ملل متحد: بیش از نیمی از کودکان واجد شرایط مکاتب ابتدایی در افغانستان از آموزش رسمی محرومند

منتشر شده در
زمان مطالعه: ۵ دقیقه

گزارش تازه ملل متحد نشان می‌دهد که بیش از نیمی از کودکان واجد شرایط دوره مکاتب ابتدایی در افغانستان، از آموزش‌های رسمی محروم‌اند.

این رقم در مورد کودکان دوره ثانوی یا لیسه به هشتاد درصد می‌رسد که اکثر آنان دختران هستند. ملل متحد تخمین می‌زند که در پنج سال گذشته بیش از دو و نیم میلیون دختر از رفتن به مکاتب باز مانده‌اند.

گزارش مشترک صندوق حمایت از کودکان ملل متحد (یونیسف) و سازمان فرهنگی ملل متحد (یونسکو) هشدار می‌دهد که این ممنوعیت در کنار محرومیت زنان از دانشگاه، به این معناست که افغانستان از یک نسل رهبران و متخصصان زن محروم خواهد شد.

بر اساس این گزارش، ۵۳ درصد کودکانی که واجد شمولیت به دوره ابتدایی مکتب هستند، از رفتن به مکتب محروم هستند.

این رقم در مورد کودکان دوره ثانوی و لیسه به ترتیب به ۶۷ درصد و ۷۹ درصد می‌رسد که بیشتر آنان دختران هستند.

ملل متحد تخمین می‌کند که تعداد کودکان واجد شرایط رفتن به مکتب در افغانستان از حدود ده و نیم میلیون نفر در سال ۲۰۱۹ به یازده و نیم میلیون نفر در سال ۲۰۲۴ افزایش یافته و در سال‌های اخیر، بازگشت مهاجران بیشتر از کشورهای همسایه، فشار زیادی را بر نظام آموزشی افغانستان وارد کرده است.

گزارش این سازمان همچنین تصریح می‌کند که حضور دانش‌آموزان پسر در مکاتب رو به کاهش است و ثبت‌نام آنها در هر دو دوره، ابتداییه و لیسه، کاهش یافته است.

ملل متحد می‌گوید اطلاعات متناقض در مورد مراکز آموزش‌های خصوصی، اسلامی و آموزش‌های جایگزین، دسترسی به آمار را دشوار کرده است.

این گزارش تأکید می‌کند که موجودیت صنف‌های محلی نیاز مبرم به آموزش را نشان می‌دهد و تنها در سال ۲۰۲۳ بیش از یک میلیون کودک، عمدتاً دختران، در آنها درس می‌خواندند، اما شمار این صنف‌ها امسال به پنج هزار رسیده که برای حدود ۱۶۲ هزار دانش‌آموز زمینه آموزش را فراهم کرده است.

ملل متحد می‌گوید ارزیابی این نهاد در سال گذشته نشان می‌دهد که ۹۲ درصد شرکت‌کنندگان در این سروی گفته‌اند که آموزش دختران در دوره ثانوی مهم است.

کیفیت آموزش در افغانستان یکی از موارد دیگری است که در این گزارش به آن پرداخته شده است.

براساس این گزارش، آموزش‌های اسلامی به سرعت در حال توسعه است و از مقامات حکومت طالبان نقل قول می‌کند که سال گذشته در بیست هزار مدرسه حدود دو و نیم میلیون شاگرد مشغول درس بوده‌اند.

گزارش خاطرنشان می‌کند که این آمار نشان‌دهنده تغییر فاحش در نظام آموزشی افغانستان است.

به گفته ملل متحد، دورنمای مالی حمایت از نظام آموزشی افغانستان با چالش روبه‌رو است و از مجموع ۵۸۳ میلیون دالر بودجه مورد نیاز، تنها ۲۵۸ میلیون دالر آن وعده داده شده است.

استادان و مدیران مکاتب درباره وضعیت چه می‌گویند؟

مدیر یکی از مکاتب در کابل به بی‌بی‌سی گفت که آنان تلاش می‌کنند به‌صورت اصولی به شاگردان تدریس کنند، اما با توجه به کمبود امکانات و نبود استادان مسلکی، به‌خصوص در مکاتب پسرانه، شاگردان در جریان شش ساعت درسی، در نهایت تنها دو ساعت درس می‌خوانند.

او گفت: «این وضعیت بر روند آموزش و تربیت تأثیر دارد. کسانی که تازه از مدارس دینی فارغ شده‌اند، کیمیا و یا ریاضی تدریس می‌کنند، در حالی که سابقه تدریس در معارف را نداشته‌اند.»

به گفته این کارمند نظام آموزشی افغانستان، دختران به دلیل اینکه صرفا تا صنف ششم اجازه تحصیل دارند، انگیزه لازم برای درس خواندن را از دست می‌دهند و پسران نیز اگر روند آموزش به شکل کنونی ادامه یابد، از ادامه تحصیل دلسرد خواهند شد و این وضعیت می‌تواند تأثیرات زیانبار بر جامعه داشته باشد.

