KAI TSAYE, Abubuwan da ke faruwa a Najeriya da sauran sassan duniya 30/08/2026

Rahoto kai-tsaye

Daga Aisha Babangida da Isiyaku Muhammed

1. Mintuna 24 da suka wuce'Batun takunkuman Amurka kan Iran ne zai mamaye taron G20'

   Ministocin kuɗi da gwamnonin manyan bankunan ƙasashen G20 za su gana a birnin Asheville da ke jihar North Carolina ta Amurka a ranakun 29 da 30 ga watan Satumba, inda ake sa ran batun takunkuman da Washington ke ƙaƙaba wa Iran zai kasance cikin muhimman batutuwan taron.

   Wani jami'in Ma'aikatar Kuɗi ta Amurka ya ce Washington za ta yi amfani da taron wajen jaddada muhimmancin bin takunkuman da ta sanya wa Iran.

   Haka kuma ana sa ran Sakataren Kuɗi na Amurka, Scott Besant, zai tattauna kai tsaye da takwarorinsa kan yadda ake aiwatar da shirin matsin tattalin arziki kan Tehran, tare da yin gargaɗin cewa kamfanoni da ƙasashen da ke ci gaba da hulɗa da Iran na iya fuskantar hukunci, ciki har da hana su amfani da tsarin dalar Amurka.

   Amurka ta ce tawagogi daga ma’aikatun kuɗi, harkokin wajen ƙasa da tsaro na ci gaba da tattaunawa da gwamnatoci a faɗin duniya domin ƙayyade lokacin kawo ƙarshen ayyukan da ke da alaƙa da Iran.

   G20 dai ya ƙunshi ƙasashe 19 tare da Tarayyar Turai da Tarayyar Afirka, kuma an kafa ƙungiyar ne domin ƙarfafa zaman lafiyar tattalin arziki da harkokin kuɗi a duniya.

2. Sa'a 1 da ta wuceHarin Rasha kan ma’ajiyar makamai kusa da Kyiv ya hallaka mutum 37

   Akalla mutum 37 ne suka mutu yayin da kusan 400 suka tsere daga gidajensu bayan wani harin jirage marasa matuƙa na Rasha ya afkawa wata ma’ajiyar makamai ta sojojin Ukraine a wajen birnin Kyiv.

   Harin, wanda ya faru a daren Juma’a, ya haddasa fashewar harsasai, nakiyoyi da jiragen yaƙi marasa matuƙa da aka adana a wurin.

   Fashewar ta lalata gidaje kusan 130 da ke kusa, ciki har da cibiyar kula da tsofaffi da masu nakasa. Haka kuma mutum 42 sun jikkata, ciki har da yara huɗu.

   Shugaban Ukraine Volodymyr Zelensky ya ce bai kamata a ajiye makamai masu fashewa kusa da gidajen jama’a ba, yana mai bayyana lamarin a matsayin sakaci mai girma.

   Ya kuma sanar da fara bincike kan jami’an da suka amince da adana makaman a yankin da mutane ke zaune, yayin da ayyukan ceto ke ci gaba a yankin Bucha da abin ya shafa.

3. Sa'o'i 2 da suka wuceTinubu ya tafi hutun mako uku

   Shugaban Najeriya Bola Ahmed Tinubu zai bar Abuja domin fara hutun mako uku a Turai a matsayin wani ɓangare na hutunsa na shekara-shekara.

   Sanarwar da Fadar Shugaban Ƙasa ta fitar ta ce shugaban zai fara ziyartar birnin London na Birtaniya kafin ya ci gaba da hutun nasa.

   A cewar mai bai wa shugaban shawara na musamman kan yaɗa labarai da dabarun sadarwa, Bayo Onanuga, hutun zai kasance ne a matsayin hutun aiki, inda shugaban zai ci gaba da gudanar da wasu ayyukan gwamnati yayin da yake wajen ƙasar.

   Sanarwar ta ƙara da cewa ana sa ran Shugaba Tinubu zai dawo Najeriya bayan kammala hutun domin shiga zafafan shirye-shiryen yaƙin neman zaɓen shugaban ƙasa na watan Janairun 2027.

4. Sa'o'i 2 da suka wuceAmurka da Isra'ila maƙiya Musulunci ne - Mojtaba Khamenei

   Jagoran addinin Iran, Mojtaba Khamenei ya ce Amurka da Isra'ila maƙiya ne ga al'ummar Musulmi baki ɗaya ba wai ga Iran da ƙungiyoyin gwagwarmayar Musulunci kaɗai ba,

   A cikin saƙon, Mojtaba Khamenei ya ce shugabannin Amurka da Isra'ila suna adawa da Iran amma ya jaddada cewa adawarsu ta shafi al'ummomin Musulmi na Gabas ta Tsakiya da Arewacin Afirka gaba ɗaya.

