ژنرال سوری تحت تعقیب، با حمایت آمریکا در لبنان زندگی می‌کند

بر اساس تحقیقات بی‌بی‌سی یک ژنرال پیشین سوریه که به اتهام جنایت علیه بشریت تحت تعقیب است، با حمایت مالی و حفاظت مقام‌های آمریکایی و لبنانی در لبنان به سر می‌برد.

بسام حسن، که بر برنامه تسلیحات شیمیایی سوریه نظارت داشت و مشاور ارشد بشار اسد، رئیس‌جمهور پیشین سوریه، بود، پس از فروپاشی حکومت اسد در سال ۲۰۲۴، در لبنان پناه داده شده است.

تحقیقات مشترک بی‌بی‌سی و شبکه آمریکایی ان‌پی‌آر، نشان می‌دهد آقای حسن در چارچوب توافقی با مشارکت پلیس اف‌بی‌آی و دیگر نهادهای آمریکایی و لبنانی، اجازه یافته در لبنان بماند. به گفته منابع مطلع، دلیل این توافق، تمایل او برای ارائه اطلاعات درباره ربوده شدن آستین تایس، روزنامه‌نگار آمریکایی، در سوریه در سال ۲۰۱۲ و همچنین ارائه اطلاعات امنیتی دیگر بوده است.

بی‌بی‌سی ماه گذشته فاش کرد که ربوده شدن آستین تایس عملیاتی از پیش برنامه‌ریزی‌شده بوده و بسام حسن در ساختار فرماندهی آن نقش داشته است.

مقامات دو نهاد مختلف در دولت جدید سوریه به بی‌بی‌سی گفته‌اند که دمشق خواهان بازگرداندن آقای حسن برای محاکمه است اما مقام‌های آمریکایی می‌خواهند که او در لبنان بماند و به گفته این مقام‌ها، دولت سوریه برای تغییر این وضعیت اختیار چندانی ندارد.

بی‌بی‌سی برای دریافت توضیح درباره یافته‌های خود با نمایندگان پلیس فدرال آمریکا،اف‌بی‌آی، و سازمان اطلاعات مرکزی آمریکا، سیا، و اداره کل امنیت عمومی لبنان تماس گرفت. تنها اف‌بی‌آی پاسخ داد و از اظهارنظر درباره این گزارش خودداری کرد. این نهاد، بی‌بی‌سی را به بیانیه‌ای پیشین ارجاع داد، بیانیه‌ای که تاکید داشت که تمرکز این نهاد همچنان بر روشن شدن حقایق پرونده «تایس» و تضمین بازگشت اوست.

فیل وود، سخنگوی خانواده آستین تایس، در واکنش به یافته‌های بی‌بی‌سی گفت که «اگر آنچه می‌گویید صحت داشته باشد، این واقعیت که پول مالیات ما صرف تامین زندگی راحت برای فردی می‌شود که با استفاده از سلاح‌های شیمیایی علیه غیرنظامیان سوری مرتبط بوده و مدعی است که در اعدام آستین تایس نقش داشته، آزاردهنده است.»

او افزود که «این کار چیزی جز همدستی و کمک به فرار یک جنایتکار جنگیِ تحت تعقیب نیست. مردم سوریه مستحق اجرای عدالت هستند و او باید برای محاکمه بازگردانده شود.»

در چارچوب تحقیقاتی چندساله که در پادکست جدید بی‌بی‌سی با عنوان «آستین تایس کجاست؟» آمده است، بی‌بی‌سی سوابق دقیقی از یک جلسه‌ بین بسام حسن، نمایندگان پلیس فدرال آمریکا،اف‌بی‌آی، و سازمان اطلاعات مرکزی آمریکا، سیا، و مقام‌های امنیتی لبنان را که در آن درباره پرونده آستین تایس گفت‌وگو شده، بررسی کرده است.

در این جلسه، به بسام حسن پیشنهاد می‌شود که در ازای ارائه اطلاعات، به‌ویژه درباره آقای تایس، از «حق اقامت»، «محافظت» و کمک برای تأمین «نیازهای معیشتی» برخوردار شود.

منابع آگاه از این توافق هم این موضوع را تایید کرده‌اند و درباره نحوه پرداخت پول به بسام حسن توضیح داده‌اند. به گفته آنها، مقام‌های آمریکایی پول را از طریق یک واسطه به او می‌رسانند تا ردیابی پرداخت‌ها دشوارتر باشد. گفته می‌شود که آقای حسن در فهرست تحریم‌های ایالات متحده آمریکا قرار دارد.

با این حال، افرادی که در جریان تحقیقات مربوط به آستین تایس هستند می‌گویند از زمانی که بسام حسن در چارچوب این توافق شروع به ارائه اطلاعات کرده، شواهد چندانی ندیده‌اند که نشان دهد این همکاری به پیشرفت قابل‌توجه در این پرونده منجر شده است.

گمان می‌رود این توافق در بهار سال ۲۰۲۵ شکل گرفته باشد.

منابع مطلع از تحقیقات ابراز نگرانی کرده‌اند که توافق با آقای حسن ممکن است بدون محدودیت زمانی ادامه پیدا کند، توافقی که هزینه قابل‌توجهی برای آمریکا در پی دارد اما دستاورد چندانی به‌همراه ندارد.

