Herio CNC yn yr Uchel Lys yn sgil ehangu tair fferm ddofednod ym Mhowys

Mae River Action yn cyhuddo Cyfoeth Naturiol Cymru (CNC) o fethu â gwneud digon i asesu goblygiadau posib allforio tail ieir o'r safleoedd
- Cyhoeddwyd
Mae ymgyrchwyr yn mynd â rheoleiddiwr amgylcheddol Cymru i'r Uchel Lys ddydd Mawrth ar ôl penderfyniad i gymeradwyo cais i ehangu tair fferm ddofednod ym Mhowys.
Mae River Action yn cyhuddo Cyfoeth Naturiol Cymru (CNC) o fethu â gwneud digon i asesu goblygiadau posib allforio tail ieir o'r safleoedd.
Daw hyn yn dilyn blynyddoedd o ddadlau ynglŷn ag effeithiau honedig cynnydd sylweddol mewn unedau dofednod ym Mhowys ar afonydd lleol fel y Gwy a'r Hafren.
Dywedodd CNC na fyddai'n briodol iddyn nhw wneud sylw cyn yr achos llys, ond y bydden nhw'n "cymryd rhan lawn yn y broses gyfreithiol".
'2022 yw'r flwyddyn olaf i achub Afon Gwy'
- Cyhoeddwyd20 Mawrth 2022
Bron i 4,000 yn dwyn achos 'mwyaf o'i fath' dros lygredd afon
- Cyhoeddwyd8 Hydref 2025
Bygwth erlyn Dŵr Cymru dros gyflwr tair afon
- Cyhoeddwyd4 Chwefror 2025
Mae'r achos yn ymwneud â chynlluniau i gynyddu capasiti tair ffarm ym Mhowys gan ddegau o filoedd o ieir.
Mae pryderon yr ymgyrchwyr wedi canolbwyntio ar dail yr adar, gan honni y gall gyrraedd afonydd ar ôl cael ei wasgaru ar gaeau.
Gall dŵr ffo amaethyddol sy'n llawn maetholion gyfrannu at dwf algâu, gan droi afonydd yn wyrdd a mygu bywyd gwyllt.
Yn dilyn ymgynghoriad, fe wnaeth CNC gymeradwyo newidiadau fyddai'n caniatáu i'r tair fferm ehangu ym mis Tachwedd 2025.
Yn hytrach na chadw a gwasgaru'r tail yn lleol, roedd perchnogion y safleoedd wedi dweud y bydden nhw'n ei allforio i gael ei ddefnyddio neu ei brosesu mewn mannau eraill.

Mae'r grŵp ymgyrchu River Action yn mynnu y dylai CNC fod yn gwneud mwy i graffu ar oblygiadau posib hynny.
Mewn gwrandawiad yn Llys Ynadon a Theulu Llandrindod ar ddydd Mawrth, bydd eu cyfreithwyr yn dadlau bod y rheoleiddiwr wedi dod i'r casgliad anghywir nad oedd ganddo unrhyw bŵer cyfreithiol i asesu na mynd i'r afael â'r risgiau llygredd a grëir gan dail unwaith y bydd yn gadael ffermydd.
Dywedodd Julia Eriksen o gwmni cyfreithiol Leigh Day, sy'n cynrychioli River Action yn yr achos, y byddai penderfyniad CNC yn "cynyddu faint o dail a gynhyrchir yn sylweddol" yn lleol.
"Bydd River Action yn dadlau bod gan Cyfoeth Naturiol Cymru y pŵer i fynd i'r afael ag asesu effaith y tail hwnnw ar yr amgylchedd ac, fel y rheoleiddiwr arbenigol, y dylai fod yn penderfynu'n gyfreithiol sut i ddefnyddio'r pŵer hwnnw wrth weithredu'r drefn drwyddedu," meddai.
"Edrychwn ymlaen at gynorthwyo'r llys i benderfynu ar y mater pwysig hwn."

Nid oedd y ceisiadau am drwyddedau yn nodi faint o dail fyddai'n cael ei gynhyrchu o ganlyniad i'r capasiti uwch.
Ond tynnodd River Action sylw at achos gwahanol, lle cofnodwyd bod uned ddofednod ddwys ag 200,000 o ieir yn cynhyrchu 3,600 tunnell o dail bob blwyddyn.
Bydd cyfreithwyr yr ymgyrchwyr yn dadlau bod rheoliadau presennol yn rhoi pwerau i CNC ei gwneud yn ofynnol i weithredwr uned ddofednod roi trefniadau priodol ar waith ar gyfer rheoli tail a gynhyrchir gan y fferm ar ôl iddo adael y safle, ac i osod amodau lle bo angen er mwyn atal neu leihau llygredd.
Maen nhw'n dweud bod goblygiadau i'r achos y tu hwnt i Bowys, gan fod ffermydd da byw ar draws y wlad yn cynhyrchu llawer iawn o dail, a llawer ohono'n cael ei symud i ffwrdd o'r safleoedd lle mae'n cael ei gynhyrchu.

"Nid yw llygredd yn stopio wrth giât y fferm," meddai Emma Dearnaley o River Action
"Nid yw llygredd yn stopio wrth giât y fferm, ac nid yw pwerau CNC yn stopio yno chwaith," meddai Emma Dearnaley o River Action.
"Mae ein hachos ni yn ymwneud â gwneud yn siŵr nad yw tail yn syrthio drwy fwlch rhwng trwyddedu a chynllunio, a bod CNC yn cydnabod ac yn defnyddio'r pwerau sydd ganddo i ddiogelu afonydd sydd eisoes o dan bwysau ecolegol difrifol."
Dywedodd llefarydd ar ran CNC: "Gan fod achos cyfreithiol ar y gweill, ni fyddai'n briodol gwneud sylwadau ar faterion sydd gerbron y llys. Byddwn yn parhau i gymryd rhan lawn yn y broses gyfreithiol ac yn aros am benderfyniad y llys."
Dilynwch Cymru Fyw ar Facebook, dolen allanol, X, dolen allanol, Instagram, dolen allanol neu TikTok, dolen allanol.
Anfonwch unrhyw syniadau am straeon i cymrufyw@bbc.co.uk, dolen allanol neu cysylltwch drwy WhatsApp ar 07709850033.
Lawrlwythwch yr ap am y diweddaraf o Gymru ar eich dyfais symudol.