   Ya kuma ce hatta wasu shugabannin ƙasashen yankin da ake zargin suna hada kai da waɗannan ƙasashe ba su tsira daga wannan adawar ba.

   Ya kuma yi kira ga Musulmai su rungumi haɗin kai, yana mai cewa duk wanda ya aikata abin da zai haddasa rarrabuwar kawuna ko saɓani tsakanin Musulmai, ko da da gangan ko ba da gangan ba, yana taimakawa wajen cimma manufar maƙiya Musulunci.

   Tun daga shekarar 1981 ne ake gudanar da Makon Haɗin Kan Musulmi tsakanin ranar 12 zuwa 17 ga watan Rabi'ul Awwal, lokacin da ake gudanar da tarurrukan ƙasa da ƙasa kan haɗin kan Musulmi.

   Taron Ƙasa da Ƙasa na 40 kan Haɗin Kan Musulmi ya kammala a yau a Tehran.

5. Sa'o'i 3 da suka wuceYawan mutanen da ambaliya ta kashe a Nepal da Tibet ya haura 750, sama da 2,500 sun ɓace

   Yawan mutanen da suka mutu sakamakon mummunar ambaliyar ruwa da ta afku a yankunan Nepal da Tibet ya ƙaru zuwa 752, a cewar hukumar rage haɗurran bala’o’i da gudanar da su ta Nepal (NDRRMA).

   Adadin ya ƙaru daga mutum 734 da aka sanar a baya, yayin da jami’ai ke ci gaba da tattara bayanai daga wuraren da bala’in ya shafa.

   Hukumar ta kuma ce adadin mutanen da suka ɓace ya kai 2,502.

   Ana ci gaba da aikin ceto da neman wadanda suka ɓace, amma jami’ai sun ce rugujewar hanyoyi, zaftarewar kasa da kuma tsananin wahalar isa yankunan da abin ya shafa na kawo cikas ga ayyukan agaji.

   Mahukunta sun bayyana cewa yanayin tsaunukan yankin da lalacewar muhimman hanyoyin sadarwa sun sanya kai kayan agaji da tallafi ga wadanda abin ya shafa ya zama “mai matukar wahala”.

   Hukumomi da ƙungiyoyin agaji na cikin gida da na kasa da kasa na ƙoƙarin kai ɗauki ga dubban mutanen da suka rasa matsugunansu sakamakon wannan mummunar ambaliya.

6. Sa'o'i 3 da suka wuceDSS ta nemi a ɗage shari’ar Sowore zuwa bayan zaɓen shugaban ƙasa na 2027

   Hukumar Tsaron Farin Kaya ta Najeriya (DSS) ta umarci lauyanta, Akinlolu Kehinde (SAN), da ya nemi a ɗage shari’ar da ake yi wa ɗan takarar shugaban ƙasa na jam’iyyar AAC, Omoyele Sowore, kan zargin aikata laifukan intanet har bayan zaɓen shugaban ƙasa na 2027 kamar yadda Gidan talabijin na Channels ya ruwaito.

   A cewar wata majiya mai masaniya kan lamarin, an ɗauki matakin ne domin bai wa Sowore damar gudanar da yaƙin neman zaɓensa ba tare da shari’ar kotu ta hana shi gudanar da harkokinsa na siyasa ba.

   DSS ta shigar da ƙarar ne bayan wasu saƙonnin da Sowore ya wallafa a shafukansa na X da Facebook a watan Agustan 2025, inda ya kira Shugaba Bola Tinubu da suna “mai laifi”.

   Sai dai Sowore ya musanta zarge-zargen da ake masa, yana mai cewa shari’ar na da alaƙa da siyasa kuma an ƙaddamar da ita ne domin takaita masa ‘yancin faɗar albarkacin baki.

   Rahotanni sun ce shugaban DSS, Tosin Ajayi, ya yi wata ganawa da jami’an sashen shari’a na hukumar inda aka yanke shawarar neman ɗage shari’ar bayan da Hukumar Zaɓe ta Ƙasa (INEC) ta ba da damar fara yakin neman zaɓen 2027.

7. Sa'o'i 4 da suka wuceUAE ta fara binciken rassan Bankin Masar bayan matakin Amurka kan Iran

   Babban bankin Hadaddiyar Daular Larabawa (UAE) ya sanar da fara gudanar da bincike na musamman cikin gaggawa kan rassan Bankin Masar da ke ƙasar, bayan matakin Amurka na katse alaƙar bankin da tsarin kuɗin Amurka domin ƙara matsin lamba kan tattalin arziƙin Iran.