او می‌گوید که والدین هم از آموزش رسمی ناامید شده و خانواده‌ها دیگر علاقه چندانی به ادامه تحصیل فرزندانشان ندارند.

یک مادر اهل کابل هم می‌گوید که فرزندش صنف دوم است و از صد روز شاید یک روز هم به مکتب نمی‌رود، چون به دلیل فقر خانواده مجبور است کار کند.

لطیفه سفری (نام مستعار)، از ولایت بامیان، نیز می‌گوید که در مکتب درس درست ارائه نمی‌شود. او ادعا می‌کند که استادان تلاش می‌کنند وقت درسی‌شان سپری شود. این باشنده ولایت بامیان می‌افزاید که معلمان بیشتر از شاگردان می‌خواهند که درس‌ها را تشریح کنند، درحالیکه مشخص نیست دانش‌آموزان درست تشریح می‌کنند یا نادرست.

چاره چیست؟

شکایت از کیفیت آموزش و کمبود امکانات و مواد تدریسی در افغانستان چیز تازه‌ای نیست. در دوران ۲۰ ساله نظام جمهوری نیز همواره شکایت‌هایی در این زمینه مطرح می‌شد.

آصف ننگ، معین پیشین وزارت معارف افغانستان، درباره این وضعیت می‌گوید که این روند از قدیم وجود داشته است، اما اکنون دو دلیل جدید هم به آن افزوده شده است. نخست اینکه حمایت مالی کاهش یافته و مواد غذایی که قبلا برای شاگردان و خانواده‌هاتوزیع می‌شد، حالا متوقف شده است.

به گفته او، عامل دیگری که باعث کاهش انگیزه دانش‌آموزان برای ادامه تحصیل شده، این است که رونق بازار تعلیمات عصری نیز کمتر شده است. یعنی پس از روی کار آمدن طالبان، مدرسه‌محوری، تعلیمات دینی و توجه به این بخش‌ها افزایش یافته است و این موضوع نیز تأثیر خود را گذاشته است.

آقای ننگ می‌افزاید که نبود معلمان مسلکی نیز باعث افزایش مشکلات شده است و از سوی دیگر، رونق تعلیم دختران بسیار کاهش یافته است. این موضوع بر شاگردان پسر نیز تأثیر می‌گذارد و باعث دلسردی آنان نسبت به تعلیم می‌شود.

معین پیشین وزارت معارف افغانستان درباره گزارش ملل متحد گفت که نمی‌تواند در مورد درستی ارقام آن اظهار نظر کند، اما در دوران جمهوریت هم از ۴۱۶ ولسوالی، در بیش از ۲۰۰ ولسوالی معلم زن وجود نداشت و در ۲۳۰ تا ۲۴۰ ولسوالی در دوره متوسطه، شاگرد وجود نداشت.

آقای ننگ خواستار مشارکت بخش خصوصی در آموزش شاگردان شد و افزود اگر نسل جدید به آینده امیدوار نشود، کیفیت آموزش در همین سطح باقی خواهد ماند.

جمعیت افغانستان چقدر است و چه تعداد واجد شرایط رفتن به مکتب هستند؟

براساس احصائیه جمعیت و نفوس افغانستان که توسط اداره ملی احصائیه و معلومات تحت حاکمیت طالبان منتشر شده است، جمعیت کل این کشور در سال ۱۴۰۵ اندکی بیش از ۳۷ میلیون نفر اعلام شده است.

از این میان، جمعیت ۰ تا ۴ ساله بیش از ۶/۶ میلیون نفر است. همچنین شمار افراد در گروه سنی ۵ تا ۹ سال به نزدیک ۶ میلیون نفر، در گروه سنی ۱۰ تا ۱۴ سال به اندکی بیش از ۵ میلیون نفر و در گروه سنی ۱۵ تا ۱۹ سال به ۴/۲ میلیون نفر می‌رسد.

در مجموع، جمعیت این سه گروه سنی به بیش از ۱۵ میلیون نفر می‌رسد که بخش بزرگی از جمعیت در سن آموزش کشور را تشکیل می‌دهند.

براساس این احصائیه، در سال ۱۴۰۵ حدود ۱۲/۸ میلیون نفر در افغانستان در گروه سنی ۷ تا ۱۹ سال قرار دارند که از این میان:

۶/۶ میلیون نفر پسر (۵۱.۴ درصد)

۶/۲ میلیون نفر دختر (۴۸.۶ درصد)

براساس قانون سن مکتب رفتن در افغانستان از هفت سالگی شروع می‌شود و دوران مکاتب هم ۱۲ سال است و کسانی که به صورت طبیعی دوران مکتب را طی می‌کنند در هنگام فراغت از صنف ۱۲ مکتب ۱۹ سال دارند.