Canfod arteffactau Rhufeinig 'pwysig' yn Sir y Fflint

Tlws
Disgrifiad o’r llun,

Mae un o'r tlysau o'r safle wedi medru cadw ei enamel gwyrdd addurniadol, er ei fod wedi rhydu dros amser

GanGwydion EdwardsBBC Cymru Fyw a Sarah EasedaleBBC Cymru
  • Cyhoeddwyd

Mae archeolegwyr wedi darganfod gweithdy Rhufeinig "pwysig iawn" wrth iddyn nhw gynnal arolygon mwyngloddio ar gyfer datblygiad tai yn Sir y Fflint.

Mae'r gweithdy gemwaith yn dyddio'n ôl bron i 2,000 o flynyddoedd.

Heneb, sef Ymddiriedolaeth Archaeoleg Cymru, wnaeth y canfyddiad "annisgwyl" ym Mancot ger Penarlâg ac maen nhw'n dweud eu bod wedi dod o hyd i "un o'r casgliadau arteffactau Rhufeinig mwyaf" yn y sir.

Mae'r swm o dlysau a mowldiau bellach yn nwylo cadwraethwyr.

Mi fyddan nhw'n cael eu dadansoddi ymhellach yn yr Amgueddfa Genedlaethol yng Nghaerdydd cyn cael eu harddangos yn y gogledd ddwyrain.

Yn ôl Chris Matthews, rheolwr y prosiect, roedd y canfyddiad yn "un llawn cyffro" ac yn newid yr hyn a wyddwn am hanes yr ardal.

Chris Matthews
Disgrifiad o’r llun,

Dywedodd Chris Matthews ei fod yn "amser gwych" i fod yn archeolegydd yng ngogledd ddwyrain Cymru

Mae tai newydd bellach wedi'u codi ar y safle cloddio ar Ffordd Gladstone ond cyn hynny roedd angen symud dwsinau o eitemau, gan gynnwys crochenwaith a darnau arian.

Er bod y lleoliad yn edrych dros gaer (dinas Rufeinig bwysig), dywed Mr Matthews mai dim ond ychydig iawn o archaeoleg sydd wedi'i chanfod yng ngogledd ddwyrain Cymru tan yn ddiweddar.

"Mae'r safle yma'n benodol yn eithaf arbennig achos ei fod o'n rhan - nid yn unig o'r rhwydwaith cyflenwi mwy hwnnw i Gaer - ond mae'n ymddangos ei bod hi'n gymuned sydd wedi tarddu o bosib yn ystod cyfnod Oes yr Haearn cyn i'r Rhufeiniaid gyrraedd.

"Mae'n ymddangos i'r gymuned honno barhau i gael meddiannaeth olynol am gyfnod hir iawn o amser... hyd at ddiwedd y cyfnod Rhufeinig," meddai Mr Matthews.

Ategodd fod tystiolaeth o hynny wedi'i chryfhau gan ddau ddarn arian a gafodd eu canfod ar y safle - un o deyrnasiad yr ymerawdwr Commodus oedd mewn grym o flynyddoedd 177 i 192 ac un arall sy'n darlunio'r ymerawdwr Cystennin oedd yn teyrnasu tua 200 mlynedd yn ddiweddarach.

Gemwaith
Disgrifiad o’r llun,

Mae gweithdy gemwaith sy'n dyddio'n ôl bron i 2,000 o flynyddoedd wedi cael ei ganfod ar y safle

Mae'r dystiolaeth o'r gweithdy gemwaith yn un o'r elfennau mwyaf diddorol o'r safle, eglurodd Mr Matthews, gan fod hynny'n dangos bod y "diwydiant" yno yn manteisio ar adnoddau metel cyfoethog yr ardal, gan gynhyrchu "nwyddau pwysig ar gyfer cymdeithas Rufeinig".

Dangosa'r mowldiau plwm eu bod yn cynhyrchu "ystad eang o dlysau" yn yr anheddiad - rhai oedd yn cael eu defnyddio i gau dillad - ond yn aml yn rhai addurniadol iawn yn darlunio anifeiliaid ac adar.

Y tyb ydy eu bod yn gwasanaethu cymdeithas Caer, ond mae yno dystiolaeth hefyd bod masnachu'n digwydd yn ehangach - i Ewrop hyd yn oed.

Y lleoliad
Disgrifiad o’r llun,

Mae datblygiad tai newydd bellach ar ran o safle'r anheddiad Rhufeinig, sydd ar fryn - wyth milltir i ffwrdd o Gaer

Bydd yr arbenigwyr yng Nghaerdydd yn ceisio dysgu cyn gymaint ag y medran nhw o'r tlysau, gan edrych ar y ffordd y cafon nhw eu creu ac o le y daethant.

Ond, mae gobaith y byddan nhw'n dychwelyd i Wasanaeth Amgueddfeydd Sir y Fflint yn fuan i gael eu harddangos yn gyhoeddus.

Mae cynlluniau hirdymor hefyd i uno'r holl ddarganfyddiadau Rhufeinig o ogledd ddwyrain Cymru gyda'i gilydd.

Ychwanegodd Mr Matthews eu bod "reit ar ddechrau be' allai fod yn gyfnod hir iawn o ddarganfyddiadau" yn y gogledd ddwyrain.

"Mae'n amser da iawn i fod yn archeolegydd yn y gogledd. Mae'n gyffrous iawn," meddai.

Dilynwch Cymru Fyw ar Facebook, dolen allanol, X, dolen allanol, Instagram, dolen allanol neu TikTok, dolen allanol.

Anfonwch unrhyw syniadau am straeon i cymrufyw@bbc.co.uk, dolen allanol neu cysylltwch drwy WhatsApp ar 07709850033.

Lawrlwythwch yr ap am y diweddaraf o Gymru ar eich dyfais symudol.

Pynciau cysylltiedig