   A cikin wata sanarwa, babban bankin na UAE ya ce binciken zai haɗa da zurfafa nazari kan bayanan da suka shafi lokacin da hukumomin Amurka suka ambata a sanarwarsu.

   Bankin Masar, ɗaya daga cikin manyan bankunan gwamnati a ƙasar Masar, ya ce zai tuntuɓi Ma'aikatar Kuɗi ta Amurka domin neman ƙarin bayani tare da ɗaukar matakan da suka dace.

   Bankin ya kuma tabbatar da cewa rassansa da ke UAE na ci gaba da ba abokan hulɗa hidimomin banki bisa ƙa'idojin da suka dace.

   Matakin da Amurka ta ɗauka na daga cikin ƙoƙarin farko a fili na ware tattalin arziƙin Iran, inda Washington ta ce ta gano hanyoyin da gwamnatin Iran da dakarun juyin juya halin Iran ke amfani da su wajen samun kuɗaɗen shiga, tare da gargaɗin cewa ƙasashen da ke taimaka wa Iran za su iya fuskantar irin waɗannan takunkumai.

8. Sa'o'i 4 da suka wuceBa za mu mutu ba idan ba mu ci gaba da sarrafa uranium ba - Iran

   Yousef Pezeshkian, ɗan shugaban ƙasar Iran Masoud Pezeshkian, ya ce rayuwar mutanen Iran ba ta dogara ne kan aikin sarrafa da inganta sinadarin uranium ba, yana mai cewa "idan ba mu yi hakan ba, ba za mu mutu ba."

   A cikin wani saƙo da ya wallafa a shafinsa na Instagram, Yousef ya bayyana cewa ba ya adawa da sarrafa uranium, kuma yana biyayya ga duk wata shawara da Majalisar Tsaron Ƙasa ta Iran da kuma jagorancin ƙasar suka yanke.

   Sai dai ya ce ya kamata a fahimci dukkan fa'ida da illa kafin ɗaukar kowace irin shawara.

   Ya ƙara da cewa makamashin nukiliyar Iran ba ya dogara kacokan da aikin inganta uranium, yana mai nuni da cewa har yanzu man fetur ɗin da tashar samar da wutar lantarki ta Bushehr ke amfani da shi ana shigo da shi ne daga Rasha, ba a cikin gida ake samar da shi ba.

   Yousef Pezeshkian ya kuma ce akwai wasu fasahohi da suka fi muhimmanci ga tsaro da gudanarwar ƙasar, amma ba a ba su kulawar da ta dace ba, yana mai cewa Iran ba ta nuna irin wannan ƙwazo wajen bunƙasa waɗannan fannoni.

9. Sa'o'i 5 da suka wuceMun samu matsaya da Oman amma ba za mu buɗe Hormuz ba sai Amurka ta cika alƙawurranta - Iran - Iran

   Mataimakin ministan harkokin wajen Iran, Kazem Gharibabadi, ya ce duk da cewa Tehran da Muscat sun cimma matsaya kan samar da wata hanyar wucin gadi ta zirga-zirgar jiragen ruwa a Mashigar Hormuz, Iran ba za ta buɗe mashigar ba har sai Amurka ta cika alkawurran da ta ɗauka.

   Gharibabadi ya jaddada cewa Mashigar Hormuz har yanzu a rufe take, yana mai cewa idan wani jirgin ruwa ya ratsa ta mashigar, sai da izinin Iran.

   A wani labarin da ke da alaƙa da matsin lambar da ake yi wa Tehran, babban bankin Hadaddiyar Daular Larabawa (UAE) ya sanar da binciken rassan Bankin Masar.

   Matakin ya biyo bayan matakin da Washington ta ɗauka na katse alaƙar bankin da tsarin kuɗi na Amurka, a wani yunkuri na ƙara matsin lamba kan Iran.

10. Sa'o'i 5 da suka wuceAssalamu alaikum!

    Masu bibiyar shafin labaran kai tsaye na BBC Hausa,Barkanmu da wannan safiya ta Lahadi.

    Kamar kodayaushe, za mu kawo maku labarai game da abubuwan da ke faruwa a Najeriya da sauran sassan duniya.

    Aisha Babangida ce ke fatan kasancewa da ku a daidai wannan lokacin.

    Za ku iya leƙawa shafukanmu na sada zumunta na facebook da X da kuma whatsapp domin karanta wasu labaran da kallon bidiyo da ma tafka muhawara.

    Ku kasance tare da mu.