ظاهرا بسام حسن تنها مقام سابق حکومت سوریه نیست که ارتباطش با پرونده آقای تایس برایش مزایای مالی یا کمک‌هزینه‌هایی برای زندگی در خارج از کشور به ارمغان آورده است.

یکی از اعضای پیشین حکومت سوریه به بی‌بی‌سی گفت که در ازای همکاری با اف‌بی‌آی در پرونده آستین تایس بارها از این نهاد پول دریافت کرده است.

او به بی‌بی‌سی گفت که «به‌صرفه نبود همه اطلاعات را یک‌جا فاش کند»، چراکه می‌خواست «مدت زمانی را که می‌توانست از آن‌ها (مقامات آمریکایی) پول دریافت کند، طولانی‌ترکند».

یکی دیگر از اعضای سابق حکومت که با پرونده آقای تایس مرتبط بوده، مدعی شد که تحت «حمایت» مقام‌های آمریکایی در لبنان زندگی می‌کند و به همین دلیل نمی‌تواند درباره این روزنامه‌نگار آمریکایی با بی‌بی‌سی گفت‌وگو کند.

بی‌بی‌سی همچنین با یک مقام ارشد پیشین اطلاعاتی لبنان گفت‌وگو کرده است. او تایید کرد که نهادهای اطلاعاتی لبنان با طرف آمریکایی توافق‌هایی دارند و در مواردی که پرونده‌های دو طرف با یکدیگر هم‌پوشانی داشته باشد، چنین پرداخت‌هایی انجام شده و همچنان انجام می‌شود. با این حال، او گفت که از پرداخت‌های مرتبط با پرونده آقای تایس اطلاعی ندارد.

پس از سقوط حکومت بشار اسد در اوایل دسامبر ۲۰۲۴، گمان می‌رود که آقای حسن ابتدا به ایران گریخته باشد.

یک بازرگان سوری که ارتباطات نزدیکی با حکومت پیشین و مقام‌های لبنانی دارد، به بی‌بی‌سی گفت که پس از آن مذاکراتی با مشارکت ایالات متحده، لبنان و ایران برای انتقال بسام حسن به لبنان انجام شده بود.

این بازرگان که نخواست نامش فاش شود، گفته است که ارزش این ژنرال سابق سوری تنها به اطلاعات احتمالی او درباره آقای تایس محدود نمی‌شد بلکه اطلاعاتش درباره برنامه تسلیحات شیمیایی سوریه و روابط نظامی این کشور با ایران (اسراری که گفته می‌شود سرویس‌های اطلاعاتی آمریکا به آن‌ها علاقه‌مند بودند) ممکن است برای دستگاه اطلاعاتی آمریکا اهمیت داشته است.

بسام حسن سال گذشته به بازپرس‌های آمریکایی گفت که آستین تایس به دستور بشار اسد، رئیس‌جمهور پیشین سوریه، اعدام شده است. اما چندین فرد مطلع از روند تحقیقات، جزئیات روایت او را زیر سوال برده‌اند.

آقای حسن محل احتمالی بقایای جسد آقای تایس را اعلام کرد، اما به گفته چندین منبع آگاه از عملیات حفاری، در جریان جست‌وجو در آن مکان چیزی یافت نشد، موضوعی که صحت برخی از اطلاعات ارائه‌شده توسط بسام حسن را با تردید مواجه کرد.

با این حال، پرسش‌هایی درباره میزان دقت و کامل بودن عملیات جست‌وجو در آن محل وجود دارد.

دو منبع که می‌گویند از جزئیات عملیات اطلاع مستقیم دارند، به بی‌بی‌سی گفتند که مقام‌های آمریکایی پیش از پایان جست‌وجو، عملیات حفاری را متوقف کردند که احتمالا دلیل آن نگرانی‌های امنیتی بوده است.

سال گذشته، زمانی که بی‌بی‌سی موفق شد تلفنی با بسام حسن تماس بگیرد و از او برای مصاحبه دعوت کند، او گفت برای گفت‌وگو باید از مقامات اف‌بی‌آی و سازمان سیا در سفارت آمریکا در بیروت اجازه گرفته شود.

تحقیقات بی‌بی‌سی نشان می‌دهد که مقام‌های دیگری از حکومت پیشین سوریه که با پرونده آقای تایس ارتباط داشته‌اند هم ظاهرا توانسته‌اند در خارج از کشور پناه بگیرند.

از جمله آنها محمد مخلوف است که در سوریه زیر نظر اقای حسن فعالیت می‌کرد و با بازداشت آقای تایس ارتباط داشت. گمان می‌رود که او اکنون در لبنان زندگی می‌کند.

صقر رستم، خواهرزاده بسام حسن که در ربودن آقای تایس نقش داشته که ظاهرا بین امارات متحده عربی و لبنان در رفت‌وآمد است.

وقتی بی‌بی‌سی تلاش کرد درباره پرونده آستین تایس با آقای رستم گفت‌وگو کند، او گفت که «ترجیح می‌دهد بر مسائل مربوط به آینده تمرکز کند».

اعضای سابق نیروهای دفاع ملی سوریه به بی‌بی‌سی گفته‌اند که غسان نصور، ژنرال پیشین گارد ریاست‌جمهوری سوریه که مسئولیت زندان محل نگهداری آستین تایس را بر عهده داشته، اکنون همراه خانواده‌اش در امارات متحده عربی زندگی می‌کند.