی افغانستان و هممرز با تاجیکستان است، میگوید «دیگر امیدی ندارم».
من دارم زندگیام را بدون هیچ چشماندازی ادامه میدهم، چون نمیتوانم آیندهام را ببینم و هر چیزی که میتوانستم داشته باشم، دارد از دستم میرود.
حتی همین حالا هم نمیتوانم چیز دیگری را تصور کنم. تمام امیدم را از دست دادهام.
امروز چه احساسی دارم؟ چیز خاصی نیست.
یکجورهایی خستهام، هوا خیلی گرم است؛ ۳۳ یا ۳۴ درجه. و جایی هم نمیروم. فقط در خانه هستم.
گلالی میگوید پیش از سقوط افغانستان زندگی خوبی داشت، اما با به قدرت رسیدن حکومت طالبان شوهرش از کار اخراج شد و او با خانوادهاش مجبور شدند به ایران مهاجرت کردند.
اما گلالی و خانوادهاش از ایران اخراج شده و دوباره به افغانستان برگردانده شدند.
رنا (نام مستعار) از ولایت لوگر میگوید: «با خودم عهد کردم که اگر طالبان هر دروازه آموزش را به رویم ببندند، از طریق موبایل، اینترنت وکورسهای آنلاین به یادگیری ادامه بدهم.»
یکونیم ماه پیش از سقوط کابل به دست نیروهای گروه طالبان نیمه اوت سال ۲۰۲۱، امیرخان متقی، رئیس کمیسیون «دعوت و ارشاد» وقت این گروه، به ولسوالی شیعهنشین کجران ولایت دایکندی رفت و به شماری از ساکنان آنجا گفت: « امارت اسلامی افغانستان پالیسی (سیاست) تبعیضآمیز ندارد. مثل اینکه قدر و عزت اهل سنت را دارد، به همان اندازه قدر و عزت اهل تشیع را هم دارد.»
امارت اسلامی، نامی است که طالبان برای حکومت خود از آن نام میبرد.
اما ۹ ماه پس از شروع حاکمیت طالبان بر افغانستان بلندپایهترین مقامهای شورای علمای شیعه افغانستان در کابل شاهد صحنهای بودند که انتظارش را نداشتند.
نشست مشورتی آنها توسط نیروهای طالبان برهم زده شد. لوحهها روی زمین انداخته و نظم جلسه برهم زده شد. یکی از حاضرین در حالی که از صحنه بهجامانده تصویربرداری میکرد، گفت: «امارت اسلامی هجوم آوردند و آیات قرآن مجید را زیر پا کردند.»
تا هنوز علت این اقدام مشخص نشده است. گرچه مسئولان طالبان قول رسیدگی داده بودند.
پس از این اتفاق اما سلسلهای از رویدادها رخ داده است که نشان میدهد که شیعیان از نحوه برخورد حکومت طالبان انتقادهایی دارند.
حکومت طالبان اما بر آزادی شیعیان در اعمال مذهبیشان تاکید میکند و میگوید که هیچ سیاست حذفی روی کار نیست.
